I OSK 362/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) Sędziowie Sędzia del. WSA Iwona Kosińska Sędzia NSA Jolanta Rajewska Protokolant Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1461/08 w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do ponownego świadczenia po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M.P. na rzecz Ministra Obrony Narodowej kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 3 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1461/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. P. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do ponownego świadczenia pieniężnego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne: Dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu decyzją z [...] marca 2003 r. wypowiedział st. sierż. szt. M. P. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, a w dniu [...] stycznia 2004 r. zwolnił i przeniósł go do rezerwy. W związku z powyższym Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Lublinie przyznał żołnierzowi uposażenie zasadnicze oraz dodatki o charakterze stałym, należne przez okres roku po zwolnieniu za okres od [...] lutego 2004 r. do [...] stycznia 2005 r. Następnie po stwierdzeniu przez Dowódcę Wojsk Lądowych nieważności powyższej decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, M. P. został przywrócony do służby. Ponownie żołnierz został zwolniony z zawodowej służby wojskowej rozkazem personalnym Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu nr [...] z [...] marca 2008 r., wskutek stwierdzenia orzeczeniem Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Lublinie niezdolności M. P. do pełnienia służby. W wyniku tego Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Lublinie poinformował żołnierza o ponownym ustaleniu wysokości świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby, tj. za okres od [...] marca 2005 r. do [...] lutego 2006 r., pomniejszonego o kwotę świadczenia wypłaconego z tytułu uprzedniego zwolnienia. W dniu [...] czerwca 2008 r. M. P. wystąpił do Dyrektora WBE w Lublinie o wydanie decyzji przyznającej mu prawo do świadczenia pieniężnego, należnego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Dyrektor WBE w Lublinie decyzją z [...] czerwca 2008 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do ww. należności. Następnie po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, Minister Obrony Narodowej decyzją z [...] września 2008 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż stosownie do art. 95 ust. 1 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, przysługuje również przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby świadczenie pieniężne wypłacane co miesiąc, w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Organ wyjaśnił, iż uprawnienie to jest jednorazowe. Skoro więc już raz wypłacono powyższe świadczenie M. P. przy zwolnieniu ze służby w 2003 r., to nie można zrobić tego ponownie, przy powtórnym zwolnieniu ze służby. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. P. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] czerwca 2008 r., zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik postępowania, tj. błędną wykładnię art. 95 i art. 96 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz pominięcie art. 77 i art. 103 cyt. ustawy w zw. z art. 87 Kodeksu pracy oraz art. 75 ust. 3 cyt. ustawy. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu sprowadza się do oceny, czy organ ponownie zwalniając ze służby żołnierza służby stałej, miał prawo dokonać potrącenia odprawy należnej w związku ze zwolnieniem ze służby z wypłaconymi świadczeniami przy uprzednim zwolnieniu. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji są przepisy art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów, żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94, przysługuje przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Natomiast drugi z tych przepisów stanowi, iż świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 95 pkt 1, przysługuje żołnierzowi, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4, który pełnił nieprzerwanie zawodową służbę wojskową przez okres co najmniej piętnastu lat. Z przytoczonych wyżej przepisów prawa wynika, iż powyższe świadczenia mają charakter jednorazowy, wypłacane na wypadek zaistnienia określonego zdarzenia - zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż decyzją z [...] marca 2003 r. Dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu wypowiedział M. P. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, a [...] stycznia 2004 r. zwolnił i przeniósł go do rezerwy. Wtedy właśnie skarżący spełniał przesłanki do przyznania mu świadczenia określonego w art. 95 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, dlatego też wypłacono mu wówczas przedmiotowe świadczenie. Bezsporny jest również fakt, iż rozkazem personalnym Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu nr [...] z [...] marca 2008 r., M. P. został ponownie zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Wtedy też spełniał przesłanki do przyznania mu przedmiotowego świadczenia. Jednakże decyzja z [...] marca 2003 r., która była podstawą do wypłacenia M. P. należnego wówczas świadczenia, została wyeliminowana z obrotu prawnego wobec stwierdzenia jej nieważności. W związku z tym, z chwilą unieważnienia tej decyzji, wypłacona odprawa stała się świadczeniem nienależnym, bowiem odpadła podstawa do jej wypłaty. Ponadto wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z [...] marca 2003 r. odniosło również ten skutek, iż skarżący został faktycznie zwolniony ze służby wojskowej tylko jeden raz, tj. w dniu [...] marca 2008 r. Słusznie przyjął więc organ, że fakt wypłacenia skarżącemu świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, mimo stwierdzenia nieważności decyzji będącej podstawą do wypłacenia ww. należności, decyduje o tym, iż żołnierzowi nie przysługuje uprawnienie do kolejnego świadczenia z tego samego tytułu. Posiada natomiast prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności pieniężnej, uwzględniające wzrost uposażenia do wysokości należnej w ostatnim dniu pełnienia służby. Chybione są więc zarzuty dotyczące naruszenia przez organ przepisów art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Nie zasługują też na uwzględnienie pozostałe zarzuty. Organy nie naruszyły prawa nie stosując w niniejszej sprawie art. 77 cyt. ustawy, gdyż nie domagały się od skarżącego zwrotu należności wypłaconych z tytułu zwolnienia w 2003 r., a dokonały jedynie ich zaliczenia na poczet należności przysługujących w związku ze zwolnieniem ze służby z dniem [...] marca 2008 r. W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.: a) art. 95 pkt 1. art. 96 ust. 1 i 8 ustawy pragmatycznej, poprzez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż możliwe jest ustalenie wypłaty świadczenia w innej wysokości niż przysługująca z mocy przepisów, będące konsekwencją przyjęcia, iż uprawnione jest zaliczenie świadczenia pobranego w 2004 r. na poczet świadczenia należnego po zwolnieniu w 2005 r.. b) art. 10 ustawy z 17.12.1974 r. o uposażeniu żołnierzy, polegające na jego niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji potraktowanie świadczeń wypłaconych skarżącemu w 2004 r. jako świadczeń nienależnie pobranych, podczas gdy zgodnie z tym przepisem nie można obecnie żądać zwrotu świadczeń z 2004 r. (a więc także zaliczać go na poczet obecnie przysługujących świadczeń z tytułu zwolnienia w 2005 r.), art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 i n. Kodeksu Pracy, poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy działanie organu wojskowego w niniejszej sprawie należy uznać za potrącenie w rozumieniu kodeksu cywilnego, w związku z czym zastosowanie w sprawie powinny mieć w/w przepisy, które wyznaczają granice dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym, art. 156 kpa, poprzez: - błędną jego wykładnię i nieprawidłowe ustalenie konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu, która to okoliczność nie ma automatycznego wpływu na potraktowanie świadczeń wypłaconych po takim zwolnieniu za nienależne lub nienależnie pobrane, tymczasem Sąd zaakceptował w skarżonym wyroku odmienne stanowisko organu, - niezastosowanie go w sprawie i pozostawienie w obrocie prawnym decyzji rażąco naruszających prawo (tj. wydanych w sprawie, w której przepisy nie przewidują takiej formy rozstrzygnięcia). Ponadto zarzucono Sądowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.), polegające na braku oparcia działań Sądu o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu ich znaczenia, wadliwym