II GZ 108/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 marca 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 829/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych od powyżej 18% zawartości alkoholu postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 23 marca 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 829/08 odmówił M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2008 r., nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych powyżej 18 % zawartości alkoholu. Sąd wskazał, że z oświadczenia M. W. o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach wynikało, że od dnia 31 grudnia 2008 r. skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Jedynym dochodem jaki osiąga jest kwota 500 złotych z tytułu czynszu najmu lokalu. Skarżąca pozostaje na utrzymaniu męża K. K. prowadzącego własną działalność gospodarczą, z której dochód wynosi 1000 złotych miesięcznie. Ponadto M. W. uzyskuje pomoc finansową od rodziców. Wedle oświadczenia skarżącej jej majątek stanowią mieszkanie o powierzchni 100 m2, nieruchomość rolna zabudowana o powierzchni 0,6 ha oraz nieruchomość leśna o powierzchni 0,75 ha. M. W. posiada także oszczędności pieniężne w wysokości 1.300 złotych. Skarżąca wykonując wezwanie Sądu o udokumentowanie wysokości dochodów męża oraz przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych oświadczyła, iż zawarła z mężem umowę o rozdzielności małżeńskiej majątkowej. Wskazała, iż od dnia 1 lutego 2009 r. została zatrudniona i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 320 złotych miesięcznie. Ponadto przedstawiła umowę najmu lokalu i wyciąg z rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, którego stan na dzień 14 stycznia 2009 r. wynosił 6,04 złotych. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. postanowieniem z dnia 2 marca 2009 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. We wniesionym w dniu 16 marca 2009 r. sprzeciwie skarżąca podniosła, iż aktualnie nie dysponuje kwotą oszczędności pieniężnych w wysokości 1.300 złotych, bowiem środki te przekazała na poczet należności z tytułu podatku od towarów i usług dochodzonych przez Urząd Skarbowy w G. Sąd stwierdził, że oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącej instytucji prawa pomocy, nie może pominąć, iż pozostaje ona w związku małżeńskim nawet jeśli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. WSA podkreślił, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. - dalej: k.r.o.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05, niepubl.). Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca nie wykazała bowiem, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji finansowej. Skarżąca na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) została wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów (w tym dochodów męża), jednak wezwania Sądu nie wykonała. Zdaniem WSA, skarżąca nie może - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie -uchylać się od składania wyczerpujących oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje (ona i jej mąż). Nie przedstawiając pełnej informacji, na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżąca utrudniła dokonanie jej kompleksowej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. M. W. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie domagając się przyznania jej prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżąca podtrzymała dotychczasową argumentację dotyczącą niemożliwości przedstawienia wysokości dochodów męża i wyciągu z jego rachunku bankowego uzasadniając to zawartą z mężem umową o rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd I instancji, wzywając skarżącą o przedstawienie dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową i finansową, m.in. wysokości wynagrodzenia męża i wyciągu z rachunku bankowego męża. Skarżąca nie przedstawiła wymaganych dokumentów, a w odpowiedzi na wezwanie Sądu przesłała jedynie swoje oświadczenie, iż zawarła z mężem umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Sąd I instancji uznał zatem, iż skarżąca nie dowiodła, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nie wykonała wezwania Sądu co uniemożliwiło ustalenie, czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. NSA zauważa, że wnosząc zażalenie skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jej prawa pomocy. Odnosząc się do argumentu skarżącej, iż zawarła z mężem umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej stwierdzić należy, że w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się ona, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, w tym wobec Skarbu Państwa, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżąca błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jej męża z pomocy finansowej wobec niej, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 211/09, niepubl.). Nieujawnienie sytuacji majątkowej męża nie pozwala na całościową ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej w aspekcie spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle powyższych rozważań, Sąd I instancji słusznie zmierzał do zbadania, czy małżonek skarżącej będzie w stanie udzielić jej pomocy finansowej w stopniu, jaki nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Należy zatem przyznać rację Sądowi I instancji, że trafnie uznał, iż skarżąca nie wykazała braku możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu wobec nieujawnienia dochodów męża oraz stanu jego rachunku bankowego. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku żart. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.