I SA/Wa 1554/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2009 r. sprawy ze skargi W. O. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosków W. O., H. B., M. O. i K. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1992 r. nr [...] dotyczącej uwłaszczenia [...] Zakładów [...] w L. działkami nr [...] i nr [...] położonymi w L. - w części dotyczącej dawnej działki nr [...] - utrzymał w mocy własną decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Infrastruktury podał, że Wojewoda [...] działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.), decyzją z dnia [...] sierpnia 1992 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...]Zakłady [...] w L. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w L. przy ul. [...], oznaczonych hajo działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha oraz prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Pismem z dnia 17 sierpnia 2006 r. M. O., K. O., W. O. i H. B. wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1992 r. - w części odnoszącej się do dawnej działki nr [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Infrastruktury stwierdził, że uwłaszczenie, które nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. odnosi się do stanu prawnego obowiązującego w dniu 5 grudnia 1990 r. i oznacza przekształcenie istniejącego prawa zarządu w prawo rzeczowe wymienione w powołanym przepisie, z zastrzeżeniem, że uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich. Z akt sprawy wynika, że aktem, notarialnym z dnia [...] czerwca 1969 r. S. O. sprzedał Skarbowi Państwa - Zjednoczeniu [...] w L. nieruchomość położoną w L. oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] marca 1989 r. sygn. akt [...] ustalono, że następcami prawnymi S. O. są: M. O., W. O., H. B. i K. O.. Wywłaszczona działka nr [...] weszła w skład działki nr [...], objętej ww. decyzją uwłaszczeniową. W dniu 5 grudnia 1990 r. działka ta, na co wskazano w zaskarżonej decyzji, stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostawała w zarządzie jednostki uwłaszczonej na podstawie decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w L. z dnia [...] października 1986 r., a zatem spełnione były przesłanki uwłaszczenia. Spadkobiercy S. O. wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dopiero wnioskiem z dnia 16 czerwca 2006 r., a zatem dużo później niż została wydana decyzja uwłaszczeniowa. Minister Infrastruktury podkreślił, że ani w dniu 5 grudnia 1990 r. ani w dniu wydania przedmiotowej decyzji uwłaszczeniowej nie toczyło się żadne postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdyż nie zgłoszono roszczeń, co oznacza, zdaniem organu, że nie było przeszkód do stwierdzenia uwłaszczenia [...] Zakładów [...] w L. Minister Infrastruktury stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że decyzja uwłaszczeniowa z dnia 25 sierpnia 1992 r. w części odnoszącej się do dawnej działki nr [...], jest obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a ponadto z akt sprawy nie wynika, aby zaistniały inne przesłanki naruszenia prawa określone w art. 156 § 1 kpa. Zdaniem organu, rozstrzygnięcie to jest zgodne z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r. sygn. akt III ZP 14/99 (OSNP 2000/8/294), która wskazuje, iż złożenie wniosku o zwrot po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej nie wywołuje, w stosunku do tej decyzji, skutków z art. 156 § 1 kpa, natomiast skutek taki wywołuje złożenie wniosku o zwrot do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej. Ponadto, w uchwale wskazano na konieczność złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości; skoro wniosek taki nie był złożony do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej, brak jest podstaw do przyjęcia tezy wnioskodawców o wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa (prawa osób trzecich). Zdaniem Ministra Infrastruktury w postępowaniu uwłaszczeniowym nie jest możliwe badanie, czy nieruchomość wykorzystano na cel zgodny z wywłaszczeniem, i nie istniał obowiązek informowania byłych właścicieli lub ich następców prawnych o prowadzonym postępowaniu uwłaszczeniowym, jeżeli nie złożyli wniosku o zwrot nieruchomości - te sprawy należą do postępowania o zwrot nieruchomości, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 43/07 oraz z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1652/06. W wyrokach tych Sąd wskazał, że w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, jak i w postępowaniu uwłaszczeniowym, nie mogą być badane przesłanki dotyczące zwrotu nieruchomości, a niewykorzystanie nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, przy braku zgłoszonego wniosku o zwrot nieruchomości, samo przez się nie stanowi przeszkody do uwłaszczenia. Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła W. O.; zarzucając zaskarżonej decyzji rażące naruszenie prawa polegające na błędnym przyjęciu, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] podjęta została zgodnie z prawem, mimo, iż Wojewoda uwłaszczając [...] Zakłady [...] wywłaszczoną nieruchomością zmienił jej cel i wbrew obowiązkowi, nie zawiadomił byłych właścicieli o możliwości złożenia wniosku o jej zwrot - wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. 2. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona, jak również poprzedzająca decyzja nie naruszają prawa. 3. Zaskarżoną decyzją Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własną decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...]sierpnia 1992 r. dotyczącej uwłaszczenia [...] Zakładów [...] w L. działkami nr [...] i nr [...] położonymi w L. - w części dotyczącej dawnej działki nr [...]. Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 4. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym, jest formą nadzoru. Celem tego postępowania jest zbadanie, czy decyzja, której nieważność zarzucono, dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Podstawą materialnoprawną decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1992 r. dotyczącej uwłaszczenia [...] Zakładów [...] w L. był art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego; nie narusza to praw osób trzecich. Nieruchomość, której dotyczy skarga, w dniu [...] czerwca 1969 r. została sprzedana aktem notarialnym przez właściciela – S. O., poprzednika prawnego skarżącej, Skarbowi Państwa. Na podstawie decyzji z dnia [...] października 1986 r. Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w L., Wojewoda [...] w dniu [...] sierpnia 1992 r. wydał decyzję uwłaszczeniową. Następcy prawni S. O. wystąpili z wnioskiem o zwrot tej nieruchomości w dniu 16 czerwca 2006 r., a zatem 14 lat po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2001 r., I SA 2394/99 (LEX nr 75559), klauzula "nie narusza praw osób trzecich" (art. 2 ust. 1 zdanie drugie ustawy z 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) oznacza, iż uwłaszczenie nie może nastąpić z pominięciem roszczenia o zwrot nieruchomości; złożenie wniosku o zwrot nieruchomości przed wszczęciem postępowania uwłaszczeniowego lub w jego trakcie powinno skutkować niewszczynaniem lub zawieszeniem tego ostatniego do czasu zakończenia postępowania o zwrot, gdyby bowiem istniały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nastąpiłoby uwłaszczenie, to naruszałoby ono prawa osób trzecich, zatem doszłoby do naruszenia, i to rażącego, prawa. Niniejszy skład orzekający w zupełności ten pogląd podziela. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 stycznia 2000 r. III ZP 14/99 stwierdził, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, nie stają się przedmiotem praw określonych w art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jeżeli w tym dniu były zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości), a uprawniony złożył wniosek o zwrot nieruchomości (OSNP 2000/8/294, LEX nr 38852). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 stycznia 2000 r. I SA 209/99 LEX nr 55330) stwierdził, że złożenie po dniu 4 grudnia 1990 r. wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie wyklucza uwłaszczenia tą nieruchomością podmiotów spełniających warunki, o których mowa w art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; osoby, które złożyły wniosek o zwrot nieruchomości przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej mają interes prawny w postępowaniu uwłaszczeniowym, a więc i uprawnienie strony. 5. Mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy oraz orzeczenia Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2008 r. I OSK 43/07, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca nie naruszają prawa, bowiem w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej tj. w dniu [...] sierpnia 1992 r. żadne roszczenia dawnych właścicieli nie zostały zgłoszone. Oznacza to, że organowi wydającemu decyzję uwłaszczeniową nie były znane osoby trzecie, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r., a zatem prawa osób trzecich decyzją uwłaszczeniową nie zostały naruszone, ponieważ postępowanie uwłaszczeniowe zostało zakończone przed zgłoszeniem wniosku o zwrot nieruchomości. Postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może się toczyć wyłącznie na wniosek byłego właściciela; jeśli wniosek o zwrot nieruchomości nie został złożony do czasu zakończenia postępowania uwłaszczeniowego, nie można organowi prowadzącemu postępowanie uwłaszczeniowe zarzucić naruszenia prawa ani uznać, że zostały naruszone prawa osób trzecich. 6. Należy równocześnie zauważyć, że zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem, w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, w tzw. postępowaniu nadzorczym, badaniu nie podlegają sprawy prowadzone w trybie zwykłym. Dlatego też należy uznać, że zasadnie organ w niniejszym postępowaniu - o stwierdzenie nieważności decyzji, nie badał przesłanek zwrotu nieruchomości, czy niewykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia. 7. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.