II FZ 479/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. P. H. U. "P. P." Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 września 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 838/08 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. P. H. U. "P. P." Sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego do osób prawnych za 2004 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 1 września 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 838/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił P. P. H. U. "P. P." Sp. z o.o. w Z. (zwanemu dalej: "spółką") przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz formularzu urzędowym PPPr strona podała, iż wszystkie jej rachunki bankowe zostały zajęte, a całe jej mienie ruchome i nieruchome jest przedmiotem licytacji egzekucyjnej. Z informacji przedstawionych przez skarżącą wynikało również, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.700.000 zł, wartość środków trwałych kształtuje się na poziomie 4.362.182,77 zł, przy czym ostatni rok obrotowy strona zakończyła ze stratą w wysokości 5.169.319,24 zł. Ponadto stan obu posiadanych przez skarżącą kont bankowych wynosi "0". Pismem z dnia 11 maja 2009 r. referendarz sądowy wezwał spółkę do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni poprzez nadesłanie odpisów: sprawozdania finansowego za 2008 r. lub - jeśli nie zostało one jeszcze sporządzone - za 2007 r., zeznania podatkowego za 2008 r. (zastrzeżono, że gdyby zeznanie to nie zostało złożone, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego, poświadczające, że spółka za lata 2007-2008 nie wykazała dochodów do opodatkowania, oraz, że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy), deklaracji dla podatku od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zaznaczono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez banki, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji - stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), ostatniej ewidencji środków trwałych oraz aktualnych, tj. uzyskanych po dniu otrzymania wezwania, odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo - hotelowy (zastrzeżono, że z przedłożonej dokumentacji powinno też wynikać, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości, na której mieści się jej siedziba, oraz że odpisy te należy przedstawić także w przypadku utraty tytułu prawnego do nieruchomości w ciągu ostatnich trzech lat). Powyższe wezwanie zostało stronie doręczone w dniu 25 maja 2009 r. Spółka nie udzieliła jednak jakiejkolwiek odpowiedzi na pismo Sądu. W motywach rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach argumentował, że nieprzedstawienie przez stronę żądanych dokumentów źródłowych uniemożliwiło dokonanie oceny rzeczywistych możliwości finansowych skarżącej. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że zwolnienie od kosztów sądowych byłoby nieusprawiedliwione w sytuacji, w której spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a jej kapitał zakładowy i wartość środków trwałych wynoszą odpowiednio 1.700.000 zł i 4.362.182,77 zł. W zażaleniu spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i zwolnienie jej od kosztów sądowych. Spółka podkreśliła, że Sąd ma możliwość obserwowania jej sytuacji finansowej od dwóch lat. Ponadto wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, która zablokowana została przez "przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych". Straty z tego wynikające przekroczyły już kwotę 75.000.000 zł. Skarżąca funkcjonuje jedynie dzięki pożyczkom jednego z wierzycieli. W treść zażalenia wkomponowano postanowienie komornika sądowego z dnia 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu egzekucji z powodu jej bezskuteczności oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 września 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 586/07, w którym zwolniono spółkę od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy przede wszystkim zauważyć należy, że w toku postępowania skorzystano z możliwości przewidzianej w art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i rozpoczęto postępowanie wyjaśniające, które miało na celu uzyskanie pełnego obrazu możliwości płatniczych strony. Mimo wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów, spółka nie udzieliła jednak jakichkolwiek informacji. W judykaturze prezentowany jest – podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie – pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę. W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać argumentację Sądu pierwszej instancji, który wywodził, że informacje, jakimi dysponował nie stanowiły wystarczającej podstawy do zwolnienia skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Twierdzenia spółki o trudnej sytuacji majątkowej wymagały rozszerzenia i uprawdopodobnienia. Nie mogły one bowiem samodzielnie uzasadniać zadośćuczynienia żądaniu strony. O konieczności uwzględnienia zażalenia nie przesądzał również fakt przyznania spółce prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed sądem administracyjnym. Podstawą kontroli zaskarżonego postanowienia były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczności. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny ocenił kwestionowane przez stronę rozstrzygnięcie jako odpowiadające prawu. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.