II FSK 1539/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. S. i A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 1159/08 w sprawie ze skargi E. S. i A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 6 czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E. i A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Stan sprawy Sąd przedstawił następująco: Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia 6 października 2006 r. odmówił skarżącym umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 1 września 2006 r. nr [...] oraz doręczenia tytułu wykonawczego, wskazując, że tytuł wykonawczy wystawiono na podstawie decyzji Naczelnika tegoż Urzędu z dnia 30 grudnia 2003 r., określającej wysokość zobowiązania podatkowego skarżących w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. oraz że odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego doręczono skarżącym dnia 25 września 2006 r. W zażaleniu skarżący podnieśli, że wskazana decyzja wymiarowa nie może stanowić podstawy wystawienia tytułu wykonawczego, ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 13 marca 2006 r. (sygn. akt I SA/Gl 760/05) uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 4 marca 2005 r., wskutek czego egzekwowany obowiązek nie istnieje. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 6 czerwca 2007 r. zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy, stwierdzając, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności stanowiących przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego, wymienionych w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.), a zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku powinien być zbadany w ramach zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wniesionego na podstawie art. 33 u.p.e.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podtrzymali dotychczasowe zarzuty, podkreślając, że odpis tytułu wykonawczego nie został doręczony ich pełnomocnikowi, a skarżąca nie została wymieniona w tytule wykonawczym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 4 marca 2008 r. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, uznając, że tytuł wykonawczy powinien zostać doręczony ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi skarżących. W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w K. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, wskazując, że pełnomocnictwo złożone do akt innej sprawy nie powoduje umocowania do reprezentowania skarżących w postępowaniu egzekucyjnym, co sprawia, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego bezpośrednio skarżącym było skuteczne. Uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że zarzuty wywiedzione na podstawie art. 33 u.p.e.a. są przedmiotem rozpoznania w odrębnym postępowaniu i nie mogą być badane ponownie w sprawie z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zarzut niedoręczenia upomnienia i tytułu wykonawczego pełnomocnikowi skarżących jest bezzasadny, ponieważ pełnomocnictwo złożone w organie podatkowym dotyczyło reprezentowania skarżących w sprawie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. i nie obejmowało reprezentowania skarżących w postępowaniach egzekucyjnych. Tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo, ponieważ zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 27 u.p.e.a., a wobec zaznaczenia w pozycji 9 formularza kwadratu 1 można było wpisać dane wybranego przez organ jednego z małżonków; ewentualne trudności w odczytaniu poz. 29 odpisu tytułu wykonawczego zostały usunięte przez doręczenie skarżącym kopii pierwszej karty tego tytułu. Ponadto w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia postępowania, wskazanych w art. 59 u.p.e.a., a egzekwowane zobowiązanie wynika z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 30 grudnia 2003 r. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżący wnieśli o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Postawili następujące zarzuty: 1. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. przez nie uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji, chociaż organy skarbowe przy wydaniu tych postanowień naruszyły: - art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ w prowadzonym postępowaniu zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego oraz egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, - art. 32 i art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. wobec nie doręczenia skarżącej tytułu wykonawczego, - art. 26 § 1, 2, 3 i 4 u.p.e.a. oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2003 r. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) w związku z wszczęciem egzekucji na podstawie nieprawidłowo wystawionego i niekompletnego tytułu wykonawczego, bez wskazania w tym tytule skarżącej, - art. 29 § 2 u.p.e.a. w związku z przystąpieniem do egzekucji pomimo nie spełnienia wymogów z art. 27 § 2 u.p.e.a. i nie wskazania w tytule wykonawczym skarżącej - art. 27c u.p.e.a. w związku z pominięciem w tytule wykonawczym skarżącej i prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego małżonków, - art. 6, 7, 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.) "w związku z przedkładaniem na potrzeby niniejszego procesu dowodów innych, aniżeli wynika to ze stanu faktycznego postępowania poprzedzającego wniesienie skargi"; 2) na podstawie art. 7, art. 9, art. 87 ust. 1 oraz art. 91 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP naruszenie art. 6 i art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w związku z pozbawieniem skarżących prawa do udziału w postępowaniu przez organami