I SA/Rz 719/08
WyrokWSA w Rzeszowie2009-02-17
Skład orzekający: Maria Serafin-Kosowska, Barbara Stukan-Pytlowana, Małgorzata Niedobylska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym, wydane na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego i Kodeksu karnego wykonawczego, wymaga sporządzenia przez prokuratora zarządzenia zabezpieczenia zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, aby organ egzekucyjny (urząd skarbowy) mógł dokonać zabezpieczenia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ egzekucyjny (urząd skarbowy) zasadnie odmówił dokonania zabezpieczenia majątkowego, ponieważ postanowienie prokuratora nie spełniało wymogów formalnych zarządzenia zabezpieczenia określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności nie zawierało pouczenia o prawie zgłoszenia zarzutów. "Zlecenie" wykonania postanowienia przez prokuratora administracyjnemu organowi egzekucyjnemu nie wyłącza stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, lecz wskazuje te przepisy jako obowiązujące dla wybranego organu.Stan faktyczny
Prokurator zlecił urzędowi skarbowemu wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu podejrzanego R. P. w celu zabezpieczenia roszczeń pokrzywdzonego, kary grzywny oraz przepadku korzyści majątkowej. Urząd skarbowy odmówił dokonania zabezpieczenia z powodu braku wymaganego przez ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zarządzenia zabezpieczenia. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie urzędu skarbowego. Prokurator Krajowy złożył skargę do WSA, argumentując, że postanowienie prokuratora nie wymagało formy zarządzenia zabezpieczenia.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę Prokuratora Krajowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska /spr./ Sędziowie WSA Barbara Stukan-Pytlowany WSA Małgorzata Niedobylska Protokolant sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 17 lutego 2009r. sprawy ze skargi Prokuratora Krajowego – Prokuratura Krajowa Biuro do Spraw Przestępczości Zorganizowanej w R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia - oddala skargę -
I SA/Rz 719/08
UZASADNIENIE
Prokurator Prokuratury Rejonowej delegowany do Prokuratury Okręgowej w piśmie z dnia 3 czerwca 2008r. sygn. [...] skierowanym do Urzędu Skarbowego zlecił temu Urzędowi wykonanie załączonego postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu podejrzanego R. P. a jako postawę prawną wskazał art. 196a § 1/omyłkowo – zamiast art. 195a § 1/ kodeksu karnego wykonawczego. W piśmie tym podano między innymi, że R. P. został tymczasowo aresztowany i w związku z tym "postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym zostanie doręczone w/w oraz jego obrońcy przez tut. Prokuraturę bez udziału Urzędu Skarbowego".
W powyższym piśmie nie wskazano daty ani numeru postanowienia o zabezpieczeniu, natomiast w aktach postępowania administracyjnego znajduje się postanowienie J. R. – prokuratora Prokuratury Rejonowej del. do Prokuratury Okręgowej z dnia 3 czerwca 2008r. sygn. akt: [...] W postanowieniu tym – wydanym w sprawie przeciwko R. P. podejrzanemu o przestępstwa z art. 258 § 3, 294 § 1 w związku z art. 286 § 1 w związku z art. 12 i art. 65 oraz z art. 299 § 5 i 6 w związku z art. 11 § 2 i art. 12 oraz art. 65 § 1 kodeksu karnego- postanowiono zabezpieczyć na mieniu podejrzanego R. P.:
- roszczenia pokrzywdzonego Spółki Akcyjnej "S." o naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem w wysokości 3.940.338,37 zł,
- wykonanie grożącej podejrzanemu kary grzywny w wysokości 200 stawek dziennych – 200.000 zł,
- wykonania grożącego podejrzanemu środka karnego przepadku korzyści osiągniętej z popełnionego przestępstwa w wysokości 500.000 zł.
Jako podstawę prawną powyższego postanowienia wskazano art. 291, art. 292 i art. 293 § 1 kodeksu postępowania karnego oraz podano, że zabezpieczenia należy dokonać przez zajęcie ruchomości, rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, innych wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych podejrzanego a w tym przez zajęcie samochodu osobowego marki Jaguar S-Type 4.0.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2008r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowił odmówić dokonania zabezpieczenia i zwrócić wnioskodawcy wniosek wraz z postanowieniem o zabezpieczeniu majątkowym i załącznikami.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. R. – Prokurator Prokuratury Rejonowej delegowany do Prokuratury Okręgowej wnosząc o jego uchylenie i przekazanie Naczelnikowi Urzędu Skarbowego do wykonania przedmiotowego postanowienia o zabezpieczeniu.
Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu powyższego zażalenia postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał przepisy art. 138 § 1 pkt.1 w związku z art. 144 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18, art. 155a § 1, art. 156 p 1 i art. 157 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. nr 229 poz. 1954 z 2005r. z późn. zm./.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ odwoławczy podzielił w pełni stanowisko organu I instancji. Powołując się na art. 195 a kodeksu karnego wykonawczego, organ odwoławczy wskazał, że prokurator, który wydał postanowienie o zabezpieczeniu i objął nim grożący przepadek, grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, może zlecić jego wykonanie albo naczelnikowi urzędu skarbowego albo komornikowi sądowemu. Jeśli zlecenie takie skierowane zostanie do naczelnika urzędu skarbowego, to naczelnik ten będzie działał w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ale wówczas także "zlecający " prokurator zobowiązany jest do stosowania przepisów tejże ustawy. W przepisie art. 155a powyższej ustawy wyraźnie stwierdzono, że organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia a to właśnie zarządzenie jest podstawą do podjęcia przez organ egzekucyjny jakichkolwiek czynności zabezpieczających. W przypadkach określonych w art. 157 § 1 cyt. ustawy organ egzekucyjny zobligowany jest do dokonania odmowy zabezpieczenia a mianowicie gdy obowiązek, którego dotyczy zarządzenie zabezpieczenia nie podlega zabezpieczeniu w trybie administracyjnym albo gdy zarządzenie zabezpieczenia nie zawiera treści określonej w art. 156 § 1 cyt. ustawy. Przedmiotowe postanowienie z dnia 3 czerwca 2008r. o zabezpieczeniu niewątpliwie nie spełnia wymogów zawartych w art. 156 § 1 cyt. ustawy, bo – między innymi – nie zawiera podstawy prawnej obowiązku, okoliczności świadczących o wystąpieniu możliwości utrudnienia lub udaremnienia egzekucji, pouczenia zobowiązanego o przysługującym mu prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów, przy czym pouczenie o zarzutach powinno być zawarte w treści zarządzenia zabezpieczenia /art. 156 § 1 pkt. 8 cyt. ustawy/. Brak zarządzenia zabezpieczenia spowodowałby więc pozbawienie zobowiązanego w postępowaniu zabezpieczającym skorzystania z tego środka zaskarżenia tj. wniesienia zarzutów będących podstawową formą zwalczania zabezpieczenia. Obowiązujące przepisy nie zwalniają prokuratora od obowiązku sporządzenia zarządzenia zabezpieczenia /nie wyłączają stosowania przepisu art. 166 b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji/ a skoro w niniejszym przypadku takiego zarządzenia brak, uzasadnione jest dokonanie odmowy wykonania zabezpieczenia.
W piśmie z dnia 9 września 2008r. sygn. [...] Prokuratura Okręgowa poinformowała Urząd Skarbowy, że sprawa przeciwko R. P. została przekazana do Prokuratury Krajowej Biuro do Spraw Przestępczości Zorganizowanej Wydział [...] Zamiejscowy w R.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na opisane wyżej postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej złożył Prokurator Krajowy- Prokuratura Krajowa Biuro do Spraw Przestępczości Zorganizowanej Wydział [...] Zamiejscowy w R. /prokurator J. R./ wnosząc o uchylenie tegoż postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi wskazano na rozbieżność orzecznictwa sądów administracyjnych co do obowiązku wydawania przez prokuratora zarządzenia zabezpieczenia /przywołano orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i w Gliwicach w których wyrażono stanowisko o nieistnieniu takiego obowiązku oraz orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i w Szczecinie w których wyrażono stanowisko odmienne - I SA/Łd 1508/06 z 22 listopada 2006r., I SA/Gl 1894/05, I SA/Gl 1895/05 z 2 czerwca 2006r., I SA/Po 1070/07 z 15 listopada 2007r., I SA/Sz 843/05 z 5 kwietnia 2006r./ i wyrażono pogląd o braku podstaw prawnych do uzależniania realizacji zabezpieczenia od wydania przez prokuratora zarządzenia zabezpieczenia. Skarżący