II FSK 1419/09
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2010-03-03
Skład orzekający: Jerzy Rypina, Zbigniew Kmieciak, Bogusław Woźniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo oddalił skargę podatników na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, akceptując ustalenia organów podatkowych dotyczące niewykonania usług marketingowych, mimo zarzutów o naruszeniu przepisów postępowania, w tym odmowie przeprowadzenia wnioskowanych dowodów?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uznając zasadność zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Sąd pierwszej instancji zaakceptował ustalenia organów podatkowych, które opierały się na niepełnym materiale dowodowym, w tym na zeznaniach świadków przesłuchanych bez udziału strony i z naruszeniem zasady bezpośredniości. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego wymagało przeprowadzenia wnioskowanych dowodów, a ich pominięcie stanowiło naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. Organy podatkowe zakwestionowały zaliczenie przez spółkę A. wydatków na rzecz firmy "P." W.B. do kosztów uzyskania przychodów, uznając, że usługi nie zostały faktycznie wykonane. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę podatników na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, w tym pominięcie wnioskowanych dowodów i nieprawidłowe przeprowadzenie niektórych dowodów.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz M. K. i J. K. kwotę 3800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia del. WSA Bogusław Woźniak, Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. K. i J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 1072/08 w sprawie ze skargi M. K. i J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 8 czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz M. K. i J. K. kwotę 3800 (słownie: trzy tysiące osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 lutego 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach sygn. akt I SA/Gl 1072/08 oddalił skargę M. i J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 8 czerwca 2006 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r.
Niniejsza sprawa była rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 29 października 2008 r. sygn. akt II FSK 1013/07 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 1324/06 i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w części dotyczącej "pominięcia zarzutów, twierdzeń i dowodów podniesionych przez stronę skarżącą". Wskazał, że w uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji ograniczył się głównie do wyjaśnień o ogólnym charakterze (koszty uzyskania przychodów, ciężar dowodu) i przedstawienia przebiegu postępowania oraz stanowiska organów podatkowych. Pominął natomiast pewne kwestie (takie jak: sporządzenie oświadczeń kontrahentów przez osoby niemające wiedzy o sprawie, wybiórcze wykorzystanie dowodów, naruszenie zasady związania wcześniej wydanymi decyzjami) i nie przedstawił wyraźnie swego stanowiska w tym zakresie. Za niejasne uznał też Sąd kasacyjny stanowisko Sądu co do zasadności odmowy przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków.
Rozpoznając ponownie sprawę Sąd pierwszej instancji wskazał, iż istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii - czy usługi, za które spółka A. (w której J. K. posiadał 50 % udziałów) zapłaciła firmie "P." W.B. w 2000 r. kwotę 582.003 zł zostały w rzeczywistości wykonane. Organy podatkowe nie zakwestionowały faktu dokonania wpłat ale ich zaliczenie w ciężar kosztów uzyskania przychodów, bowiem w ich ocenie zebrany w sprawie materiał dowodowy wykazał, iż wystawione i zapłacone faktury nie dokumentowały żadnego faktycznego zdarzenia gospodarczego. W ocenie skarżących zaskarżona decyzja, określająca stronie wysokość zobowiązania w kwocie 277.190,70 zł, oparta była na niepełnym materiale dowodowym, polegającym na bezpodstawnej odmowie przeprowadzenia zawnioskowanych przez nią dowodów z przesłuchania kolejnych, wskazanych w odwołaniu świadków oraz ponownego przesłuchania świadków: E. F. (pełnomocnika firmy M. w P.) i E. Z. (z biura rachunkowego prowadzącego księgi podatkowe tej firmy), gdyż obie te osoby zostały przesłuchane przed wszczęciem postępowania podatkowego w niniejszej sprawie i bez udziału stron. Drugim uchybieniem w ocenie strony było zaniechanie dokonania porównania warunków umów zawartych z kontrahentami w sposób bezpośredni i z udziałem W. B.. Tym samym organy podatkowe naruszyły zasadę związania treścią poprzednio wydanych decyzji.