skarbowymi za pomocą ustanowionego w sprawie pełnomocnika, w tym szczególnie w zakresie doręczenia tytułu wykonawczego [...] z dnia 25 maja 2007 r. oraz wszelkich pism w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Postępowanie egzekucyjnej jest postępowaniem odrębnym, uregulowanym przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powyższa ustawa określa postępowanie i środki przymusu stosowane przez organy administracji i organy gminy w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym, a także sposób zabezpieczenia tych obowiązków. W art. 18 cytowanej ustawy normodawca zawarł odesłanie odpowiedniego zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 18 u.p.e.a. stanowi podstawę do zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym przepisów k.p.a. w zakresie ustanowienia pełnomocnika i doręczania mu pism zgodnie z art. 32 oraz art. 40 § 2 k.p.a. Oznacza to, że w postępowaniu egzekucyjnym strona tego postępowania (wierzyciel, zobowiązany) ma możliwość korzystania z pełnej reprezentacji. Jednakże podstawową kwestią jest moment, od którego stronie przysługuje uprawnienie do ustanowienia pełnomocnika, a organowi - odpowiadający mu obowiązek doręczania mu pism i powiadamiania o wszelkich czynnościach. Jest rzeczą oczywistą, że ustanowienie przez zobowiązanego pełnomocnika może nastąpić dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne wszczynane jest wcześniej niż egzekucja, bowiem poprzedzają ją takie czynności jak przesłanie upomnienia, wystawienie tytułu. Obowiązek doręczania pism dotyczy tylko pełnomocnictwa ustanowionego zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Pełnomocnictwo winno być udzielone na piśmie bądź zgłoszone do protokołu, zaś pełnomocnik, w myśl art. 33 § 2 i 3 k.p.a. zobowiązany jest dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Oznacza to, że organ musi zostać zawiadomiony o fakcie ustanowienia pełnomocnictwa w danym, konkretnym postępowaniu. Dopiero od momentu zawiadomienia organ zobligowany jest doręczać wszelkie pisma i zapewnić udział w postępowaniu pełnomocnikowi. Wobec tego strona udzielając pełnomocnictwa w konkretnym postępowaniu winna wskazać, że chce działać przez pełnomocnika. Powyższe pełnomocnictwo musi być złożone do akt sprawy w konkretnym postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie – do akt postępowania egzekucyjnego. Jest rzeczą oczywistą, że takie pełnomocnictwo można złożyć dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, a więc po doręczeniu stronie (zobowiązanemu) upomnienia. Konkludując należy stwierdzić, powołując się na wyżej wskazane wywody, że nie można uznać za trafny zarzut zawarty w skardze kasacyjnej, że naruszono przepisy postępowania bowiem pominięto pełnomocnika podatników w zakresie doręczenia upomnienia. Należy przy tym podkreślić, że tę kwestię przesądził już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 października 2008 r.; na mocy art. 190 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny poglądem tym był związany, czego autor skargi kasacyjnej zdaje się nie dostrzegać. Powyższa konstatacja niweczy także zarzut sformułowany w punkcie 2 skargi kasacyjnej, a odnoszący się do naruszenia Konstytucji RP oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Odnosząc się do zarzutu braku doręczenia upomnienia E.S. należy podzielić trafność wywodów przedstawionych przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, a mianowicie, że skarżący małżonkowie E. i A. S. podlegali w 2000 r. wspólnemu opodatkowaniu, na zasadach określonych w art. 6 ust. 2 u.p.d.o.f. W myśl art. 92 § 3 Ordynacji podatkowej, małżonkowie wspólnie opodatkowani na podstawie odrębnych przepisów ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe oraz solidarna jest ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku. Solidarna odpowiedzialność, do której stosuje się w myśl art. 91 Ordynacji podatkowej przepisy kodeksu cywilnego, to zgodnie z art. 366 § 1 k.c. możliwość żądania przez wierzyciela spełnienia całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub każdego z osobna. Innymi słowy, organ podatkowy, będący wierzycielem, miał prawo wyboru podatnika lub podatników, w stosunku do których będzie domagał się spełnienia świadczenia. Oznacza to, że mógł skierować zarówno upomnienie lub tytuł wykonawczy tylko do jednego małżonka lub do obojga z nich. W myśl art. 27c u.p.e.a., w sytuacji gdy egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na obojga małżonków. Ponieważ egzekucję skierowano tylko do majątku wspólnego skarżących, przepis ten nie miał w sprawie zastosowania. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy bezzasadność sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów art. 40, art. 26 § 1, 2, 3, 4 i 5, oraz rozporządzenia wykonawczego, art. 29 § 2 u.p.e.a., jak również art. 6, 7, 8 i 9 K.p.a., które to przepisy regulują ogólne zasady postępowania egzekucyjnego. Oczywiście chybiony jest zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ ani nie zachodził błąd co do osoby zobowiązanego, ani nie zachodziła niemożność egzekucji ze względu na osobę zobowiązanego. W istocie skarżąca (zobowiązana), co do tożsamości której nie zachodzą żadne wątpliwości, kwestionuje nałożenia na nią tego obowiązku, jednakże zarzut tego rodzaju nie może być oparty na wskazanej podstawie prawnej. Niemożność egzekucji ze względu na osobę zobowiązanego dotyczy osób korzystających z immunitetu lub przywileju dyplomatycznego, a więc sytuacji w rozpoznawanej sprawie nie występującej. Wobec tego, że zarzuty skargi kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę tę oddalił.