VIII SA/Wa 407/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Katarzyna Filipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi B. W. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. na podstawie art. 59 § 1 i 2 w związku z art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej: k.p.a. odmówił B. W. przywrócenia terminu do usunięcia braków we wniosku w sprawie wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych i płatności cukrowej wraz z załącznikami na rok 2008 r. W uzasadnieniu stwierdzono, iż w dniu 6 maja 2008 r. B. W. złożył w biurze organu wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych i płatności cukrowej wraz z załącznikami na rok 2008. Pismem z dnia 14 maja 2007 r. wezwano go do usunięcia braków we wniosku o przyznanie płatności. W wezwaniu został określony termin 7 dni od dnia doręczenia wezwania do usunięcia braków. Wezwanie to zostało doręczone wnioskodawcy 16 maja 2008 r., w związku z czym termin upłynął w dniu 23 maja 2008 r. Dnia 4 czerwca 2008 r. wnioskodawca odpowiedział na wezwanie uzupełniając braki. W tym samym dniu złożył też wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków. Przyczyną nieterminowego uzupełnienia braków wniosku była okoliczność nasilenia prac sadowniczych związanych z pielęgnacją i ochroną drzew. W ocenie organu, nie zostało uprawdopodobnione, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego. W zażaleniu skarżący B. W. podniósł, iż wezwanie do usunięcia braków wniosku otrzymał w gorącym dla niego terminie, czyli w okresie prac w gospodarstwie. Skarżący posiada 2 ha młode nasadzenia sadownicze, 4 ha starszego sadu oraz dział warzywniczy. Całość nasadzeń wymaga stałej i intensywnej pracy, gdyż w tym momencie prowadził ochronę przeciwko szkodnikom i patogenom chorobotwórczym. Nie możliwym było zatem pozostawienie gospodarstwa bez nadzoru. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, iż przesłanka z art. 58 §1 k.p.a. nie zaistniała. Wyjaśnienia strony zawarte w zażaleniu stanowią jedynie przyjętą linię obrony. To obowiązkiem strony postępowania jest przedstawienie dowodów i wyjaśnień co do okoliczności sprawy, zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, zaś ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Skargę na powyższe postanowienie złożył B. W., podnosząc iż nie wszystkie okoliczności sprawy zostały wzięte pod uwagę przy wydawaniu przedmiotowego postanowienia. W dniu 4 czerwca 2008 r. skarżący, będąc w biurze organu, rozmawiał z zastępcą kierownika, uzasadniając przy tym przyczyny nieterminowego uzupełnienia dokumentów. Ponieważ przyczyn niedotrzymania terminu było wiele, a między innymi choroba, do której kierownik się nie odniósł, skarżący uznał, iż powinien podać przyczyny związane z nadmiarem obowiązków w gospodarstwie rolnym. Podkreślił, iż kierownik rozpatrując jego odwołanie powinien uwzględnić wszystko to, co było mu wiadome, tj. zarówno przyczyny złożone ustnie, jak i pisemnie. W załączeniu skarżący dołączył zaświadczenie lekarskie z dnia 16 lipca 2008 r., z którego wynikało, iż w okresie do 4 czerwca 2008 r. był chory (k. 4). W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Co do przedłożonego zaświadczenia, organ podkreślił, iż zaświadczenie to zostało wystawione po otrzymaniu przez skarżącego zaskarżonego postanowienia. Ponadto samo ustne poinformowanie organu o chorobie skarżącego nie mogło stanowić podstawy do uprawdopodobnienia, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje; Skarga B. W. zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 3 ust. 2 pkt 1-4 ustawy z dnia ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. Nr 35, poz. 217 ze zmianami) dalej jako ustawa formułuje zasady, jakimi organ winien się kierować w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów, pomocy do rzepaku oraz pomocy do plantacji trwałych. Według tych zasad organ: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądania, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się. W świetle treści przepisu art. 3 ust. 1 ustawy wynika, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Przepis art. 63 § 1 k.p.a. stanowi, że podania ( żądania, odwołania, zażalenia) mogą być wnoszone pisemnie, telegraficznie lub za pomocą dalekopisu, telefaksu, poczty elektronicznej albo za pomocą formularza umieszczonego na stronie internetowej właściwego organu administracji publicznej, umożliwiającego wprowadzenie danych do systemu teleinformatycznego tego organu, a także ustnie do protokołu. Należy przyjąć, że podaniem są wszelkiego rodzaju oświadczenia (woli i wiedzy) stron i uczestników postępowania, z którymi podmioty te występują wobec organów administracji publicznej ( Z. Janowicz - Prawo administracyjne, wyd. z 1991 roku, str. 172- 173). Przepisy art. 63 § 2 i 3 k.p.a. określają wymagania formalne co do treści podania. Wskazana regulacja opiera się na zasadzie wyznaczenia wymagań minimalnych (minimalnych elementów każdego podania). Podkreśla to użyta w art. 63 § 2 formuła "podanie powinno zawierać co najmniej (...)". Wynika to z przyjętej przez kodeks zasady ograniczonego formalizmu, także w tym zakresie. Jej celem jest, jak wskazuje judykatura, odformalizowanie na korzyść strony ustawowych wymagań co do formy i treści żądania w tym kierunku, aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony ( wyr. NSA z dnia 20 lipca 1981 r., SA 1461/81, ONSA 1981, nr 2, poz. 71). W wyroku z dnia 11 czerwca 1990 r. (I SA 367/90, ONSA 1990, nr 2-3, poz. 47) NSA podkreślił, iż "stosownie do art. 61 § 1 k.p.a. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji". Również w wyroku z dnia 17 września 1992 r. (III SA 949/92) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż "o tym, jaki charakter ma pismo strony, decyduje sama strona. Jeśli charakter wniesionego pisma budzi wątpliwości, organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony. Organ ma przy tym na podstawie art. 9 k.p.a. obowiązek czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielić jej w razie potrzeby niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wyjaśnienia i wskazówki powinny dotyczyć w szczególności dopuszczalności pisma". B. W. stawił się w dniu 4 czerwca 2008 r. w siedzibie organu celem uzupełnienia braków formalnych wniosku. Złożył również pisemny wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków wniosku. Jako przyczynę podał nasilenie wiosennych prac sadowniczych związanych z pielęgnacją i ochroną drzew. Jak wynika ze skargi jak, i oświadczenia złożonego na rozprawie przed Sądem B. W. jako przyczynę uchybienia terminowi podał też chorobę. Na okoliczność tę przedłożył zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, iż w spornym okresie czasu był chory. Na rozprawie dodatkowo wyjaśnił, iż wcześniej nie miał możliwości złożenia przedmiotowego zaświadczenia, gdyż go fizycznie nie miał. Lekarz, który go leczył był chory, a potem przebywał na urlopie wypoczynkowym. Został wprowadzony w błąd przez kierownika oddziału, któremu mówił - podczas obecności w siedzibie organu, o swojej chorobie, ale ten zasugerował mu, aby o tym nie pisał skoro nie ma stosownego zaświadczenia lekarskiego - protokół rozprawy k. 21 akt. Jak wynika z treści art. 63 k.p.a. podanie może być wniesione ustnie, jednakże w tym przypadku z czynności tej należy sporządzić protokół, który powinien być podpisany przez wnoszącego podanie oraz przez pracownika organu, który go sporządził. W świetle art. 67 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba, że czynność w inny sposób została utrwalona na piśmie. W niniejszej sprawie organ nie sporządził protokołu na okoliczność podania ustnych przyczyn uchybienia terminowi do usunięcia braków formalnych wniosku. Należy zauważyć, że to na organie ciążył obowiązek stania na straży praworządności i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ponadto argumentacja organu co do rozumienia treści art. 58 k.p.a. jest błędna. W ocenie bowiem organu, to obowiązkiem strony jest przedstawienie dowodów i wyjaśnień, co do okoliczności sprawy, zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, zaś ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zgodnie z treścią art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy złożyć w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, natomiast jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§2 cytowanego przepisu). Przepis art. 58 k.p.a. mówi o "uprawdopodobnieniu", a nie o udowodnieniu, organ więc nie miał podstaw oczekiwać na dowody. Nie można przy interpretacji tego przepisu stosować wykładni zawężającej, mniej korzystniej niż przewidział to ustawodawca, gdyż byłoby to zaprzeczeniem idei tego przepisu. Ponadto należy podkreślić, że dokonując wykładni art. 58 k.p.a. należy pamiętać o zasadach ogólnych kpa. Każda sprawa jest przypadkiem indywidualnym i winna tak być rozpatrywana (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 maja 1999 r., IV SA 1153/96). Ponadto uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie wskazuje, by organ ocenił i wyjaśnił, dlaczego okoliczności powołane we wniosku miały charakter subiektywny, zależały od należytej staranności strony, czy też nie spełniały kryterium obiektywnej możliwości dokonania czynności w terminie. Samo przywołanie z orzecznictwa przykładów braku winy nie realizuje obowiązku organu w zakresie art. 107 § 3 k.p.a. i nie wyjaśnia stronie zasadności przesłanek, jakimi organ się kierował. W sytuacji, w której strona postępowania przypisuje określonym zdarzeniom czy faktom decydujące dla wyniku sprawy znaczenie wymagają one zgodnie z treścią cytowanego przepisu rzeczywistego do nich odniesienia (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 września 2008 r., III SA/Po 274/08). Organ odwoławczy bez szczegółowej analizy wszystkich przedstawionych przez stronę dowodów -w tym przypadku choroby, przyjął w sposób zawężający, że powodem uchybienia terminowi jest brak winy skarżącego. W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości, że przeprowadzone postępowanie nie czyni zadość prawdzie obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). Przepis art. 7 k.p.a. obliguje organ administracji publicznej do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Sam fakt występowania w art. 58 § 1 k.p.a. instytucji uprawdopodobnienia braku winy nie zwalnia organu od podjęcia wszelkich działań, których celem, z uwagi na słuszny interes obywateli, będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy i potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności i okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych (wyrok NSA z dnia 6 października 2006r., Sygn. I OSK 1330/05). Ponieważ naruszenie przywołanych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uzasadnione było rozstrzygnięcie w myśl art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. Biorąc za podstawę art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania należnych na podstawie przepisu § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). ----------------------- 5