Zdaniem Sądu, postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie, dwukrotnie uzupełniane i przeprowadzone na szeroką skalę, z uwzględnieniem także wątków wnioskowanych przez stronę skarżącą, spełnia wymóg dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) ) oraz zebrania całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej).
Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ pierwszej instancji zebrał pisemne informacje od wszystkich podmiotów, wskazanych przez stronę skarżącą jako te, z którymi A. zawarła w 2000 r. kontrakty handlowe dzięki udziałowi W. B.. Z informacji tych wynikało, że żaden z podmiotów nie potwierdził jakiegokolwiek udziału W. B. z prowadzeniu negocjacji czy zawieraniu kontraktów. Z powyższych przesłuchań i pisemnych oświadczeń w ocenie Sądu wynika, że spółka A. miała już wcześniej zawarte umowy z niektórymi firmami, zatem umowy zawarte w 2000 r. stanowiły kontynuacje dotychczasowych stosunków handlowych (m. in. z firmą "S." , MKP, "A." umowy zawarto w 1999 r., a z "C. L." w 1988 r.). Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż zawnioskowani przez stronę skarżącą świadkowie to pozostali pracownicy (lub przedstawiciele) tychże firm, wskazani jako osoby zawierające kontrakty w ich imieniu w 2000 r., przy czym wnioskodawca w najmniejszym stopniu nie uprawdopodobnił, że któraś z tych osób może potwierdzić udział W. B. w zawieraniu kontraktu. Sąd zważył, że chodzi w większości o osoby już niezatrudnione w tych firmach (np. P. G. J., P. O., T. F., D. B., O. C.), bądź - jak to wynika z pisma "J. M. D." sp. z o.o. - osoby niebiorące udziału w negocjacjach ze względu na nieznajomość języka polskiego (P. L. i P.S.). Nie sposób też przyjąć, zdaniem Sądu, że zeznania te mogłyby dowieść tezy przeciwnej od przyjętej przez organy podatkowe, a to także z tego powodu, że sami przedstawiciele A. , odpowiedzialni za zawieranie kontraktów (A. S. i A. K.) zeznali, że W. B. nie brał udziału w negocjacjach i zawieraniu kontraktów, a on sam zeznał, że żadnych czynności na rzecz spółki (poza wystawieniem faktur) nie wykonywał.
Tym bardziej za niecelowe Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał przesłuchiwanie przedstawicieli innych firm, z którymi spółka zawarła kontrakty, gdyż nawet teoretycznie nie mogli oni mieć żadnej wiedzy o relacjach łączących firmę A. z firmą "P." W. B., a przesłuchiwanie ich na temat trybu zawierania umów i ich warunków nie ma żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy. Zasadnie zatem, w ocenie Sądu, Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej postanowieniem z dnia 22 czerwca 2005 r. nie uwzględnił wniosku skarżących o przesłuchanie w charakterze świadków kolejnych pracowników lub przedstawicieli firm, z którymi A. zawierała kontrakty handlowe.
Sąd pierwszej instancji orzekając, że W. B. niezralizował umowy marketingowej (nazwanej umową o współpracy) wyjaśnił, że wynika to przede wszystkim z faktu, że on sam, jako strona umowy, jednoznacznie zaprzeczył aby podejmował działania w celu pozyskania nowych kontrahentów czy lepszych warunków kontraktów za rzecz spółki A. , ograniczając swą rolę do "pośrednictwa", a w zasadzie do wystawiania faktur. Z kolei współwłaściciele i pracownicy tej ostatniej spółki nie potwierdzili, aby tego rodzaju działania realizowała firma M. czy D. H. w imieniu firmy "P." W. B..
Z kolei ustalenia kontroli w firmie Magellan strona skarżąca starała się zakwestionować tylko poprzez zarzut przeprowadzenia przesłuchania świadka E. F. i świadek E. Z.bez jej udziału, co w ocenie Sądu jest zarzutem o tyle chybionym, że powyższe przesłuchania przeprowadzono w ramach odrębnego postępowania, którego materiał został następnie włączony do dowodów niniejszej sprawy, ale z zastrzeżeniem tajemnicy skarbowej i wyłączeniem zapoznania się z nim przez strony tego postępowania (co uznane zostało za zgodne z prawem wyrokiem tut. Sądu sygn. akt I SA/ Gl 1369/03).