dokonaniu subsumcji oraz błędnym określeniu następstw prawnych "przywrócenia" skarżącego do służby. Wniesiono o uchylenie w całości - na podstawie art. 188 p.p.s.a. - zaskarżanego orzeczenia WSA w Warszawie oraz rozpoznanie skargi i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez a) stwierdzenie nieważności skarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego w Lublinie nr [...] z [...].06.2008 r., jako wydanych bez podstawy prawnej, ewentualnie, w razie uznania, że możliwe było wydanie decyzji administracyjnych: b) uchylenie skarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, ewentualnie uchylenie w całości - na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. - zaskarżanego orzeczenia WSA w Warszawie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictw jednocześnie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - zwanej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Na gruncie rozpoznawanego stanu faktycznego bezspornym jest, że M. P. otrzymał dwukrotnie rozkaz personalny o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej nabywając uprawnienie do świadczenia pieniężnego będącego przedmiotem sporu. W roku 2004 uprawnienie to przysługiwało na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (tekst jedn.: Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.), zgodnie z którym żołnierzom zwolnionym z zawodowej służby wojskowej pełnionej jako służba stała, niezależnie od odprawy, przysługuje co miesiąc przez okres roku po zwolnieniu ze służby uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Natomiast w związku z powtórnym zwolnieniem ze służby w roku 2008 tożsame uprawnienie to przysługiwało na podstawie art. 95 ust. 1 pkt 1 ustawy z o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, stosownie do którego żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, przysługuje przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Z faktu dwukrotnego zwalniania skarżącego z zawodowej służby wojskowej nie można jednak bezpośrednio wywodzić, że żołnierzowi przysługuje dwukrotnie prawo do otrzymania świadczeń związanych z odejściem ze służby na skutek wypowiedzenia stosunku służbowego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia okoliczności, że po wydaniu decyzji z [...] marca 2003 r. o wypowiedzeniu stosunku służbowego, Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził jej nieważność. Jako, że decyzja stwierdzająca nieważność rozkazu personalnego wywołała skutki ex tunc, tym samym uprawnione jest twierdzenie, iż pierwsze zwolnienie z zawodowej służby wojskowej było bezskuteczne od samego początku. Wobec tego skarżący zachował status żołnierza pozostającego w zawodowej służbie wojskowej aż do momentu ponownego zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej. Skoro M. P. został skutecznie zwolniony ze służby tylko raz, to przysługiwało mu prawo tylko do jednego świadczenia pieniężnego wypłacanego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Nietrafny jest zatem podniesiony w kasacji zarzut naruszenia przepisów art. 95 pkt 1, art. 96 ust. 1 i 8 ustawy pragmatycznej. Organy orzekające w sprawie jak i Sąd I instancji dokonały prawidłowej interpretacji wymienionych norm prawnych uznając, że skarżący uprawniony był do otrzymania tylko jednego świadczenia w związku wypowiedzeniem stosunku służbowego. Tym samym świadczenie pieniężne przysługujące za okres roku po zwolnieniu ze służby (uposażenie) wypłacone jednorazowo na skutek stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego o wypowiedzeniu stosunku służby wojskowej należy uznać za świadczenie wypłacone przedwcześnie. Skoro w dacie wypłacania świadczenia pieniężnego w związku ze zwolnieniem ze służby istniały podstawy faktyczne i prawne do takiej wypłaty, to nie sposób uznać, że mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnym w rozumieniu prawa cywilnego. Niemniej jednak fakt, wypłaty tego świadczenia pieniężnego, nie może pozostać bez wpływu na wysokość świadczenie wypłacanego na skutek ostatecznego i zgodnego z prawem zwolnienia ze służby wojskowej, skoro świadczenie to ma charakter jednorazowy a stosunek służbowy został prawnie skutecznie rozwiązany tylko jeden raz. Dlatego też, ustalając w kwestionowanej decyzji wysokość należnego świadczenia, stosownie do treści art. 95 pkt 1, tj. z