II GSK 472/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Sulimierski Sędzia del. WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Stanisław Gronowski Protokolant Maciej Nawrocki po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 548/08 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. T. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w P. kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 548/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. oddalił skargę M. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lipca 2008 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym. Z treści uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia. I W dniu [...] maja 2007 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w P. poddali kontroli pojazd należący do M. T. poruszający się po drodze krajowej o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, stwierdzili m.in., że nacisk na oś pojedynczą w naczepie NOOTEBOOM wynosi 14,06 t w związku z czym za to naruszenie decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nałożono na M. T. karę pieniężną w wysokości 8160,00 zł. Po rozpatrzeniu odwołania M. T. decyzją z dnia [...] września 2007 r. Dyrektor Izby Celnej w P. utrzymał w mocy decyzję I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. wyrokiem z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 867/07 uchylił decyzję w części dotyczącej kary 8160,00 zł za przekroczenie dopuszczalnego nacisku na oś pojedynczą naczepy NOOTEBOOM. Sąd zobowiązał organ do ustalenia z pomocą biegłego, czy modułowa konstrukcja tylnej osi naczepy odpowiada definicji pojazdu dwuosiowego, czy też pojazdu jednoosiowego w rozumieniu rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262 ze zm.), dalej zwane rozporządzeniem z dnia 31 grudnia 2002 r. Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się. Dyrektor Izby Celnej w P. przeprowadził postępowanie w zakresie wskazanym przez Sąd i dopuścił dowód z opinii biegłego. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w P. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] maja 2007 r., którą nałożono na M. T. karę pieniężną w wysokości 8.160 zł za przekroczenie dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi naczepy. W uzasadnieniu organ drugiej instancji podał, że kwestia sporną w sprawie była prawidłowa kwalifikacja osi kontrolowanej naczepy w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. Organ wskazał, że w ocenie technicznej nr [...] z dnia [...] maja 2008r., rzeczoznawca stwierdził, że kontrolowana naczepa NOOTEBOOM nr rej. [...] jest naczepą jednoosiową, bowiem w czasie jazdy jej elementy składowe, dwie półosie leżą w jednej linii osiowej i nie spełniają warunków naczepy wieloosiowej w rozumieniu rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. Rzeczoznawca wyjaśnił, że osią jezdną każdego pojazdu jest prosta łącząca środki obrotu kół umieszczonych po obu stronach pojazdu o płaszczyznach obrotu równoległych do osi wzdłużnej pojazdu. Koła jezdne obu stron pojazdu utrzymywane są w linii osiowej za pomocą jednolitej belki stanowiącej tzw. oś sztywną lub rozdzielnych elementów zwanych półosiami. Półosie wraz z kołami w omawianej naczepie dla potrzeb załadunku i tylko w czasie postoju można przenieść ("złamać") z linii osiowej do pozycji umożliwiającej załadunek np. ciężkiego sprzętu. Po załadunku, aby umożliwić jazdę naczepy, "złamane" półosie przemieszczają się do linii osiowej, stanowiącej pojedynczą oś naczepy. W żadnym wypadku półosie leżące w jednej linii osiowej nie mogą stanowić oddzielnych dwóch osi (bez jednej półosi jazda naczepy byłaby niemożliwa). Organ odwoławczy wskazał, że kontrolowany pojazd poruszał się po drodze krajowej nr 28, która została zaliczona do dróg krajowych, po której mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t. Organ pierwszej instancji ustalił i udokumentował protokołem, że nacisk pojedynczej osi kontrolowanej naczepy wynosił 14,06 t, co oznaczało przekroczenie zagrożone karą pieniężna w wysokości 8.160 zł. Kara pieniężna została nałożona zasadnie, a jej wysokość została prawidłowo naliczona. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. wniósł na tę decyzję M. T. Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę. Sąd wskazał, że zasadniczą kwestią w sprawie było ustalenie, czy tylna oś nienapędowa kontrolowanej naczepy jest osią pojedynczą jak przyjął to organ, czy też osią wielokrotną jak - twierdził skarżący opierając się na przedłożonej przez siebie ocenie technicznej z dnia 22 czerwca 2007 r. Sąd stwierdził, że zalecenia zawarte w wyroku z dnia 7 lutego 2008r. zostały przez organ wypełnione, a sporządzona opinia biegłego zawiera wyjaśnienie w przedmiocie wskazanym przez Sąd w omawianym wyroku. Sąd przywołał rozporządzenie z dnia 31 grudnia 2002 r., zawierające w § 4 ust. 1 normatywną definicję osi pojedynczej. Według tej definicji osią pojedynczą jest oś oddalona od osi sąsiedniej o więcej niż 1,8 m lub dwie sąsiednie osie oddalone od siebie o mniej niż 1 m. Ustawodawca za oś pojedynczą uważa nawet osie oddalone od siebie, lecz warunkiem zaliczenia tak położonych osi do osi pojedynczej jest zachowanie odległości mniejszej niż 1 metr. Sąd pierwszej instancji opierając się na opinii biegłego uznał, że skarżący swój wniosek, iż naczepa nie jest jednoosiowa, wywiódł z konstrukcji osi, którą potocznie nazywa się osią łamaną. W art. 2 pkt 57 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) zawarto definicję pojęcia "nacisk osi", przez który należy rozumieć sumę nacisków, jaką na drogę wywierają koła znajdujące się na jednej osi. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się dokument identyfikacyjny pojazdu zarejestrowanego po raz pierwszy za granicą (karta nr 56), z którego wynika, że naczepa ma jedną oś tylną (pkt 29 dokumentu), a dopuszczalny nacisk na tę oś przewidziany przez producenta wynosi 16 kN. Sąd przywołał definicję słowa "oś" zwartą w "Słowniku języka polskiego" Warszawa PWN 1983 r., zgodnie z którą oś to wyobrażalna prosta będąca linią centralną jakiegoś układu elementów przestrzennych. Nadto Sąd wskazał na dołączoną do skargi opinię z dnia 1 lipca 2008 r. zawierającą stwierdzenie, że w dniu [...] maja 2007 r. dokonano dynamicznego ważenia nacisku osi zespołu pojazdów składającego się z ciągnika siodłowego marki Scania posiadającego trzy osie oraz jednoosiowej czterokołowej naczepy niskopodwoziowej marki NOOTEBOOM nr rej. [...]. Powyższe w sposób jednoznaczny w ocenie Sądu potwierdzało istnienie jednej osi w przedmiotowej naczepie, co było zbieżne ze stanowiskiem wyrażonym w ocenie technicznej sporządzonej przez rzeczoznawcę na zlecenie organu odwoławczego. Sąd wskazał także, że mierzone są dopuszczalne naciski na oś a nie na każde koło. II Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. T. Zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: obrazę przepisów prawa materialnego, a to § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na nietrafnym przyjęciu, iż naczepę o konstrukcji osi modułowej posiadaną przez skarżącego należy kwalifikować zgodnie z tymi przepisami, jako naczepę wyposażoną w oś pojedynczą, podczas gdy definicja osi pojedynczej określonej w tych przepisach nie daje do tego podstaw, a to wobec faktu, iż osie te położone są w jednej linii i nie są od siebie oddalone, w konsekwencji czego oś modułowa w naczepie skarżącego winna być zakwalifikowana jako oś podwójna, a to wobec faktu, iż stanowi ona zespół złożony z dwóch osi będących osiami składowymi, które położone są w jednej linii i nie stanowią osi pojedynczej, gdyż osie składowe tego zespołu nie są od siebie oddalone. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że definicja osi pojedynczych i wielokrotnych określona w przepisach rozporządzenia z 31 grudnia 2002 r. jest jasna, w konsekwencji czego do prawidłowego zakwalifikowania osi w naczepie należącej do skarżącego nie była wymagana wiedza specjalna. Jest bezsporne, iż naczepa skarżącego nie była wyposażona w osie, w stosunku do których zasadne byłoby przyjęcie, iż są one od siebie oddalone, gdyż osie te położone były w jednej linii osiowej stanowiąc osie o elementach składowych w postaci dwóch półosi (łamanych w trakcie załadunku), a nie rozmieszczonych wzdłuż linii naczepy i oddalonych od siebie w danej odległości. Powołane wyżej przepisy, zawierające definicje legalne, nie odnoszą się zatem do tego typu osi, w którą wyposażony był pojazd skarżącego. Z definicji osi zawartych w tych przepisach, determinujących poprawność kwalifikacji osi konkretnej naczepy, w ocenie skarżącego wynika, iż traktują one o osiach, które nie leżą w jednej linii osiowej, o czym przesądza posłużenie się w przepisach kryterium odległości jednej osi od drugiej. Definicje te w sposób wyraźny odnoszą się do osi położonych w pewnych odległościach od siebie wzdłuż linii naczepy, a w osie takie naczepa skarżącego nie była wyposażona. W konsekwencji definicje te nie obejmują osi, w które wyposażona była naczepa skarżącego tj. specjalistycznej osi modułowej, a co za tym idzie nie dawały one podstaw do zakwalifikowania osi w tej naczepie, jako osi pojedynczej, a skoro tak - to oś w naczepie skarżącego, jako składająca się z dwóch osi nieoddalonych od siebie i położonych w jednej linii osiowej, winna być zakwalifikowana jako oś podwójna. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w P. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego podtrzymując dotychczasową argumentację. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej zwany NSA) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają podstawy kasacyjne, w których należy przywołać konkretne przepisy prawa, które naruszył Sąd I instancji oraz określić na czym, zdaniem kasatora, naruszenie to polegało. Rozpoznawana skarga kasacyjna została oparta na jednej tylko podstawie kasacyjnej tj. naruszeniu prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni § 4 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. polegającej na nietrafnym przyjęciu, że naczepę o konstrukcji osi modułowej należy traktować jako wyposażoną w oś pojedynczą, podczas gdy definicja osi pojedynczej dotyczy osi od siebie oddalonych, zaś osie w badanej przyczepie są położone w jednej linii, nie są od siebie oddalone i powinny być traktowane jako oś podwójna. Powyższy zarzut kasacyjny wytycza granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona. Przypomnieć należy, że w wyroku WSA z dnia 7 lutego 2008 r. zawarta została ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania. Sąd nakazał uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez ustalenie przez biegłego, czy konstrukcja osi naczepy odpowiada definicji pojazdu dwuosiowego, czy też jednoosiowego w rozumieniu § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. Zgodnie z zaleceniem Sądu biegły miał także wypowiedzieć się co do opinii sporządzonych na wniosek skarżącego z odpowiednim uzasadnieniem swego stanowiska, celem wyeliminowania rozbieżności wynikających z różnych opinii co do ilości i rodzaju osi w naczepie. W ten sposób przesądzona została prawomocnie podstawa prawna rozstrzygnięcia poprzez wskazanie, że naczepa skarżącego powinna zostać oceniona na podstawie § 4 rozporządzenia z 31 grudnia 2002 r. Sąd nakazał jedynie ustalenie przy pomocy biegłego, czy naczepa była jednoosiowa, czy też dwuosiowa w rozumieniu cytowanego rozporządzenia. Wyrok ten uprawomocnił się, a zawarte w nim wskazania i ocena prawna są wiążące. Opinia biegłego z dnia [...] maja 2008 r. jest jednoznaczna. Badana naczepa zgodnie z omawianą opinią jest naczepą jednoosiową w rozumieniu rozporządzenia. Biegły wyjaśnił też dlaczego błędne są poglądy zawarte w opiniach przedłożonych przez skarżącego i stwierdził, że naczepa posiada jedną oś łamaną, zaś oś łamana w żadnym razie nie może być uznana za oś wielokrotną w rozumieniu § 4 rozporządzenia. Sąd przeanalizował przepisy rozporządzenia i dokonał ich wykładni a także uznał za trafne ustalenia organu poczynione na podstawie omawianej opinii biegłego. Ponieważ skarga kasacyjna nie zarzuca Sądowi naruszenia prawa procesowego poprzez zaaprobowanie błędnych ustaleń organu, zatem ustaleniami tymi Naczelny Sąd Administracyjny jest związany. Kasator zarzuca błędną wykładnię § 4 ust.1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r., jednak z treści zarzutu wynika, że w istocie kwestionuje ocenę łamanej osi naczepy jako osi pojedynczej zamiast jako osi podwójnej. Kasator w konkluzji swoich wywodów wskazuje, że definicje legalne osi pojedynczej zawarte w rozporządzeniu nie odnoszą się do pojazdu skarżącego, bowiem traktują o osiach, które nie leżą w jednej linii osiowej. Oś modułowa w naczepie skarżącego składa się z dwóch osi nieoddalonych od siebie i położonych w jednej linii osiowej, zatem powinna być zakwalifikowana jako oś podwójna. Rozpoznając tak sformułowany zarzut kasacyjny wskazać należy, że powołane przepisy rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. zawierają legalne definicje osi pojedynczej oraz osi wielokrotnej. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia oś pojedyncza to oś oddalona od osi sąsiedniej o więcej niż 1,8 m lub dwie osie sąsiednie oddalone od siebie o mniej niż 1 m, zaś oś wielokrotna to zespół dwóch lub więcej osi zwanych osiami składowymi, w których odległość między sąsiednimi osiami jest nie mniejsza niż 1 m i nie większa niż 1,8 m. Dla pojazdów zarejestrowanych po raz pierwszy przed wejściem w życie rozporządzenia (13 marca 2003 r.) wymagane odległości między osiami są większe: oś pojedynczą stanowią osie oddalone od siebie o więcej niż 2 m lub dwie osie sąsiednie oddalone od siebie o mniej niż 1, zaś osie wielokrotne to zespół złożony z dwóch lub więcej osi zwanych osiami składowymi, w których odległość między sąsiednimi osiami jest nie mniejsza niż 1m i nie większa niż 2 m. Z przywołanego brzmienia przepisów wynika, że w myśl rozporządzenia o kwalifikacji osi jako pojedynczej lub wielokrotnej decyduje jej odległość od sąsiedniej osi położonej równolegle w stosunku do pierwszej osi. Gdy ta odległość jest mała (mniej niż 1 m) sąsiadujące osie traktowane są jako oś pojedyncza, gdy odległość między równoległymi osiami stanowi od 1m do 1,8m (2m) zespół tych osi stanowi tzw. oś wielokrotną, gdy odległość wzrasta powyżej 1,8 m (2m) każda z tak oddalonych od siebie osi stanowi kolejną oś pojedynczą. Powołane przepisy w ogóle nie odnoszą się do budowy osi i nie wiążą skutków prawnych z faktem, czy oś jest osią łamaną tj. złożoną z dwóch półosi, bowiem dla kwalifikacji osi jako pojedynczych lub wielokrotnych istotne jest położenie równoległe osi względem siebie i odległość między nimi, nie zaś budowa każdej osi. W tym stanie rzeczy nie jest trafny pogląd kasatora, że zgodnie z powołanymi przepisami oś w naczepie skarżącego składająca się z dwóch półosi leżących w jednej linii powinna zostać zakwalifikowana w świetle przepisów rozporządzenia jako oś podwójna. Dla takiego poglądu brak jakichkolwiek podstaw, bowiem jak wskazano wyżej oś wielokrotna to zespół osi położonych wobec siebie w odległości nie mniejszej niż 1m (i nie większej niż 1,8m lub 2 m). W świetle powołanych przepisów prawa brak podstaw by uznać, że oś łamana jest osią podwójną, a leżące w tej samej linii półosie składające się na oś łamaną stanowią elementy osi podwójnej. W tym stanie rzeczy nieusprawiedliwiony jest zarzut, że Sąd I instancji naruszając prawo materialne dokonał błędnej wykładni § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia definiujących oś pojedynczą i wielokrotną i błędnie uznał, że jedna oś łamana składająca się z dwóch półosi, jest osią pojedynczą. Mając na względzie, że sformułowany został tylko jeden zarzut kasacyjny i okazał się on nieuzasadniony, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego NSA orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i zasądził od skarżącego na rzecz organu zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, który nie reprezentował organu w postępowaniu przed sądem I instancji.