Podobnie Sąd ocenił przydatność tej części ustaleń organów podatkowych oraz wywodów strony skarżącej, które dotyczą porównania kontraktów zawartych w 2000 r. Zdaniem Sądu czynienie takich ustaleń było całkowicie zbędne, skoro jedna ze stron "umowy o współpracy" zaprzeczyła wykonywaniu usług marketingowych, co znalazło pełne potwierdzenie z przeprowadzonych dowodach. Jeśli zatem W. B. nie brał udziału w zawieraniu określonych kontaktów to żadne porównywanie ich treści z pozostałymi kontraktami nie miało sensu, bo wszystkie kontrakty były zawierane bez udziału tej osoby.
Na powyższy wyrok skargę kasacyjną wnieśli małżonkowie K. zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Wnieśli również o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Wyrokowi zarzucili:
I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przejawiające się:
1) naruszeniem art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. poprzez niewykonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt: II FSK 1013/07, którym uchylono wcześniejszy wyrok sądu I instancji i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania w związku z brakiem wskazania uzasadnionych przyczyn, dla których odmówiono przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków, w tym uczestniczących w zawieraniu umów z udziałem W. B., jak również w związku z brakiem zbadania trafności zarzutu naruszenia zasady związania organu wcześniej wydanymi decyzjami i wybiórczego wykorzystania dowodów oraz niedokonania przez organ analizy porównawczej kontraktów zawieranych przez spółkę A. ;
2) naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie przesłanek, jakimi kierował się Sąd przy ocenie zarzutów zawartych w skardze, jak też poprzez dokonanie ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy wyłącznie na podstawie twierdzeń zawartych w decyzjach organów podatkowych przy pominięciu zarzutów, twierdzeń i dowodów podniesionych przez stronę skarżącą, co skutkowało przedstawieniem sprawy w sposób niezgodny ze stanem rzeczywistym,
3) naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo, że doszło do naruszenia przez organ II instancji szeregu przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, przy czym dotyczy to naruszenia następujących przepisów:
- art. 121 ustawy Ordynacja podatkowa w wyniku działania organów w sposób niebudzący zaufania na skutek:
a) niedopuszczania środków dowodowych powołanych przez stronę w toku postępowania, w szczególności z analizy porównawczej kontraktów zawieranych przez spółkę A. ,
b) nieuwzględnienia wniosków strony dotyczących uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wskazanych przez nią w toku postępowania świadków, którzy uczestnicząc w zawieraniu umów ze spółką A. , mieli miarodajną wiedzę na temat sposobu i trybu zawierania tych umów,
- art. 122 Ordynacji podatkowej w wyniku niepodjęcia wszelkich działań niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, w tym w szczególności poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, którzy posiadają wiedzę na temat negocjowania i zawierania umów handlowych przez spółkę A. , oraz poprzez zaniechanie dokonania wszechstronnej analizy porównawczej umów zawieranych przez tę spółkę w oparciu o kryterium:
a) trybu i procedur zawierania umów przy uczestnictwie i bez uczestnictwa osób trzecich,
b) szczegółowych postanowień wskazanych wyżej umów w zakresie wynikających z nich cen, rabatów, terminów i warunków płatności oraz dodatkowych zobowiązań umownych,
- art. 180 Ordynacji podatkowej w wyniku niedopuszczenia w sprawie wszystkich dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, którzy posiadają wiedzę na temat procedur negocjowania i zawierania umów przez spółkę A. , a mianowicie:
a) P. L. (J. M. D. sp. z o.o.), P. S.(J. M. D. sp. z o,o.), F.- Y. (A.), P. S. (A.), J. S. (C.), B. J.(C.), T.F. (C.), R. N. (C.), M. Z. (M.), A.Z. ( O. S.), M. R. (S.), P. O. (S.), P. G. J.(S.) — tj. osób, które ze strony w/w podmiotów brały udział w zawieraniu umów z firmą A. , na której rzecz usługi doradcze świadczył W.B. , oraz
b) J. S. (H. Sp. z o.o.) M. S. (T. P. Sp z o o ) J. R.( C. P. Sp. z o.o.) R. Z. (N. S.A.) J. M. S.(G. P. Sp. z o.o.) A. D. (O. Sp. z o.o.) G. M. (O. Sp. z o.o.) - tj. osób, które ze strony w/w podmiotów brały udział w zawieraniu umów z firmą A. ,
- art. 187 i 188 Ordynacji podatkowej w wyniku niezebrania całego materiału dowodowego w sprawie i braku wszechstronnej oceny zebranego w sposób niepełny materiału, poprzez niedopuszczenie dowodów wnioskowanych przez stronę w odwołaniu oraz powierzchowną analizę dowodów, w których posiadaniu był organ prowadzący postępowanie, jak również oparcie rozstrzygnięcia na dokumentach, które nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu podatkowym i w wyniku tego naruszenia zasady prawdy obiektywnej,
- art. 190 Ordynacji podatkowej poprzez pozbawienie strony skarżącej możliwości udziału w niektórych czynnościach dowodowych, w tym w szczególności w przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków E. F. i E. Z., które to osoby przesłuchane były przez organ przed wszczęciem przedmiotowego postępowania podatkowego i bez udziału strony,
- art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez:
a) wadliwe ustalenie stanu faktycznego w wyniku pominięcia dowodów i tym samym oparcie rozstrzygnięcia na podstawie jedynie części zebranego materiału dowodowego, tj. z pominięciem przesłuchania wnioskowanych przez podatnika świadków,
b) naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez wybiórcze i dowolne dokonanie oceny zeznań świadków,
- art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez niewskazanie w decyzji przyczyn, dla których organ odmówił wiarygodności określonym dowodom, zwłaszcza w zakresie zeznań świadków wskazujących na udział firmy "P." w pozyskaniu kontraktów dla spółki A. , czy nade wszystko w zakresie analizy umów handlowych zawartych przez spółkę A. z kontrahentami,
- art. 212 Ordynacji podatkowej poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na ustaleniach i twierdzeniach pozostających w sprzeczności z ustaleniami, twierdzeniami i zaleceniami zawartymi w poprzednio wydanych w sprawie decyzjach Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 4 maja 2004 r. (znak: ...) oraz z dnia 30 marca 2005 r. (znak: ...), pomimo związania organu podatkowego treścią poprzednio wydanych w sprawie decyzji,
podatkowych,
- art. 233 § 1 w zw. z art. 237 i 239 Ordynacji podatkowej poprzez brak rozstrzygnięcia w decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 czerwca 2006 r. (znak: ...) w zakresie objętym zażaleniem na postanowienie organu I instancji z dnia 22 czerwca 2005 r. (znak: ...) zawartym w odwołaniu od decyzji organu I instancji odmawiające przeprowadzenia wnioskowanych przez stronę dowodów, niezbędnych ze względu na rozszerzenie postępowania dowodowego o analizę procedur i umów zawieranych przez spółkę A. z kontrahentami;
II. Naruszenie art. 145 § 1 lit. a) p.p.s.a. w wyniku naruszenia prawa materialnego na skutek naruszenia wskazanych powyżej przepisów postępowania, przez błędną wykładnię i niezastosowanie art. 22 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych skutkujące nieuznaniem za koszt uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez Stronę skarżącą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej pod firmą A. na rzecz firmy "P." w związku z realizacją umowy "Umowa o współpracy".
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
Trafny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 121, art. 122, art. 180, art. 187, art. 188, art. 190 i art. 191 Ordynacji podatkowej, przez zaniechanie uchyleniu zaskarżonej decyzji odwoławczego organy podatkowego w sytuacji gdy została ona wydana na podstawie ustalonego stanu faktycznego sprawy w sposób niezgodny z prawem, a mianowicie nieprzesłuchaniu świadków, którzy posiadali wiedzę na temat istotny w sprawie, oparcie rozstrzygnięcia na podstawie materiału dowodowego niepełnego, przesłuchaniu kluczowych świadków bez udziału strony.