uwzględnieniem wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, organy orzekające uprawnione były do zaliczenia na poczet tak ustalonej kwoty, kwotę wcześniej wypłaconego z tego samego tytułu świadczenia. Zaliczenie na poczet należnego świadczenia kwoty wypłaconej z tego samego tytułu w 2004 roku nie narusza art. 10 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy obowiązującej w dacie wypłaty świadczenia w 2004 r., jak również art. 103 ustawy pragmatycznej w związku z art. 87 i n. Kodeksu pracy. W opinii autora skargi kasacyjnej z treści art. 10 ustawy o uposażeniu żołnierzy wynika zakaz żądania zwrotu wypłaconych uprzednio świadczeń pieniężnych, co oznacza również zakaz zaliczania ich na poczet późniejszych świadczeń. Ze stanowiskiem takim nie można się zgodzić. Czym innym jest żądanie zwrotu świadczenia polegające na domaganiu się oddania wypłaconej kwoty, a czym innym zaliczenie na poczet należnego świadczenia kwoty wypłaconej wcześniej z tego samego tytułu na poczet tego samego świadczenia. Skarżącemu, jak wcześniej powiedziano, przysługiwało bowiem tylko jedno świadczenie w związku ze zwolnieniem go ze służby. Nie ulega też wątpliwości, iż w rozpoznawanej sprawie wojskowy organ emerytalny kwestionowaną przed sądem administracyjnym decyzją nie nałożył na skarżącego obowiązku zwrotu świadczenia pieniężnego otrzymanego w związku ze zwolnieniem ze służby na podstawie decyzji z [...] marca 2003 r. Nie doszło również do zastosowania instytucji potrącenia, która w odniesieniu do uposażenia i świadczeń przysługujących żołnierzom zawodowym znajduje uregulowanie w treści art. 103 ustawy pragmatycznej oraz przepisach kodeksu pracy, do których odsyła art. 103 ust. 1. Skoro zatem w sprawie nie mamy do czynienia z potrąceniem, to bezzasadne są zarzuty skargi kasacyjnej o niezastosowaniu przepisów o potrącaniu kwot z uposażenia żołnierzy zawodowych. Ponadto, zarzuty skargi kasacyjnej odnośnie art. 103 i przepisów kodeksu pracy do końca nie zostały prawidłowo sformułowane, jako że nie wskazano konkretnego przepisu (jednostki redakcyjnej), którego naruszenia miałby się dopuścić Sąd I instancji. Niezasadne jest również twierdzenie, że w przedmiocie wypłaty należności finansowej nie wydaje się decyzji, gdyż wypłata stanowi czynność materialnotechniczną. Stosownie do art. 96 ust. 9 ustawy pragmatycznej wypłaty należności, o których mowa w ust. 7, a więc i świadczeń pieniężnych z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, dokonuje się na pisemny wniosek żołnierza zawodowego, na podstawie decyzji wojskowego organu emerytalnego właściwego dla adresu zameldowania żołnierza. Cyt. przepis art. 96 ust. 9 stanowi zatem dla wojskowego organu emerytalnego podstawę nie tylko do wypłacenia świadczenia, ale również do ustalenia wysokości tego świadczenia, przysługującego w określonych okolicznościach faktycznych i prawnych. Taka regulacja prawna pozostaje w zgodzie z zasadą jednorazowości wypłacanych w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej świadczeń. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez brak oparcia działań Sądu o obowiązujące normy prawne nieprawidłowe ustalenie znaczenia norm, wadliwe dokonanie subsumcji i błędne określenie następstw prawnych przywrócenia do służby, to należy stwierdzić, że i ten zarzut jest bezzasadny. Zgodnie z cyt. przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza, iż sąd administracyjny I instancji zobowiązany jest do badania zaskarżonego aktu w granicach sprawy bez względu na podniesione zarzuty. Przepis ten można naruszyć wykraczając poza granice sprawy bądź ograniczając się wyraźnie wyłącznie do zgłoszonych przez skarżącego zarzutów. Natomiast przepis ten nie może zostać naruszony w sposób wskazany przez autora skargi kasacyjnej. Chcąc postawić zarzuty wadliwej subsumcji czy błędnego określania następstw prawnych zdarzeń autor skargi kasacyjnej powinien wskazać konkretne normy prawne, których treść Sąd I instancji błędnie zinterpretował, bądź niewłaściwie zastosował - w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego. Zwalczanie niewłaściwego zastosowania lub błędnej wykładni prawa poprzez stawianie zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie może wywołać zamierzonego skutku w postaci jego uwzględnienia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.