II FZ 463/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak po rozpoznaniu w dniu 8 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Przedsiębiorstwa [...] "P. P." Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 838/08 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa [...] "P. P." Sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego do osób prawnych za 2004 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 838/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Przedsiębiorstwu [...] "P. P." Sp. z o.o. w Z. (zwanej dalej: "spółką") przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że postanowieniem z dnia 1 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 479/09. Wobec powyższego na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 stycznia 2010 r. wezwano stronę do opłacenia wpisu sądowego od zażalenia w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia środka zaskarżenia. W terminie przewidzianym do uiszczenia należnej opłaty sądowej, spółka ponownie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy. W nadesłanym urzędowym formularzu (PPPr) spółka domagała się zwolnienia od kosztów sądowych wyjaśniając, że zablokowano jej wszystkie rachunki bankowe, uniemożliwiając dysponowanie zgromadzonymi na nich środkami pieniężnymi. Równocześnie komornicy zajęli wszystkie należące do niej środki ruchome i nieruchomości, które aktualnie podlegają licytacji i nie mogą zostać zbyte. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca spółka podniosła, że kapitał zakładowy wynosi 1.700.000 zł, zaś wartość posiadanych środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) 4.362.182,77 zł. Strona podała, że w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w kwocie 5.169.319,24 zł, natomiast na dwóch rachunkach bankowych prowadzonych w [...] Banku [...] S.A. oraz w Banku [...] S.A. na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku brak było jakichkolwiek środków pieniężnych. W piśmie z dnia 19 kwietnia 2010 r. wezwano stronę skarżącą do nadesłania: 1) zeznań podatkowych za lata 2008 - 2009 (równocześnie poinformowano, że gdyby zeznania takie nie zostały złożone, należało przedłożyć potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego, poświadczające równocześnie, że skarżąca za lata 2008 - 2009 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy), 2) sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za lata 2008 – 2009, 3) deklaracji na podatek od towarów i usług za sześć ostatnich miesięcy, 4) raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące, 5) wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w Banku [...] i Banku [...], obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano przy tym, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu wezwania), zaświadczenia banku, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji - stosowne zaświadczenie banku potwierdzające ten fakt lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), 6) ewidencji środków trwałych według stanu na koniec ostatniego miesiąca (bądź ostatnio sporządzonej), 7) aktualnych wypisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy (zastrzeżono przy tym, że z przedłożonej dokumentacji (w tym odpisów umów najmu, itp.) powinno też wynikać, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości położonej w Z. przy ul. S. 11; odpisy te należało przedstawić także w przypadku utraty tytułu prawnego do nieruchomości w okresie ostatnich trzech lat). W wezwaniu pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Spółka nie udzieliła jednak jakiejkolwiek odpowiedzi na pismo Sądu. W motywach rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach argumentował, że nieprzedstawienie przez stronę żądanych dokumentów źródłowych uniemożliwiło dokonanie oceny rzeczywistych możliwości finansowych skarżącej. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że rozpoznawany obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem tego typu złożonym w niniejszej sprawie, który nie może zostać uwzględniony z uwagi na bierną postawę spółki. W zażaleniu spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i zwolnienie jej od kosztów sądowych. Spółka podkreśliła, że Sąd ma możliwość obserwowania jej sytuacji finansowej od dwóch lat. Ponadto wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, która zablokowana została przez "przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych". Straty z tego wynikające przekroczyły już kwotę 75.000.000 zł. Skarżąca funkcjonuje jedynie dzięki pożyczkom jednego z wierzycieli. W zażaleniu argumentowano, że przedstawione w aktach sprawy dowody jednoznacznie potwierdzają, że spółka nie ma środków na pokrycie opłat sądowych. Ponadto zwrócono uwagę, że w czternastu innych sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjny w Gliwicach, na podstawie tych samych twierdzeń i dowodów, przyznano stronie prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy przede wszystkim zauważyć należy, że w związku z wniesieniem przez spółkę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w toku postępowania powtórnie skorzystano z możliwości przewidzianej w art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i rozpoczęto postępowanie wyjaśniające, które miało na celu uzyskanie pełnego obrazu możliwości płatniczych strony. Mimo wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów, skarżąca – podobnie jak w przypadku poprzedniego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych - nie udzieliła jakichkolwiek informacji. W judykaturze prezentowany jest – podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie – pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę. Postawa spółki pozostaje tym bardziej niezrozumiała, że o skutkach nieprzedłożenia żądanej dokumentacji skarżąca była uprzedzana w treści wezwania z dnia 19 kwietnia 2010 r., a jej bierność była już wcześniej przyczyną oddalenia zażalenia na postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy w tej sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 479/09). W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać argumentację Sądu pierwszej instancji, który wywodził, że informacje, jakimi dysponował nie stanowiły wystarczającej podstawy do zwolnienia skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Twierdzenia spółki o trudnej sytuacji majątkowej wymagały rozszerzenia i uprawdopodobnienia. Nie mogły one bowiem samodzielnie uzasadniać zadośćuczynienia żądaniu strony. O konieczności uwzględnienia zażalenia nie przesądzał również fakt przyznania spółce prawa pomocy w innych sprawach toczących się przed sądem administracyjnym. Podstawą kontroli zaskarżonego postanowienia były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczności. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny ocenił kwestionowane przez stronę rozstrzygnięcie jako odpowiadające prawu. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.