Zgodnie z ogólną regułą wyrażoną w art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. o zaliczeniu wydatków do kosztów uzyskania przychodów decydują ustalenia faktyczne, w oparciu o które ustalono, że koszty poniesione stanowią koszty ogólne prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej, bądź też były powiązane z konkretnymi przedsięwzięciami handlowymi, które doprowadziły w roku podatkowym do uzyskania przychodu. Wykładnia gramatyczna powyższego przepisu oznacza, że podatnik ma możliwość odliczania dla celów podatkowych wszelkich wydatków, pod warunkiem, że wykaże ich związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, a ich poniesienie ma lub może mieć wpływ na wielkość osiągniętego przychodu.
W postępowaniu podatkowym obowiązuje zasada otwartego systemu środków dowodowych. Każdy z dowodów ma równą moc. W postępowaniu tym nie obowiązuje formalna teoria dowodów dająca jednym dowodom pierwszeństwo bądź wyłączność w wykazaniu danego faktu.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zaakceptował dokonane przez organy podatkowe ustalenie, że usługi firmy "P." W.B., za które zapłacił podatnik, nie zostały w rzeczywistości wykonane i w związku z tym nie mogły stanowić kosztów uzyskania przychodów.
Analizując powyższe stanowisko stwierdzić należy, że w postępowaniu zmierzającym do ustalenia stanu faktycznego pominięto szereg okoliczności wskazanych przez podatnika w skardze kasacyjnej, a mogących mieć istotne znaczenie w sprawie.
I tak, zabrakło w sprawie wywodów dotyczących odmowy przeprowadzenia przez organy podatkowe wnioskowanych przez podatnika dowodów i oceny czy dowody, na których oparły prezentowane przez siebie stanowisko, zostały przeprowadzone prawidłowo. Zabrakło analizy, która pozwoliłaby na uzyskanie odpowiedzi w kwestii, czy przeprowadzenie wnioskowanych dowodów pozwoli na uzyskania nowej, dotychczas nieznanej okoliczności, mogącej mieć istotne znaczenie w sprawie. W tym miejscu należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 359/04 stwierdził "żądanie przeprowadzenia przez organ podatkowy dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność wykonania usługi oraz związku z przychodem podatnika musi zawierać wskazanie tezy dowodowej i wspierającej ją argumentacji, tak aby zgodnie z art. 188 Ordynacji podatkowej można było ocenić, czy przedmiotem dowodu są okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy oraz czy nie zostały już udowodnione wystarczająco innym dowodem" (PP z 2005 r., nr 9, str. 56).
Bez wątpienia dopuszczając dowód z pisemnych oświadczeń kontrahentów naruszono zasadę bezpośredniości postępowania dowodowego i czynnego udziału strony w postępowaniu dowodowym. Powołanie się przez organy podatkowe natomiast na zeznania świadków, którzy nie uczestniczyli w zawieraniu transakcji handlowych pozbawia ich wartości dowodowej.
Również za dowolną, a nie swobodną, należy uznać interpretację zeznań świadków: A. S., A.K., W.B. . Organy przyjęły, że z zeznań tych wynika fikcyjność wykonania przez firmę "P." usług marketingowych i konsultingowych, gdy tymczasem z zeznań tych nie wynikają takie fakty.
Nie można również z faktu, że podatnik nie dokonał rejestracji działalności gospodarczej, nie realizował obowiązku podatkowego, dokonywał rozliczeń z kontrahentami w formie gotówkowej wnioskować, że w rzeczywistości nie świadczył on usług na rzecz firmy "P.". W tym przypadku istotne było przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wnioskowanych przez podatnika świadków: E. F. i E. Z.. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, świadków tych przesłuchano przed wszczęciem przedmiotowego postępowania, bez udziału strony, materiały te zostały włączone do dowodów niniejszej sprawy z zastrzeżeniem tajemnicy skarbowej i wyłączeniem zapoznania się z nim przez stronę tego postępowania.
Świadkowie ci, jak wynika z materiału dowodowego sprawy, posiadali kluczową wiedzę dotyczącą istoty spornych kwestii bowiem E. F. był przedstawicielem firmy "M. M." w Polsce zaś E. Z. reprezentowała biuro rachunkowe prowadzące księgi podatkowe tejże firmy. Dopuszczenie dowodu z przesłuchania tych świadków w trybie, który urąga podstawowym zasadom postępowania w żaden sposób nie może przesądzać o prawdziwości dowodzonych okoliczności. Również zeznania świadków, na które powołują się organy podatkowe, a które to dowody zaakceptował Sąd pierwszej instancji są nieprzekonywujące i w żaden sposób nie uprawdopodobniają tezy, że usługa marketingowa nie została przez W.B. wykonana.
Działanie organów podatkowych w rozpoznawanej sprawie budzi zastrzeżenia co do prawideł stosowania procedury podatkowej, bowiem naruszono dyspozycję art. 188 i art. 190 Ordynacji podatkowej, ale stanowi także podważenie jednej z naczelnych zasad rządzących postępowaniem podatkowym, a mianowicie zasady zaufania do organów podatkowych, która to zasada nie jest abstrakcyjnym postulatem wobec tych organów lecz winna być postrzegana jako jedna z przesłanek oceny ich działalności. Postępowanie budzące zaufanie do organów podatkowych to postępowanie staranne i merytorycznie poprawne, w którym traktuje równo się interes strony i Skarbu Państwa, zaś materialnoprawnych wątpliwości nie rozstrzyga się na niekorzyść podatnika.
Kontynuując ten wątek rozważań należy wskazać, że sposób prowadzenia przez organy podatkowe postępowania w sprawie, nie czyniło zadość wskazanym wyżej wymaganiom. Na powyższą kwestię wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 października 2008 r. sygn. akt II FSK 1013/07, którego zaleceniami, w myśl art. 153 p.p.s.a., Sąd jest związany, stwierdzając, że odmowa przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, którzy uczestniczyli w zawieraniu umów z W. B. nie znajduje oparcia w art. 188 Ordynacji podatkowej.
W art. 181 Ordynacji podatkowej ustawodawca przewidział posłużenie się dla celów prowadzonego postępowania podatkowego dowodami zebranymi w innych postępowaniach, jednakże w przypadku informacji podatkowych i innych dokumentów zgromadzonych w toku czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej – możliwość taką obwarował zastrzeżeniem odsyłając do art. 284a § 3, art. 284b § 3 i art. 288 § 2 Ordynacji podatkowej.
W rozpoznawanej sprawie, jako dowody świadczące o niewykonaniu przez W.B. usługi marketingowej uwzględniono dowody zgromadzone w toku odrębnego postępowania – kontroli skarbowej. Pominięto natomiast, inne wskazane przez stronę dowody, jak również zaniechano przeprowadzenia wnioskowanych przez nią dowodów. Oznacza to, że organy podatkowe wydając zaskarżoną decyzję oparły się na dowodach, w których przeprowadzeniu strona nie uczestniczyła i uczestniczyć nie mogła, naruszając tym samym zasadę wymienioną w art. 190 Ordynacji podatkowej. Ponadto, jak wynika z literatury przedmiotu, dowodami przeprowadzonymi w postępowaniu sprawdzającym lub w ramach kontroli podatkowej, które – przy spełnieniu pewnych warunków mogą zostać wykorzystane dla celów prowadzonego postępowania podatkowego – są jedynie dokumenty (informacje podatkowe i inne dokumenty) – B. Adamiak, J.Borkowski, R.Mastalski, J.Zubrzycki: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2009 r., s. 749.
W świetle tej konstatacji krytycznie należy ocenić stanowisko Sądu pierwszej instancji akceptujące rezygnację organów podatkowych z przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków: E. F. i E. Z., a dopuszczenie jako dowodu protokołu z przeprowadzenia takiego dowodu w toku odrębnego postępowania, w którym to postępowaniu strona nie brała udziału i nie mogła brać udziału, a ponadto z uwagi na tajemnicę skarbową nie mogła się z tymi dowodowymi zapoznać.
Wobec tego, że niedostrzeżenie bądź też niewłaściwe zakwalifikowanie przez Sąd pierwszej instancji błędu organów podatkowych w przeprowadzonym postępowaniu podatkowym wymagają skorygowana w toku ponownego rozpoznania sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 1 tej ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło