II OSK 641/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Solarski /spr./ Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Protokolant: Andrzej Bieńkowski po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H. i C. i Z. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1736/08 w sprawie ze skargi H. C. i Z. C. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2008 r. sygn. IV SA/Wa 1736/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej WSA, po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. C. i Z. C. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania, skargę oddalił. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] maja 2008 r. o wymeldowaniu H. i Z. C. z pobytu stałego w lokalu Nr [...] przy ul. [...] w Warszawie. Organ odwoławczy wskazał, że z wnioskiem o wymeldowanie wymienionych osób wystąpiła I. C., gdyż osoby te dobrowolnie wyprowadziły się 8 lat temu. W trakcie postępowania ustalono, co przyznali skarżący, że H. i Z. C. od 2000 r. nie zamieszkują w miejscu pobytu stałego tylko w M., z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą matką Z. C. – A.. A. C. zmarła [...] 2008 r. i aktualnie H. i Z. C. zamierzają ponownie zamieszkać w miejscu stałego zameldowania. Niemniej jednak okoliczność ta nie ma wpływu na wymeldowanie, bowiem odwołujący się opuścili dobrowolnie miejsce pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. W skardze H. i Z. C. zarzucili naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez wybiórczą ocenę materiału dowodowego. Nie kwestionując, że od 8 lat w większości przebywają w M. podnieśli, że spowodowane to było koniecznością sprawowanie opieki nad chorą A. C.. Natomiast nigdy nie rezygnowali z zamieszkiwania w Warszawie tym bardziej, że do 2002 r. im przysługiwało lokatorskie prawo do przedmiotowego lokalu. Dopiero w umowie z 10 czerwca 2002 r. zawartej przez syna skarżących ze spółdzielnią w § 5 zastrzeżono, że są osobami mającymi prawo zamieszkiwać w lokalu. Nadal posiadają klucze do mieszkania i często w nim nocują. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA skargę oddalił i cytując przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm./, a także art. 1 ust. 1 oraz art. 9 ust. 2b tej ustawy wywiódł, że wymeldowanie dokonywane jest w przypadku gdy dana osoba opuści dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się. Samo zameldowanie stanowi bowiem rejestrację stanu faktycznego w zakresie stałego lub czasowego pobytu osoby w danym miejscu. Zameldowanie w żaden sposób nie jest zależne od przysługiwania osobie tytułu prawnego do lokalu, w którym przebywa, lub który opuściła. Skarżący przyznali, że od 8 lat do marca 2008 r. nie mogli przebywać w lokalu w Warszawie ze względu na konieczność sprawowania opieki nad chorą A. C. zamieszkałą w M. i dlatego zamieszkiwali w tej właśnie miejscowości. Fakt sprawowania opieki nad A. C. nie może być traktowany jako działanie wbrew woli skarżących co oznacza, że dobrowolnie opuścili lokal w Warszawie. Kwestia konfliktów pomiędzy skarżącymi a I. C. nie ma znaczenia w sprawie, skoro konflikty te nie były przyczyną opuszczenia lokalu przez skarżących w 2000 r. a pojawiły się dopiero w 2002 r. Zresztą skarżący przyznali, że nie podejmowali w przeszłości działań służących ochronie posiadania przedmiotowego lokalu. W ocenie WSA zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia, że skarżący nie zostali przymuszeni do opuszczenia lokalu, a opuszczenie w 2000 r. miało charakter trwały i dobrowolny. Po opuszczeniu lokalu w 2002 r. doprowadzili do przepisania tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu na swojego syna i zgłosili swój zamiar powrotu dopiero po 8 latach od jego opuszczenia, po śmierci osoby, nad którą sprawowali opiekę. Brak jakichkolwiek działań zmierzających do powrotu do lokalu nawet w 2007 r., kiedy to orzeczony został rozwód syna skarżących z I. C. i treść wyroku rozwodowego w zakresie sposobu korzystania z lokalu przez rozwiedzionych małżonków, przy braku uwzględnienia okoliczności zamieszkiwania skarżących w tym lokalu, świadczy o dobrowolności opuszczenia mieszkania. Co do § 5 umowy z 2002 r. to zapis dotyczący przysługiwania skarżącym uprawnienia do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu nie ma wpływu na kwestię zameldowania, gdyż meldunek nie jest związany z uprawnieniem do korzystania z lokalu a jedynie potwierdza fakt pobytu osoby w danym miejscu. Zgromadzony materiał dowodowy był więc wystarczający do stwierdzenia, że skarżący uzewnętrznili swój stanowczy zamiar opuszczenia lokalu, z którego zostali wymeldowani. Wobec tego organy nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, jak również prawa materialnego stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji. W skardze kasacyjnej H. i Z. C., reprezentowani przez radcę prawnego, zaskarżyli powyższy wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej: p.p.s.a., sformułowali zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegającą na przyjęciu przez WSA, że skarżący dobrowolnie opuścili w rozumieniu powołanego wyżej przepisu miejsce pobytu stałego uzewnętrzniając swój stanowczy zamiar opuszczenia lokalu. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. sformułowali zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy administracji publicznej w toku postępowania art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Na tej podstawie sformułowano wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, przy zasądzeniu kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej naprowadzono, że skarżący nigdy nie mieli zamiaru opuszczenia lokalu, z którego zostali wymeldowani. Poza sporem jest, że skarżący nadal posiadają klucze do lokalu w Warszawie, bywają w tym lokalu i nocują co świadczy o tym, że nigdy nie zerwali związków z dotychczasowym miejscem pobytu stałego. W ostatnim czasie H. C. przebywała w lokalu cały czas. Wadliwa jest też interpretacja, o ile zamiar opuszczenia lokalu WSA upatruje w umowie z 2002 r. Gdyby skarżący mieli zamiar trwałego opuszczenia lokalu to nie zastrzegliby sobie w § 5 umowy prawa do zamieszkiwania. Także nieusprawiedliwiony jest wniosek, że skarżący dopiero po 8 latach, tj. po śmierci A. C. zgłosili swój zamiar powrotu do lokalu. Nie mieli oni bowiem nigdy poczucia, by lokal opuścili na trwałe. Ponownie podkreślono, że fakt przebywania we wsi M. wymuszony został sytuacją niezależną od skarżących, a powodem tego była konieczność sprawowania opieki nad ciężko chorą matką Z. C.. Powyższe prowadzi do wniosku, że nie została spełniona przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy o dowodach osobistych. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania zarzucono, że organ wybiórczo i błędnie dokonał oceny materiału dowodowego a WSA bezkrytycznie ustalenia te zaaprobował. W konsekwencji niesłusznie przyjęto, że wystąpiły przesłanki do wymeldowania. Wskazując na pozostawienie rzeczy osobistych w przedmiotowym lokalu, nocowanie w nim i posiadanie kluczy wywiedziono, że na tej podstawie powinien zostać oceniony zamiar skarżących. Wszystko to świadczy o tym, że opuszczenie od 2000 r. lokalu nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny powołanych w skardze kasacyjnej podstaw. Postawienie zarzutu naruszania prawa materialnego oraz przepisów postępowania wymaga odniesienia się w pierwszej kolejności do drugiego z zarzutów, gdzie skarga kasacyjna wskazując na art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. upatruje naruszenie tego przepisu poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy administracji publicznej w toku postępowania art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przy takiej treści zarzutu wskazać należy, że prowadzące postępowanie organy zgromadziły materiał dowodowy odnoszący się do okoliczności istotnych dla sprawy. Poza dowodami z dokumentów, w tym umowy o spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu Nr [...] przy ul. [...] w Warszawie z dnia 10 czerwca 2002 r. /k.4 akt adm./ oraz wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga sygn. I C 35/06 orzekającego rozwód małżeństwa I. i G. C. /k.20 akt jw./, przesłuchały świadków oraz odebrały od stron postępowania oświadczenia dotyczące zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Oświadczenia do protokołu złożyli I. C. /k.12,18 i 32 akt adm./, Z. C. /k. 12 oraz oświadczenie na piśmie z dnia 8 maja 2008 r. k.44 akt jw./, G. C. /k.19/, dzielnicowy P. Kucharek oraz kurator sądowy E. K. /k.25 i k.29 akt adm./. Ten materiał, przy braku wniosków dowodowych stron, okazał się wystarczający do rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku I. C. o wymeldowanie. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że skarga kasacyjna nie wskazuje na konkretne braki w zakresie postępowania dowodowego co prowadzi do wniosku, że organy wywiązały się z wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Cały materiał dowodowy poddany został też ocenie, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji i ocena ta, wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze kasacyjnej, nie nosi cech dowolności, jest logiczna a więc nie uchybia przepisowi art. 80 k.p.a. Wobec tego, przy sformułowanym w skardze zarzucie naruszenia wymienionych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, WSA zasadnie nie dopatrzył się uchybień i zaaprobował ustalenia organów administracyjnych. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podkreślono, że wyjazd H. C. i Z. C. w 2000 roku do miejscowości M. podyktowany był koniecznością sprawowania opieki nad A. C., którą to okoliczność przyznali sami skarżący. Takim postępowaniem skarżący uzewnętrznili swój stanowczy zamiar opuszczenia lokalu, z którego zostali wymeldowani. Stąd też słusznie organy przyjęły, a WSA stanowisko to zaakceptował, że konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny w żadnym wypadku nie może być ujmowana jako wyraz braku dobrowolności w opuszczeniu dotychczasowego miejsca zamieszkania w Warszawie. Także trafnie przyjęto, że konflikty, jakie pojawiły się w 2002 roku pomiędzy skarżącymi kasacyjnie a I. C., nie były przyczyną opuszczenia lokalu skoro przez następne lata, aż do śmierci A. C. w 2008 roku, H. i Z. C. nie podejmowali żadnych działań mających na celu ochronę obejmującą zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu. Zgodzić należy się również z poglądem WSA dotyczącym zastrzeżenia zawartego w § 5 umowy z 2002 roku o przeniesieniu uprawnienia do lokalu w Warszawie na syna, gdyż uprawnienie do zamieszkiwania w danym lokalu przy braku faktycznego pobytu, nie może stanowić o odmowie wymeldowania. Także sporadyczne (dwa razy w miesiącu, jak podała H. C. w piśmie z 26 marca 2008 r.) nocowanie w lokalu nie ma wpływu na ustalenie zarówno dobrowolności, jak i roku (2000) opuszczenia przedmiotowego lokalu. W konsekwencji słusznie WSA nie dopatrzył się naruszenia przez organy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy co oznacza, że brak było podstaw do uwzględniania skargi w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stąd też zarzut naruszenia przepisów postępowania jest nieusprawiedliwiony. W ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej przepisem art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wskazano na naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy osoba ta utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu /zob. np. wyrok NSA z 1 lipca 2008 r. sygn. I OSK 739/07, LEX 498355/. Natomiast o opuszczeniu stałego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały /tak NSA w wyroku z 7 grudnia 2005 r. sygn. II OSK302/05 LEX 190969/. W realiach sprawy przesłanki te zostały spełnione, skoro H. i Z. C. w 2000 roku dobrowolnie opuścili lokal Nr [...] przy ul. [...] w Warszawie i stan ten istniał przez okres około 8 lat. Oznacza to, że wystąpiły podstawy do wymeldowania. Stąd też zarzut naruszenia prawa materialnego a to art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędną wykładnie tego przepisu, jest nieusprawiedliwiony. Reasumując stwierdzić należy, że skoro żaden z zarzutów kasacyjnych nie okazał się trafny, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, na podstawie art. 184 p.p.s.a.