I FZ 192/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 820/08 odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 24 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2010 r., VIII SA/Wa 820/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi podatnika na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 24 października 2008 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości spółki w podatku dochodowym od towarów i usług. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynikało, że J. P. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że przeciwko niemu toczy się egzekucja cywilna (egzekwowana należność 371.000 zł z odsetkami) oraz administracyjna (egzekwowana należność 385.000 zł), w związku z czym cały jego majątek (m.in. dom o powierzchni 296 metrów kwadratowych) jest zajęty, dlatego pozostaje na utrzymaniu osób najbliższych. Razem ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie pozostają żona (dochód miesięczny 3.300 zł brutto), córka (dochód miesięczny 2.300 zł brutto) oraz syn. Do wniosku dołączył kopie zeznań podatkowych za 2007 r. jego i członków jego rodziny. W związku z tym, że przedłożony wniosek nie zawierał wyczerpującego uzasadnienia, a także w związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego, pismem z dnia 27 listopada 2009 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez: - nadesłanie zaświadczenia o wszystkich źródłach utrzymania i wysokości miesięcznego dochodu osiąganego przez skarżącego i osoby prowadzące ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe; - nadesłanie zeznań podatkowych skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za 2008 rok, - złożenie wyciągów z rachunków bankowych (lokat) skarżącego i osób, o których mowa wyżej za ostatnie 6 miesięcy, - udokumentowanie wysokości wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, gaz, wodę itp.), -wskazanie wszystkich okoliczności uniemożliwiających uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, - nadesłanie zaświadczenia o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej oraz wskazanie okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia, - nadesłanie dokumentu potwierdzającego prowadzenie egzekucji komorniczej. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego oświadczył, że wynagrodzenie skarżącego w wysokości 1.331 zł jest zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, zaś skarżący nie posiada rachunku bankowego. Do pisma załączono zaświadczenie pracodawcy skarżącego o wysokości dochodu oraz o tym, że wynagrodzenie jest wolne od obciążeń. Ponadto załączono kopie zeznań podatkowych za 2008 r. skarżącego (dochód roczny 112.219 zł), żony Skarżącego (dochód roczny 113.404 zł); kserokopie faktur: za prąd (573 zł i 123 zł), za gaz (2009 zł), za wodę (131 zł). Postanowieniem z 16 marca 2010 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z 29 marca 2010 r. skarżący wniósł sprzeciw, zarzucając nieodniesienie się do kwestii toczących się przeciwko Skarżącemu egzekucji na kwotę 700.000 zł, co zdaniem pełnomocnika przesądza o tym, że Skarżący nie posiada środków na opłaty sądowe. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji powołując się między innymi na treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej: p.p.s.a. - oraz art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazał, że Skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena taka była konsekwencją działania Skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący bowiem będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów (w tym dochodów żony) nie uzupełnił wszystkich żądanych dokumentów. Tym samym podatnik nie przedstawił w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, Skarżący utrudnił dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie podatnik podniósł, że jest ono błędne. Zarzucono, że w skarżonym postanowieniu nie odniesiono się do toczących się przeciwko skarżącemu egzekucji na kwotę 700.000 zł. W jego ocenie sama ta okoliczność przesądza o tym, że Skarżący nie ma środków na opłaty sądowe. Prowadzi to do wniosku, że zbędne było prowadzenie rozważań czy wynagrodzenie za 2008 r. w rodzinie Skarżącego było znaczne. W postanowieniu nie odniesiono się także do kwestii jakie skutki dla rodziny Skarżącego ma prowadzona egzekucja. W związku z tym podatnik wniósł o uwzględnienie zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Należy zauważy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając podatnika o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Podatnik jednakże nie przedstawił Sądowi pierwszej instancji wszystkich żądanych na podstawie art. 255 p.p.s.a informacji. Na wezwanie Sądu pierwszej instancji z dnia 30 listopada 2009 r. Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Uchylenie się od tego obowiązku nie pozwala na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej Skarżącego, zwłaszcza wobec znacznych dochodów jakie w 2007 i 2008 r. osiągnęła jego rodzina. Dotyczy to w szczególności kondycji finansowej żony Skarżącego osiągającej dochody z tytułu zatrudnienia oraz działalności gospodarczej. Powtórzyć bowiem należy za Sądem pierwszej instancji, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05, niepubl.). Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji przyjął, że także dochody i stan majątkowy żony Skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. Konkludując, w ocenie Sądu, słusznie przyjęto w zaskarżonym postanowieniu, że brak wszystkich wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień (np. wyciągów z rachunków bankowych osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, dokumentów potwierdzających prowadzoną egzekucję komorniczą), uniemożliwił obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny stanu finansowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Podkreślić należy, że również na etapie zażalenia Strona nie wskazała na żadne nowe okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla strony rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Niezależnie jednak od powyższych okoliczności i wskazanych w zażaleniu zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął kwotę 936 zł, jako należny wpis od skargi kasacyjnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, iż od skargi na decyzję o odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki należy pobierać wpis stały w wysokości 500 zł, stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) – (por. postanowienia: z dnia 15 maja 2008 r. oraz II FZ 182/08; z dnia 19 listopada 2008 r.). Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela. Stanowisko to oparte jest na poglądzie, że w tego typu decyzjach organ podatkowy rozstrzyga, czy w konkretnym przypadku zachodzą przesłanki przewidziane w art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) dla stwierdzenia odpowiedzialności członka zarządu spółki za jej zobowiązania podatkowe. Decyzja taka nie może być traktowana jako akt kreujący należność pieniężną, bądź stwierdzający jej istnienie, ponieważ okoliczność ta pozostaje poza granicami sprawy. Przedmiotem sprawy toczącej się przed organem podatkowym nie jest w istocie ustalenie należności pieniężnej, ale ustalenie istnienia przesłanek pozwalających na przypisanie osobie trzeciej odpowiedzialności za zobowiązania podatnika. Od skargi na decyzję o odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki należy pobierać wpis stały, ponieważ wysokość zaległego podatku nie jest przedmiotem sporu w sprawie, a zatem przedmiotem zaskarżenia nie są należności pieniężne w rozumieniu art. 231 p.p.s.a. Dlatego też w niniejszej sprawie wpis od skargi kasacyjnej na podstawie § 3 rozporządzenia wynosi 250 zł, a nie, jak to błędnie w zaskarżonym postanowieniu przyjął Sąd pierwszej instancji, 936 zł. Uchybienie to jednak nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.