podniósł, iż w zaskarżonym postanowieniu nie dostrzeżono znaczenia różnic w ujęciu zakresu działania organu egzekucyjnego występujących pomiędzy przepisem art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /u.p.e.a./ a przepisem art. 195 a § 1 kodeksu karnego wykonawczego w kontekście dyspozycji przepisów art. 2 § 2 cyt. ustawy oraz art. 27 cyt. kodeksu. Według przepisu art. 2 § 2 cyt. u.p.e.a. określone należności podlegają zabezpieczeniu według zasad określonych w dziale IV, o ile brak jest regulacji odrębnych a według art. 27 kodeksu karnego wykonawczego /kkw/ egzekucję środka karnego przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy według przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeśli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z treścią art. 154 i art. 155a § 1 u.p.e.a. zabezpieczenia dokonuje organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia ale w art. 195 a kkw mowa jest tylko o zleceniu temu organowi wykonania postanowienia wydanego przez prokuratora /lub sąd/ a więc oczywistym jest, że przepis art. 195 a § 1 jest przepisem szczególnym wyłączającym stosowanie przepisów art. 154 i art. 155a u.p.e.a /oraz innych przepisów tej ustawy/ w postępowaniu mającym na celu wykonanie postanowienia wydanego na podstawie art. 291-293 kodeksu postępowania karnego. Skarżący podniósł także, iż przedmiotowe zabezpieczenia majątkowe jest środkiem przymusu, dokonywane jest z urzędu, jest natychmiast wykonalne i przysługują od niego środki zaskarżenia /art. 291 § 1 i 2, art. 293 § 1, art.462, art.293 § 2 kodeksu postępowania karnego/ a więc przedmiotem zaskarżenia może być zarówno istnienie podstaw do zastosowania zabezpieczenia, jak i zakres lub sposób tegoż zabezpieczenia, co zapewnia ochronę konstytucyjnego prawa własności podejrzanego realizowaną przez niezawisły sąd, czyli jest to ochrona silniejsza od wynikającej z przepisów art. 33-35 i następnych u.p.e.a. Organ postępowania karnego nie wnioskuje o dokonanie zabezpieczenia przez organ egzekucyjny na podstawie art. 154 u.p.e.a., lecz – jak wynika z art. 195 a kkw – zleca wykonanie tego postanowienia organowi określonemu w art. 187 § 1 kkw.
Zauważył także skarżący, iż w art. 1 u.p.e.a. wyraźnie unormowane są dwa zakresy tj. sposób postępowania wierzycieli w przypadku uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków /pkt.1/ oraz postępowanie organów egzekucyjnych i stosowane przez nie środki przymusu służące do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków /pkt.2/. Gdyby całość regulacji zawartej w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosowana była do zabezpieczenia majątkowego w postępowaniu karnym, to zabezpieczenie dokonywane było niejako dwukrotnie tj. najpierw przez wydanie postanowienia o zabezpieczeniu a następnie ponownie na podstawie wniosku wierzyciela /prokuratora lub sądu/ oraz zarządzenia zabezpieczenia /art. 156 § 1 u.p.e.a./. W ocenie skarżącego, zachowanie trybu z art. 154 – 155 a ustawy egzekucyjnej czyniłoby z postanowienia o zabezpieczeniu akt niestanowczy i możliwy do pominięcia, wobec faktu, iż konieczną i wystarczającą podstawą do dokonania zabezpieczenia przez organ egzekucyjny w myśl przepisów ustawy egzekucyjnej jest zarządzenie zabezpieczenia pochodzące od wierzyciela i jego wniosek. Przywołując treść art. 159 § 1 i 2 oraz art. 163 § 2 u.p.e.a. skarżący wskazał na okoliczność, że stosowanie przepisów ustawy egzekucyjnej prowadziłoby do tego, że organ egzekucyjny byłby uprawniony do badania przebiegu postępowania karnego i oceny jest sprawności. Nadto wskazał, że konsekwencją stosowania przez organ egzekucyjny przepisów art. 157 § 2, art. 157 a, art. 34 § 1 w związku z art. 33 ust.8, art. 35 § 1 u.p.e.a. przy realizacji postanowień o zabezpieczeniu majątkowym byłoby równoległe prowadzenie postępowania administracyjnego z postępowaniem sądu rozpoznającym zażalenie na postanowienie prokuratora na podstawie art. 293 § 2 kodeksu postępowania karnego – a taka sytuacja jest nie do przyjęcia. Zdaniem skarżącego "prawidłowa wykładnia językowa przepisów art. 155a § 1 Ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji., art. 195 a Kodeksu karnego wykonawczego, art. 2 § 2 Ustawy oraz art. 27 Kkw różnicująca znaczenie sformułowań "dokonuje zabezpieczenia" oraz " wykonuje postanowienie sądu lub prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym" a w efekcie wyłączająca zastosowanie przy wykonywaniu postanowień o zabezpieczeniu majątkowym wydanych w postępowaniu karnym tak przez sąd jak i przez prokuratora całego szeregu przepisów u.p.e.a. w tym art. 155a§ 1 jest jednocześnie jedyna możliwą do zaakceptowania z zaprezentowanych przyczyn funkcjonalnych"
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje:
Jak wynika z okoliczności przytoczonych wyżej, przedmiotowym postanowieniem zabezpieczono roszczenia cywilne, karę grzywny i przepadek korzyści osiągniętej z przestępstwa. Podstawą prawną wydania tegoż postanowienia był między innymi przepis art. 292 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego /Dz.U. nr 89 poz. 555 z późn. zm./ - powoływanej dalej jako kpk- według którego zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w kodeksie postępowania cywilnego /§ 1/, przy czym w § 2 wskazano sposób zabezpieczenia grożącego przepadku. W przypadku gdy jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody, świadczenie pieniężne itd., prokurator który wydał to postanowienie może zlecić jego wykonanie w całości organowi administracyjnemu tj. urzędowi skarbowemu właściwemu ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji /art. 195 a w związku z art. 187 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks karny wykonawczy /Dz.U. nr 90 poz. 557 z późn. zm./ - powoływanej dalej jako kkw/ i do tego organu skierował je skarżący w niniejszej sprawie.
Kwestią sporną podlegającą ocenie w niniejszej sprawie jest, czy organ I instancji – a stanowisko tego organu podzielił organ II instancji – zasadnie odmówił dokonania tegoż zabezpieczenia ze względu na brak zarządzenia zabezpieczenia, czy też – jak twierdzi skarżący – odmowa ta jest nieuzasadniona, bo zarządzenie takie nie było konieczne.
W przepisie art.292 § 1 kpk postanowiono, że zabezpieczenie następuje w sposób określony w przepisach kodeksu postępowania cywilnego z tym, że w § 2 zastrzeżono sposób dokonywania grożącego przepadku, czyli w tym zakresie w tym ostatnim przepisie tym zawarto uregulowanie szczególne. Ponieważ wykonywanie orzeczeń w postępowaniu karnym odbywa się według przepisów kodeksu karnego wykonawczego z zastrzeżeniem "chyba, że ustawa stanowi inaczej" a jako organy wykonujące te orzeczenia wskazano: sądowy lub administracyjny organ egzekucyjny, urząd skarbowy /art. 1 § 1, art. 2 pkt. 7 i 8 kkw/, analizy wymagają stosowne przepisy tegoż kodeksu.
W związku z tym podnieść należy, że w art. 25 § 1 kkw również wskazano przepisy kodeksu postępowania cywilnego jako mające zastosowanie do prowadzenia egzekucji zasądzonych w postępowaniu karnym roszczeń cywilnych, grzywny, świadczenia pieniężnego, należności sądowych, zwrotu korzyści majątkowych uzyskanych z przestępstwa, z tym jednak zastrzeżeniem, że przepisy kodeksu postępowania cywilnego mają zastosowanie tylko wówczas, gdy w kodeksie karnym wykonawczym nie zawarto odmiennych regulacji. Z mocy art. 25 § 2 kkw unormowanie powyższe ma zastosowanie także do wykonania postanowień o zabezpieczeniu ale tylko w zakresie zasądzonych roszczeń cywilnych lub zadośćuczynienia oraz grzywny. Natomiast w art. 27 kkw jako zasadę wskazano prowadzenie egzekucji przez urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odnośnie egzekucji środka karnego przepadku i nawiązki na rzecz Skarbu Państwa ale z zastrzeżeniem, że zasada ta nie ma zastosowania, jeśli w przepisach kodeksu karnego wykonawczego postanowiono inaczej. Uzupełnieniem tej regulacji jest przepis art. 187 kkw nakazujący sądowi – w przypadku orzeczenia środka karnego przepadku lub nawiązki na rzecz Skarbu Państwa – przesłanie odpisu wyroku właściwemu urzędowi skarbowemu.
Uzasadnione jest przy tym przyjęcie, że odnośnie zabezpieczenia przepadku, sposób jego dokonania musiałby być zgodny z art. 292 § 2 kpk.
Z powyższych regulacji wynika więc, że – co do zasady – wykonanie /egzekucja/ orzeczonego przepadku i nawiązki na rzecz Skarbu Państwa przekazana została do właściwości urzędów skarbowych, natomiast roszczenia cywilne, grzywna, świadczenie pieniężne, należności sądowe, zwrot korzyści majątkowej – do egzekucji sądowej.
Jednakże w art. 195 a § 1 kkw zawarto regulację szczególną a mianowicie jeśli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie ma prawo wyboru organu "wykonawczego" tj. może "zlecić" wykonanie tego postanowienia urzędowi skarbowemu. Jeśli skorzysta z tego przepisu i dokonana takiego wyboru, to wówczas – zgodnie z § 2 cyt. artykułu – tenże organ czyli urząd skarbowy prowadzi również egzekucję grzywny, kosztów sądowych, obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenia pieniężnego albo nawiązki.
W niniejszej sprawie – jak wskazano wyżej – prokurator skorzystał z powyższego przepisu kierując wykonanie całości przedmiotowego postanowienia urzędowi skarbowemu. Jeśli tak, to sięgnąć należy do przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. nr 229 poz. 1954 z 2005r. z późn. zm./ - powoływanej dalej jako u.p.e.a . Zakres przedmiotowy tej ustawy obejmuje między innymi - art. 1 pkt. 2- regulacje dotyczące prowadzenia przez organy egzekucyjne postępowania i stosowane przez nich środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków wymienionych w art. 2 tejże ustawy. W powołanym art. 2 cyt. ustawy wskazano obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej i są to między innymi należności pieniężne przekazane do tej egzekucji na podstawie innych ustaw / § 1 pkt.5/ - a więc między innymi przez ustawę kodeks karny wykonawczy. Wskazać także należy na przepis art. 4 cyt. ustawy nakazujący stosowanie egzekucji administracyjnej do obowiązków wynikających z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń niż określone w art. 3 i art. 3 a , ale tylko wówczas, gdy tak stanowią odrębne ustawy. Jeśli chodzi o zabezpieczenie należności wskazanych w tymże § 1, to z mocy § 2 cyt. artykułu mają do nich zastosowanie tryb oraz zasady określone w dziale IV a więc między innymi w przepisach art. 154 - 166b cyt. ustawy ale z zastrzeżeniem, że ten tryb i te zasady stosuje się wówczas, jeśli nie jest to uregulowanie "innymi przepisami". W art. 19 § 1 cyt. ustawy wskazano naczelnika urzędu skarbowego jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych a także do zabezpieczenia tych należności według trybu i zasad wymienionych w powołanym już wyżej dziale IV tej ustawy /art. 155 i n./. Równocześnie w art. 170 § 1 cyt. ustawy zawarto uregulowanie o pozostawieniu w mocy przepisów ustaw szczególnych dotyczących administracyjnego postępowania zabezpieczającego na podstawie orzeczenia prokuratora /i innych wymienionych organów/ " o zabezpieczeniu rzeczy, w stosunku do których może być orzeczony przepadek".
Według art. 155a § 1 cyt. ustawy, zabezpieczenie dokonywane jest na wniosek wierzyciela i "na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia" a pełna treść tego zarządzenia wskazana została w art. 156 § 1 cyt. ustawy z dodatkowym zastrzeżeniem, że w przypadku zabezpieczania należności pieniężnych, zarządzenie takie ma być sporządzone według ustalonego wzoru / § 2/. Jako obowiązkową treść przedmiotowego zarządzenia wskazano między innymi podanie danych odnośnie oznaczenia wierzyciela, zobowiązanego, treści obowiązku i jego podstaw prawnych, wskazanie sposobu i zakresu zabezpieczenia a także pouczenie zobowiązanego o prawie zgłoszenia zarzutów /wzór zarządzenia stanowi załącznik do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym – Dz.U. nr 137 poz. 1541/.
Z kolei w art. 164 § 1 cyt. ustawy postanowiono, że organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej – w określony wskazany sposób – "po wydaniu zarządzenia zabezpieczenia". Równocześnie w art. 166b cyt. ustawy ustawodawca zastrzegł konieczność "odpowiedniego" stosowania w postępowaniu zabezpieczającym wymienionych przepisów z innych działów tejże ustawy a między innymi przepisów dotyczących treści i trybu rozpoznawania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji /przeciwegzekucyjnych/, współdziałania określonych podmiotów z organem egzekucyjnym, dokonywania określonych czynności, odstąpienia od czynności egzekucyjnych, wnoszenia skargi na czynności organu egzekucyjnego itd.
Jeśli jednak zarządzenie zabezpieczenia nie zawiera treści określonej w art. 156 § 1, to organ egzekucyjny nie przystępuje do zabezpieczenia tj. odmawia jego dokonania a to na podstawie art. 157 § 1 cyt. ustawy i ten właśnie przepis organy zastosowały w niniejszej sprawie wskazując, iż opisane na wstępie postanowienie prokuratora z dnia 3 czerwca 2008r. nie zawiera pełnej treści wymienionej w art. 156 § 1 u.p.e.a. a w szczególności pouczenia o prawie zgłoszenia zarzutów.
Podkreślenia wymaga okoliczność, że postępowanie egzekucyjne /wykonawcze/ jest postępowaniem wyodrębnionym od innych postępowań i to zarówno w postępowaniu cywilnym, jak i w postępowaniu administracyjnym, gdyż generalnie celem jego jest doprowadzenie do wykonania orzeczeń zapadłych w postępowaniu "rozpoznawczym". Skoro więc każdy z tych rodzajów postępowania egzekucyjnego rządzi się własnymi uregulowaniami, to w konsekwencji oznacza to, że podmioty uczestniczące w danym postępowaniu egzekucyjnym muszą się do tych uregulowań stosować, co dotyczy podmiotu będącego w danym postępowaniu organem egzekucyjnym, jak i wierzyciela, dłużnika /zobowiązanego/ oraz podmiotów - osób trzecich w zakresie w danym postępowaniu uregulowanym. Oznacza to, że w każdym z tych rodzajów postępowania egzekucyjnego, występujący w nim – w jakimkolwiek charakterze - podmiot ma prawa i obowiązki określone w przepisach a w szczególności takie obowiązki a także i prawa ma podmiot przeciwko któremu dane postępowanie jest prowadzone. Generalnie takim uprawnieniem jest prawo do ochrony przed niewłaściwym – w ocenie dłużnika /zobowiązanego/ - prowadzeniu danego postępowania egzekucyjnego poprzez skorzystanie z określonych środków zaskarżenia. Środki takie przewidziane są w każdym z tych rodzajów postępowania egzekucyjnego /np. skarga na czynności komornika w egzekucji sądowej – art. 767 kodeksu postępowania cywilnego, zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skarga na czynności egzekucyjne – art. 33, art. 54 u.p.e.a. Są to środki "przynależne" tym postępowaniom i są one niezależne od tych środków ochrony, jakie danemu podmiotowi przysługują w postępowaniu rozpoznawczym. W związku z tym, w ocenie Sądu, brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że skoro w postępowaniu karnym podejrzanemu – zobowiązanemu przysługują określone środki zaskarżenia a w szczególności prawo do wniesienia zażalenia do sądu powszechnego na postanowienie prokuratora w przedmiocie zabezpieczenia, to tym samym wyłączona jest już potrzeba /możliwość/ skorzystania przez niego ze środków ochrony przewidzianych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie można przy tym pominąć tej okoliczności, że wprawdzie na postanowienie prokuratora w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie do sądu /art. 293 § 2 kpk/ ale - co do zasady – wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania tegoż postanowienia /art. 462 § 1, art. 465 § 1 kpk/, co oznacza, że postanowienie takie niezwłocznie po jego wydaniu może być skierowane do postępowania egzekucyjnego i w konsekwencji czynności egzekucyjne mogą być podjęte przed rozpoznaniem zażalenia.
Treść przedmiotowego zarządzenia zabezpieczenia, w tym pouczenie o prawie złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym jest wyrazem zachowania gwarancji dla osób, które staną się uczestnikami tego postępowania. W ocenie Sądu, z chwilą wszczęcia postępowania przed administracyjnym organem egzekucyjnym, brak jest podstaw do różnicowania sposobu wszczęcia tegoż postępowania oraz jego przebiegu, w oparciu o to kto nominalnie występuje jako wierzyciel; chodzi zaś o to, by stosowane były przepisy właściwe temu postępowaniu; w szczególności w art. 1 pkt.13 u.p.e.a. wierzyciela zdefiniowano generalnie jako podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.
Treść art. 195 a kkw w ocenie Sądu nie może oznaczać, że "zlecenie" prokuratora wyczerpuje po jego stronie zakres czynności koniecznych do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Forma "zlecenia" nie jest znana ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji a skoro prokurator "może zlecić" wykonanie postanowienia administracyjnemu organowi egzekucyjnemu, to oznacza to wskazanie wyjątku, kiedy takie postanowienie nie będzie wykonywane w reżimie egzekucji sądowej - czyli prokurator uprawniony jest do odstąpienia od ogólnej zasady podejmowania postępowania przed sądowym organem egzekucyjnym. Powołany wyżej przepis nie wyłącza więc stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, lecz właśnie w razie dokonania tego wyboru, wskazuje przepisy tej ustawy jako obowiązujące dla "wybranego" organu.
Pojęcie "zlecenia" nie może być w niniejszym przypadku - w ocenie Sądu - tłumaczone w rozumieniu przepisów prawa cywilnego lecz w znaczeniu potocznym /nakazanie komuś czegoś/, powołany wyżej przepis nie określa formy tego zlecenia a więc przyjąć należy, że sformułowanie to użyte zostało w znaczeniu dokonania wyboru organu egzekucyjnego, a skoro tego wyboru dokonano, to ze wszystkimi konsekwencjami w zakresie stosowania przepisów /z uwzględnieniem treści art. 292§ 2 kpk/.
Dla oceny rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie ma ,w ocenie Sądu, znaczenia przepis § 169 ust.3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007r. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury /Dz.U. nr 169 poz. 1189 z późn. zm./ według którego prokurator przesyłając organowi egzekucyjnemu do wykonania postanowienie o zabezpieczeniu, wskazuje w piśmie przewodnim ujawnione mienie podejrzanego i położenie tego mienia. Niezależnie od kwestii, że jest to przepis rangi podustawowej, nie ma uzasadnionych podstaw, że stanowi on wyczerpującą regulację odnośnie trybu postępowania prokuratora w przedmiocie wykonania zabezpieczenia gdy się nadto zważy, że zawarty jest on w akcie dotyczącym wewnętrznego urzędowania jednostek prokuratury i nie może wyłączać uregulowań ustawowych.
Nie ma też przesądzającego znaczenia przepis art. 170 § 1 u. p. e. a. o pozostawieniu w mocy przepisów ustaw szczególnych, gdyż niezależnie od tego, że dotyczy on wyłącznie postępowania co do zabezpieczenia rzeczy do których może być orzeczony przepadek a w niniejszej sprawie zakres przedmiotowy postanowienia o zabezpieczeniu jest znacznie szerszy, to generalnie chodzi o to, że nie deroguje on określonych uregulowań zawartych w kodeksie postępowania karnego i w kodeksie karnym wykonawczym / o których to przepisach była mowa wyżej/.
Nie może być uznany za zasadny zarzut skargi, że zachowanie trybu z art. 154 – 155a u. p. e. a. czyniłoby z postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu akt niestanowczy, możliwy i możliwy do pominięcia, bo dla dokonania zabezpieczenia wystarczyłoby tylko zarządzenie zabezpieczenia. Należy bowiem zauważyć, że prokurator na podstawie stosownych przepisów kodeksu postępowania karnego wydaje postanowienie o zabezpieczeniu bo takie są wymogi procedury karnej i ta procedura zabezpiecza też interesy procesowe podejrzanego /zażalenie/, zaś gdy dochodzi do następnego etapu tj. wykonania tego postanowienia, to organ postępowania karnego – wierzyciel musi dokonać takich czynności jakich wymagają stosowne przepisy tj. w niniejszym przypadku ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W uwzględnieniu naprowadzonych wyżej okoliczności Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza obowiązującego prawa i wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia skargi a zatem podlega ona oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm./.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło