II SA/Go 803/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska Asesor WSA Michał Ruszyński Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2009 r. sprawy ze skargi W.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia opłaty oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego, na podstawie art. 104 § 1 k.p.a., art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 3 ust. 2 pkt 3, art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 92 ust. 1 i 4, art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874, ze zmianami ), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, nałożył na W.B. prowadzącego działalność gospodarczą "HT W.B.", karę pieniężną w wysokości 3000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Decyzja powyższa została wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, bowiem sprawa ta była już dwukrotnie przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, który: 1. wyrokiem z dnia 18 stycznia 2006 r. ( sygn. akt II SA/Go 607/05 ) rozpoznając skargę W.B. uznał ją za zasadną i uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, iż nie podlega ona wykonaniu wskazując, iż decyzje administracyjne wydane przez organy obydwu instancji wydane zostały w oparciu o przepisy dotyczące przewozu na potrzeby własne co, zdaniem Sądu, w świetle materiału dowodowego było nieuprawnione. 2. wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007 r. ( sygn. akt II SA/Go 456/07 ) rozpoznając skargę W.B. ponownie uznał ją za zasadną i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji, które zostały wydane po ponownym rozpoznaniu sprawy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż prowadząc ponownie postępowanie organ administracji publicznej zobowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe zmierzając do ustalenia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. W dalszej kolejności organ winien wydać decyzję zgodnie z przepisami prawa, po dokonaniu prawidłowej subsumpcji normy prawnej - odpowiedniej dla ustalonego stanu faktycznego. W treści uzasadnienia przedmiotowej decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. , organ wskazał, że w dniu [...] października 2004 r. na drodze krajowej (w miejscowości [...]) zatrzymano do kontroli samochód ciężarowy m-ki [...] o numerze rej. [...] (wraz z przyczepą nr rej. [...]), stanowiący własność i kierowany przez W.B.. Podczas kontroli ustalono, iż dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów (4480kg) przekraczała 3,5 tony, a kierujący pojazdem nie posiadał przy sobie i nie okazał do kontroli karty opłaty drogowej - dokumentu wymaganego przy takim przewozie drogowym, funkcjonariusz celny sporządził protokół kontroli. W toku postępowania organ ustalił, że W.B. przewoził wymienionym wyżej zestawem pojazdów towar w postaci okien i drzwi aluminiowych objęty fakturą pro forma nr [...]. Nadawcą towaru był W.B., natomiast odbiorcą firma z [...]. Ponadto organ ustalił, że W.B. w dniu wykonywania przejazdu był przedsiębiorcą zarejestrowanym w ewidencji działalności gospodarczej pod nr [...], a w aktach administracyjnych znajduje się kopia wypisu nr [...] z zaświadczenia nr [...] na międzynarodowy przewóz drogowy na potrzeby własne, wydany W.B. jako przedsiębiorcy prowadzącemu firmę "B.W. HT". Organ l instancji przyjął - na podstawie wskazanego powyżej dokumentu oraz na podstawie kilkukrotnych, w trakcie postępowania administracyjnego oświadczeń, że przedmiotowy transport w dniu [...] października 2004 roku wykonywany był "prywatnie", niezarobkowo, poza prowadzoną działalnością gospodarczą. Faktem spornym pomiędzy stronami pozostała natomiast okoliczność wykonywania transportu bez opłaty za przejazd po drogach krajowych. Skarżący oświadczył, że nie wiedział o potrzebie posiadania karty opłaty ( protokół kontroli). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ stwierdził, iż mając na uwadze wykładnię systemową i celowościową art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, przedsiębiorca wykonujący transport na potrzeby własne, nie związany z prowadzoną działalnością gospodarczą podlega ustawie transportowej w zakresie uiszczenia stosownej opłaty za przejazd pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony. W związku z tym, iż zdaniem organu doszło do naruszenia ustawy o transporcie drogowym, obowiązkiem organu było nałożenie na W.B. stosownej kary obowiązującej w dniu kontroli. Odwołanie od powyższej decyzji złożył W.B. i wniósł o jej uchylenie z uwagi na "jej błędność". W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że w ustawach dotyczących transportu i przewozów drogowych nie ma mowy o przewozach prywatnych i osobach fizycznych. Ponadto wskazał, iż jadąc prywatnie nie ma obowiązku posiadania żadnych dokumentów poza tymi, które są wymagane przez prawo o ruchu drogowym oraz, że na podstawie protokołu kontroli sporządzonego wobec przedsiębiorcy nie można stawiać zarzutu osobie prywatnej. Decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 104 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., art. 92 ust. 1 i ust. 4, art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ II Instancji wskazał, iż ustawa o transporcie drogowym wyróżnia przedsiębiorców, którzy wykonują transport zawodowo i takich, którzy prowadzą działalność nie związaną z usługami transportowymi, a przewozy służą im do realizacji innej działalności gospodarczej oraz nie-przedsiębiorców, którzy wykonują transport drogowy w rozumieniu ustawy, jednakże nie prowadzą działalności gospodarczej, są zatem osobami fizycznymi. Ponadto podniesiono, iż w myśl cytowanej ustawy przewoźnik musi posiadać licencję (art. 5 ust. 1), natomiast ten, który wykonuje przewozy na potrzeby własne musi legitymować się odpowiednim zaświadczeniem (art. 33 ust. 1). Takie zaświadczenie nie jest wymagane jeśli transport jest wykonywany zespołem pojazdów nieprzekraczającym 3,5 tony. W.B., reprezentowany przez radcę prawnego M.B., zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o przyznanie zwrotu kosztów postępowania w kwocie 737,00 zł. Skarżący zarzucił naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 3, art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 2 oraz art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skarżący przede wszystkim zarzucił organom administracyjnym to, iż w jego ocenie nie mają zastosowania przepisy ustawy o transporcie drogowym do przewozów wykonywanych przez osoby fizyczne w celach prywatnych, niezwiązanych z jakąkolwiek działalnością gospodarczą. Zdaniem skarżącego powyższy błąd był konsekwencją niewłaściwej wykładni użytego w treści art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym pojęcia "podmiotu niebędącego przedsiębiorcą". Ponadto zdaniem skarżącego ww. ustawa reguluje zasady podejmowania i wykonywania krajowego transportu drogowego, międzynarodowego transportu drogowego, niezarobkowego krajowego przewozu drogowego, niezarobkowego międzynarodowego przewozu drogowego, a z definicji zawartych w art. 4 wynika, że przepisy tej ustawy stosuje się zasadniczo do przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą. Dodatkowo skarżący podniósł, że w dniu [...] października 2004 r. był kontrolowany jako przedsiębiorca wykonujący transport drogowy bądź przewóz na potrzeby własne, a nie jako osoba fizyczna wykonująca transport w celach prywatnych oraz że brak jest w protokole kontroli podstaw, by wymierzać skarżącemu karę z tytułu wykonywania przez niego przewozu prywatnego, nie będącego transportem drogowym czy przewozem na potrzeby własne. Na marginesie skarżący wskazał, iż jako przedsiębiorca może być on traktowany wyłącznie wówczas, gdy podejmuje czynności związane z prowadzoną działalnością. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego kosztów procesu według norm przepisanych, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo organ podkreślił, iż obowiązek uiszczenia opłaty jest związany z eksploatacją drogi w stopniu wyższym niż przez pozostałych użytkowników i to niezależnie od tego czy ma on związek z wykonywaną działalnością czy też nie, gdyż treść cytowanego art. 3 ust. 2, pkt 3 ustawy o transporcie drogowym jest związana z przewozem drogowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, albowiem zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu, iż została ona wydana z naruszeniem prawa mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zmianami ), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zmianami). Sąd nie może opierać kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując oceny zasadności zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności uznać należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Na wstępie należy zaznaczyć, iż wprawdzie organy administracji publicznej winny stosować przepisy obowiązujące w dacie orzekania, jednak dla oceny skutków prawnych, w szczególności obligatoryjności nałożenia na skarżącego kary z tytułu nieuiszczenia opłaty drogowej w związku z przejazdem drogą krajową dokonywanym w dniu [...] października 2004 r., niezbędne jest ich stosowanie w brzmieniu obowiązującym w tej dacie ( także w myśl przepisu art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw Dz. U. Nr 180, poz. 1497 ). Artykuł 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874), w brzmieniu na dzień [...] października 2004 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., Nr 204, poz. 2088, ze zm.), zwanej dalej "ustawą transportową", określał zasady podejmowania i wykonywania: krajowego i międzynarodowego transportu drogowego oraz krajowego i międzynarodowego niezarobkowego przewozu drogowego. W art. 3 ust. 1 wymienionej ustawy ustawodawca zastrzegł, że jej przepisów nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów: przeznaczonymi konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą - w niezarobkowym przewozie drogowym osób; o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy, a także zespołów ratownictwa medycznego oraz w ramach usług transportu sanitarnego. W myśl przepisu art. 3 ust. 2 pkt 3 tejże ustawy, do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Wobec powyższego, mając na względzie ww. przepisy oraz załączone do sprawy akta administracyjne należy uznać, że stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu l instancji jest prawidłowe. Z całą stanowczością trzeba bowiem stwierdzić, że przepisy ustawy o transporcie drogowym mają zastosowanie do przewozu drogowego wykonywanego pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, także przez podmiot niebędący przedsiębiorcą, przy czym odpowiednie zastosowanie mają przepisy ww. ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne art. 4 pkt 4). Zgodnie z przepisem art. 42 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy w treści obowiązującej w dniu kontroli, powinność uiszczenia tej opłaty obciążała przedsiębiorcę wykonującego transport drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wykonującego przewozy na potrzeby własne. Na podstawie przepisu art. 3 ust. 2 pkt 3, w zw. z art. 4 pkt 4, do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami, stosować należało odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego, z wyjątkiem kategorii przedsiębiorców lub rodzajów przejazdów wskazanych w pkt 1-4. Niewykonanie obowiązku uiszczenia wymienionej wyżej opłaty powoduje naruszenie obowiązków wynikających m.in. z ustawy o transporcie drogowym. Jak wynika bowiem z art. 92 ust. 1 ustawy transportowej, każdy kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy lub przepisów szczególnych, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 do 15.000 zł, przy czym wykaz naruszeń tych obowiązków lub warunków oraz wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy. Przenosząc powyższe rozważania na kanwę niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy celne prawidłowo przyjęły, iż na skarżącym ciążył obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, przewidziany w powołanym powyżej art. 42 ust. 1 ustawy transportowej. Zdaniem Sądu błędne jest rozumowanie skarżącego, że jeżeli wykonuje przejazd zespołem pojazdów niezwiązany z prowadzoną działalnością gospodarczą ("prywatnie"), nie mają zastosowania przepisy ustawy o transporcie drogowym. Wykładnia wskazanych wyżej przepisów ustawowych nakazuje bowiem odpowiednie stosowanie przepisów regulujących niezarobkowy przejazd drogowy, zatem także obowiązku uiszczania należnej opłaty drogowej za przejazd po drodze krajowej. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd zważył, iż W.B. w dacie dokonywania spornego przejazdu był przedsiębiorcą, i to przedsiębiorcą uprawnionym do dokonywania transportu drogowego - czyli przewoźnikiem drogowym w rozumieniu art. 4 pkt 15 ustawy transportowej. W aktach sprawy znajduje się jednak kopia wypisu nr [...] z zaświadczenia nr [...] na międzynarodowy przewóz drogowy na potrzeby własne, wydany W.B. jako przedsiębiorcy prowadzącemu firmę "B.W. HT". Organy celne prawidłowo stwierdziły, iż wprawdzie skarżący prowadzi działalność gospodarczą, ale powyższy dokument w powiązaniu z kilkukrotnym oświadczeniem skarżącego, iż ten konkretny przejazd dokonywany był przez niego "prywatnie", pozwalają na przyjęcie tej okoliczności za dostatecznie udowodnioną. Skoro skarżący W.B. był przedsiębiorcą, czyli zarobkowo zajmował się prowadzeniem działalności gospodarczej, to nie przestał nim być wykonując przejazd w celach niezwiązanych bezpośrednio z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, jak to określa strona oraz organ "prywatnie" na jej potrzeby własne. Należy podkreślić, iż osoba zajmująca się zawodowo prowadzeniem działalności gospodarczej jest przedsiębiorcą od momentu podjęcia działalności, do czasu jej formalnego zakończenia (likwidacji). Oznacza to, że jest przedsiębiorcą zarówno gdy wykonuje działania bezpośrednio związane z tą działalnością, jak i wtedy, gdy wykonuje inne czynności nie mające takiego charakteru, jak każda inna osoba fizyczna. Nie można przy tym utożsamiać każdorazowo przedsiębiorcy z jego "przedsiębiorstwem", oznaczonym przez firmę, pod którą jako osoba fizyczna prowadzi on działalność gospodarczą. Poza sporem między stronami pozostaje fakt, iż przedmiotowy przewóz dokonywany był przez W.B. niezarobkowo, poza prowadzoną działalnością gospodarczą, co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Nie można jednak się zgodzić, iż oznacza to, że omawiany przejazd nie podlegał przepisom ustawy transportowej. Przyjąć zatem należy, iż w dniu [...] października 2004 r. W.B. dokonywał przejazdu po drodze krajowej zespołem pojazdów przekraczającym 3,5 tony. Podczas kontroli skarżący nie okazał dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych oświadczając, iż nie wiedział, że jest ona niepotrzebna. Powyższe okoliczności pozostają między stronami bezsporne. Rozpoznając sprawę w tym kontekście, Dyrektor Izby Celnej trafnie zatem przypisał decydujące znaczenie przepisowi art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy transportowej, obowiązującemu w dacie kontroli. Zgodnie z jego postanowieniami do przewozów drogowych wykonywanych: przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. W konsekwencji mając na uwadze dyrektywy wykładni systemowej i celowościowej art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 ustawy transportowej, Sąd zważył, iż przedsiębiorca wykonujący konkretny przewóz drogowy, na potrzeby własne jako osoby fizycznej, w sytuacji kiedy przewóz ten nie jest funkcjonalnie związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, podlega jednakże przepisom ustawy transportowej w zakresie obowiązku uiszczenia stosownej opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, a także sankcji w postaci nałożenia określonej przepisami kary za brak uiszczenia tejże opłaty. Na takim podmiocie ciąży bowiem obowiązek przestrzegania warunków, jakie ustawodawca nałożył dla wykonywania niezarobkowego przewozu drogowego. Zdaniem Sądu, zamiarem ustawodawcy wprowadzającego obowiązek samodzielnego uiszczania przez podmioty dokonujące przejazdów po drogach publicznych pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, było zmierzanie do zapobiegania dalszemu nadmiernemu niszczeniu dróg publicznych, a pośrednio także zapewnienia większego bezpieczeństwa wszystkim użytkownikom tych dróg. Dlatego też nakazy w tym zakresie zawarte w ustawie o transporcie drogowym winny być bezwzględnie przestrzegane nie tylko przez przedsiębiorców wykonujących zarobkowe przewozy lub przewozy na potrzeby własne, lecz także inne podmioty korzystające z dróg publicznych w tożsamy sposób (m.in. tożsamym pojazdem lub zespołem jednym, z analogicznym obciążeniem), o ile ustawa nie stanowi inaczej. Wyjątków w tym zakresie nie należy interpretować rozszerzające, wbrew woli ustawodawcy. W myśl przepisu art. 93 ust. 1 cytowanej ustawy transportowej, w brzmieniu obowiązującym w dacie zdarzenia uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 89 ust. 1, mieli prawo nałożyć w drodze decyzji administracyjnej karę pieniężną na przedsiębiorcę wykonującego transport drogowy, przedsiębiorcę wykonującego przewozy na potrzeby własne albo podmiot, o którym mowa w art. 3 ust. 2. Zgodnie z póz. 4.1. załącznika do ustawy transportowej (w wersji obowiązującej w dniu kontroli), wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych penalizowane jest karą pieniężną w kwocie 3.000 zł. Organy celne miały więc podstawę do wymierzenia kary w tej właśnie wysokości, w świetle powołanego wcześniej art. 92 ust. 1 i ust. 4 ustawy transportowej, w związku z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy. Jak to zostało wskazane w odpowiedzi na skargę, kara ta jest określona w sztywnej wysokości, przewidzianej załącznikiem do ustawy o transporcie drogowym. Organy celne nie mają prawnej możliwości "dostosowywania" wysokości kar do możliwości płatniczych stron. Na marginesie należy wskazać, iż zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (sygn. akt II SA/Go 456/07) rozpoznając skargę W.B. wskazał, iż prowadząc ponownie postępowanie organ administracji publicznej zobowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe zmierzając do ustalenia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Dokonując analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że takie czynności zostały podjęte, skarżący został przesłuchany odnośnie okoliczności wykonywania transportu w dniu [...] października 2004 roku i strony ustaliły, że przewóz ten wykonywany był poza główną działalnością gospodarczą prowadzoną przez skarżącego. Z tych powodów uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd w oparciu o przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, póz. 1270, ze zmianami ) orzekł jak sentencji. Jednocześnie wobec oddalenia skargi, zgodnie z przepisem art. 200 a contrario wymienionej ustawy ustawy, skarżącemu nie przysługuje zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowego.