II SA/Po 987/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 01 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia (...) nr (...) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargę /-/ B.Drzazga /-/ W.Batorowicz /-/ E.Podrazik Pismem z dnia (...) lutego 2000 r. E. i A. K. zwrócili się do Prezydenta Miasta K. o zwrot nieruchomości położonej w K. przy ul. (...) oznaczonej w ewidencji gruntów numerem (...), obręb (...), zapisanej w księdze wieczystej KW nr (...). Wnioskodawcy wskazali, że nieruchomość powyższa została wywłaszczona w 1974 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 06 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 192 ze zm.), nie posiadają oni jednak dokumentów potwierdzających jej przejęcie oraz ustalających odszkodowanie. Pismem z dnia (...) kwietnia 2000 r. Urząd Miejski w K. – Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury poinformował Wydziału Gospodarowania Mieniem, iż zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miasta K. zatwierdzonym uchwałą nr XIX/121/91 Rady Miejskiej z dnia 22 października 1991 r. nieruchomość położona przy ul. (...) w K. – działka nr (...), obręb (...), była objęta zakresem jednostki bilansowej Zo 1/2/30 z przeznaczeniem pod projektowane poszerzenie ulicy (...) Podczas wizji lokalnej przedmiotowej nieruchomości w dniu (...) kwietnia 2000 r. ustalono, że większa część działki – od granicy z działką nr (...) wzdłuż ulicy (...) do punktu granicznego z działką nr (...), jest zagospodarowana przez A. K. jako teren zieleni i stanowi całość z nieruchomością oznaczoną jako nr (...). Pozostała część stanowi uporządkowany teren stanowiący wjazd oraz bramę wjazdową na posesję oznaczoną nr (...). Na części działki znajduje się studzienka przykryta płytą betonową, będąca studnią kanalizacyjną obsługującą posesję nr (...). A. K. oświadczył, iż ogrodzenie od strony ul. (...) nie stanowi ogrodzenia pierwotnego z dnia przejęcia nieruchomości, ale zostało wykonane w latach 80-tych wraz z nasadzeniami na działce nr (...). Miejski Zarząd Dróg w K., pismem z dnia (...) sierpnia 2000 r. poinformował Wydział Gospodarowania Mieniem, iż w związku ze zmianą charakteru pasa ul. (...) od skrzyżowania z ul. (...) w kierunku centrum miasta, możliwe stało się wyrażenie pozytywnej opinii w przedmiocie zwrotu nieruchomości oznaczonej numerem (...). Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z.o.o. w K. pismem z dnia (...) sierpnia 2000 r. poinformowało Urząd Miejski w K. Wydział Gospodarowania Mieniem, iż studzienka znajdująca się na posesji przy ul. (...) stanowi studzienkę rewizyjną na przykanaliku odprowadzającym ścieki sanitarne z terenu tej posesji. Jednocześnie poinformowano Urząd Miasta, iż możliwe jest zlokalizowanie powyższej studzienki w granicach przedmiotowej nieruchomości, pod warunkiem przestrzegania "Regulaminu korzystania z usług świadczonych przez PWiK Sp. z.o.o. w K.". Studzienka nie może jednakże znaleźć się na terenie innej prywatnej posesji. Prezydent Miasta K. postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2000 r. zaopiniował pozytywnie projekt podziału nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, zapisanej w księdze wieczystej KW nr (...), oznaczonej jak działka nr (...), obręb (...), polegający na wydzieleniu z działki objętej wnioskiem o zwrot części gruntu dla zabezpieczenia wjazdu do przyległej posesji nr (...) i oznaczeniem go nr (...). Zdaniem organ administracji dokonanie powyższego podziału było konieczne dla zabezpieczenia wjazdu do posesji nr (...) oraz pasa istniejącego chodnika wzdłuż ul. (...). Pozostała część nieruchomości, oznaczona w projekcie podziału jako nr (...), została przeznaczona do zwrotu na rzecz byłych właścicieli. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli A. i E. K. oraz H. i Z. G. Zdaniem A. i E. K. wskazana przez Prezydenta Miasta K. konieczność zapewnienia wjazdu do posesji nr (...) nie znajdowała uzasadnienia w okolicznościach faktycznych sprawy, bowiem nieruchomość powyższa posiada dostęp do drogi publicznej od ulicy O. Tym samym podział narusza prawa byłych właścicieli nieruchomości. H. i Z. G. argumentowali z kolej, że błędnie wytyczono linię rozgraniczającą pomiędzy działkami nr (...) oraz (...) bowiem linia powyższa powinna przebiegać wzdłuż linii stanowiącej przedłużenie granicy pomiędzy posesjami nr (...) i (...). Postanowieniem z dnia (...) listopada 2000 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia (...) sierpnia 2000 r. Zdaniem Kolegium zakwestionowane postanowienie nie naruszyło prawa, w szczególności przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.). Prezydent Miasta K. postanowieniem z dnia (...) maja 2001 r. ponownie zaopiniował pozytywnie projekt podziału nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, zapisanej w KW nr (...), oznaczonej jak działka nr (...), obręb (...), polegającego na wydzieleniu z działki objętej wnioskiem o zwrot, części gruntu bezpośrednio przylegających do posesji nr (...) oraz części niezbędnej dla zabezpieczenia wjazdu do przyległej posesji nr (...) i oznaczeniem go nr (...). Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli E. i A. K. podnosząc, że jako byli właściciele wystąpili o zwrot całej działki (...), która, ich zdaniem stała się zbędna dla celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia (...) lipca 2001 r. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia (...) maja 2001 r. wskazując, iż zaskarżone postanowienie miało charakter jedynie opinii o możliwości podziału przedmiotowej działki i nie przesądzało w żaden sposób o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez E. i A. K., którzy zarzucili mu naruszenie przepisu art. 93 ustawy o gospodarce nieruchomościami – w szczególności ust. 2 przez nieuwzględnienie przeznaczenia terenu i zagospodarowania wydzielonych działek oraz art. 136 ust. 1-3 i art. 139 powyższej ustawy przez przyjęcie dla części dzielonej nieruchomości innego celu, niż wynikał z decyzji o wywłaszczeniu oraz nie uwzględnienie obowiązku zwrotu nieruchomości w takim stanie, w jakim znajduje się w dniu zwrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 28 stycznia 2004 r., sygn. akt II SA/Po 3246/01, skargę oddalił, wskazując, że stawiane zarzuty merytoryczne mogą być rozważane dopiero na etapie trwania postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Skarga kasacyjna od powyższego orzeczenia została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2004 r., sygn. akt OSK 609/04, oddalona. Podczas rozprawy administracyjnej w dniu (...) czerwca 2004 r. A. K. podtrzymał dotychczasowy wniosek o zwrot całej działki oznaczonej nr (...), podając, że część działki (teren przy posesji) fizycznie nigdy nie był we władaniu Skarbu Państwa. Od 1973 r. działka była zawsze użytkowana jako teren przydomowy przy posesji nr (...). Decyzją z dnia (...) września 2004 r. Prezydent Miasta K. zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej w K. przy ul. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr (...), stanowiąca własność Skarbu Państwa, zapisanej w księdze wieczystej KW nr (...) na działki o nr (...) oraz (...). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, iż wydzielona działka o nr (...) stanowi dojazd do posesji przy ul. (...) oraz pas istniejącego chodnika wzdłuż ul. (...), natomiast działka o nr (...) została przeznaczona do zwrotu na rzecz byłych właścicieli. Na rozprawie administracyjnej w dniu (...) grudnia 2004 r. stwierdzono brak przeszkód do zwrotu nieruchomości oznaczonej nr (...) wykorzystywanej jako teren zieleni przydomowej działki oznaczonej nr (...). Obecna na rozprawie przedstawicielka Zarządu Dróg Miejskich oświadczyła, że nie wnosi uwag do zwracanej części nieruchomości oraz wskazała, iż działka nr (...) stanowi zorganizowany indywidualny wjazd do posesji, który winien pozostać w dotychczasowym stanie własności. E. i A. K. pismem z dnia (...) lutego 2005 r. podnieśli, iż nie zgadzają się na ewentualne ograniczenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jedynie do działki oznaczonej nr (...), bowiem wywłaszczona działka jest użytkowana w sposób sprzeczny z celem dokonanego wywłaszczenia. Wskazano również, iż nie jest prawdą, że część podlegającej zwrotowi działki jest zajęta pod pas istniejącego chodnika wzdłuż ul. (...), ponieważ faktycznie w tym miejscu istnieje nie chodnik, a fundament ogrodzenia, które istniało w dniu wywłaszczenia i istnieje po dzień dzisiejszy. Decyzją z dnia (...) lutego 2005 r. Prezydent Miasta K. orzekł o zwrocie niezabudowanej nieruchomości położonej w K. przy ul. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr (...), obręb (...), KW nr (...) na rzecz A. i E. K., o obowiązku zwrotu na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości (...) zł oraz o odmowie zwrotu działki oznaczonej nr (...). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, iż Uchwałą Prezydium Miejskiej Rady Narodowej nr (...) z dnia (...) kwietnia 1973 r., podjętej w trybie ustawy z dnia 06 lipca 1972 o terenach budownictwa jednorodzinnego o zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach ustalono teren budowlany w K. i jego podział na normatywne działki budowlane w obrębie ulicy (...). Na mocy powyższej uchwały podziałem została objęta nieruchomość położona w K. przy ul. (...) oznaczona nr (...) o pow. 0,2728 ha stanowiąca współwłasność A. i E. K. W wyniku dokonanego podziału teren o pow. 0,2049 ha został z mocy prawa przejęty za odszkodowaniem na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na działki budowlane i ulice. Dla przyjętego gruntu urządzona została księga wieczysta KW nr (...). Działka oznaczona nr (...), objęta wnioskiem o zwrot, stanowiła część przejętej nieruchomości i zgodnie z opracowanym projektem podziału osiedla mieszkaniowego została przeznaczona pod teren ulicy. W dalszej kolejność organ wskazał, iż aktualnie działka oznaczona nr (...), dla której urządzono księgę wieczystą KW nr (...), stanowi własność Skarbu Państwa i zgodnie z obowiązującym do dnia 31 grudnia 2003 r. planem zagospodarowania przestrzennego była przeznaczona pod projektowane poszerzenie ulicy (...). W opracowywanym, w dacia wydania decyzji o zwrocie, studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta K., funkcja powyższa została utrzymana. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi podczas trwania wizji lokalnych, część działki objętej postępowaniem zwrotowym, jest użytkowana przez A. K., właściciela działki oznaczonej nr (...), jako teren zieleni przydomowej, stanowiącej jedną całość ze wspólnym ogrodzenie (na niej też znajduje się studzienka rewizyjna odprowadzająca ścieki z posesji oznaczonej nr (...)), natomiast jej pozostała część stanowi dojazd do sąsiedniej posesji oznaczonej nr (...), w ogrodzeniu której znajduje się brama wjazdowa do garażu zlokalizowanego od frontu budynku mieszkalnego oraz część chodnika wzdłuż ulicy (...). Właściciel działki zlokalizowanej na ul. (...) – Z. G. – wielokrotnie podnosił, że działka powyższa została nabyta z dostępem od ul. (...) i stan powyższy powinien zostać zachowany. Doprowadziło to do podziału nieruchomości oznaczonej nr (...) na nieruchomość oznaczoną nr (...) – stanowiącą zorganizowany wjazd (element drogi publicznej) do nieruchomości zlokalizowanej przy (...) oraz część chodnika, oraz na nieruchomość oznaczoną nr (...) – przyległą do działki A. K.. Tym samym, w opinii Prezydenta Miasta K. na działce oznaczonej nr (...), został zrealizowany cel wywłaszczenia – budowa drogi publicznej – natomiast nie zrealizowanie powyższego celu na działce oznaczonej nr (...) umożliwił jej zwrot na rzecz A. i E. K. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli A. i E. K. zarzucając jej naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że na działce oznaczonej nr (...) został zrealizowany cel wywłaszczenia, nieprawidłowe różnicowanie sytuacji faktycznej podzielonej nieruchomości, oraz naruszenie przepisów procedury administracyjnej poprzez uznanie Z. G. za stronę postępowania. Pismem z dnia (...) sierpnia 2005 r. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka z.o.o. w K. poinformowało Urząd Miejski w K. Wydział Gospodarowania Mieniem, że istniejące przyłącze kanalizacyjne z posesji przy ul. (...) do kanału ogólnospławnego w ul. (...) zlokalizowane na działce (...), zostało wykonane w 1972 r., natomiast przyłącze kanalizacyjne z posesji przy ul. (...) do kanału ogólnospławnego w ul. (...), zostało wykonane w 1978 r. Decyzją z dnia (...) września 2005 r. Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia (...) lutego 2005 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Wojewody organ I instancji nie wyjaśnił w dostatecznym stopniu, czy działka oznaczona nr (...) została faktycznie przeznaczona pod teren ulicy, opierając się jedynie na wynikach przeprowadzonej wizji lokalnej. Tym samym Prezydent nie zbadał, czy przed upływem 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia oraz czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej, czy też na części nieruchomości przed upływem 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Jednocześnie organ II instancji wskazał, iż zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy szkicem polowym, granica działki przejmowanej na rzecz Skarbu Państwa przebiegała w miejscu, gdzie obecnie przebiega granica działki nr (...), a więc wzdłuż ulicy (...). Wojewoda zobowiązał Prezydenta Miasta K. do uzupełnienia materiału dowodowego – w szczególności precyzyjnego określenia dat budowy chodnika. Odnośnie podnoszonego zarzutu wadliwego uznania Z. G. za stronę postępowania Wojewoda wskazał, iż istotnie nie posiada on żadnego tytułu prawnego w stosunku do działek oznaczonych nr (...) i (...), stąd ewentualna decyzja zwrotowa nie może wywoływać skutku co do sfery jego praw lub obowiązków. Wreszcie organ II instancji zarzucił Prezydentowi wadliwe naliczenie kwoty odszkodowania podlegającej zwrotowi. Podczas rozprawy administracyjnej w dniu (...) maja 2006 r. Z. G. zeznał, że działkę na ul. (...) nabył w 1974 r., a w 1975 r. rozpoczął budowę domu jednorodzinnego. Kształt zabudowy nieruchomości od ul. (...) zachowywał kształt wytyczony przez miasto i działki sąsiednie, wyjątek stanowiła działka A. K., na której zachowano uprzednią linię zabudowy. Około roku 1980 – 1981 pan K. przesunął, zrekonstruował istniejące ogrodzenie na starych fundamentach. Teren przed działką Z. G. został zagospodarowany jako teren zieleni, stanowiący wjazd, wejście do jego nieruchomości. Asfaltowy chodnik od ulicy (...) istniał już w momencie rozpoczęcia budowy przez niego budowy domu, budowę tę zakończył w 1983 r. W 1974 r. w dacie nabycia przez niego działki, cała nieruchomości państwa K. miała dostęp do drogi od ul. (...) i stan powyższy trwa do dziś, gdyż wszystkie nieruchomości sąsiednie mają dostęp do ul. (...) i obsługę komunikacyjną od strony powyższej ulicy. W momencie wyznaczenia przez miasto granic działek od strony ul. (...), wszystkie ogrodzenia zostały rozebrane. Z. G. wskazał, że dostęp do jego nieruchomości od strony ul. (...) jest ograniczony jedynie do furtki. Decyzją z dnia (...) sierpnia 2006 r., nr (...), Prezydent Miasta K. orzekł o zwrocie niezabudowanej nieruchomości położonej w K. przy ul. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr (...), obręb (...), księga wieczysta KW nr (...) na rzecz A. i E. K., o obowiązku zwrotu na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości (...) zł oraz w pkt 5 decyzji odmówił zwrotu działki oznaczonej nr (...). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Prezydent wskazał, iż zgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w celu realizacji osiedla mieszkaniowego "A", co obejmowało również realizację wodociągów, dróg oraz sieci elektrycznej. Z przejętego od wnioskodawców – A. i E. K. gruntu wydzielono działki budowlane (obecnie oznaczone nr (...) i (...)), które zostały następnie zabudowane domami jednorodzinnymi, część gruntu stanowiła uzupełnienie nowoprojektowanej działki budowlanej oznaczonej nr (...) oraz (...) (wchodzącej w skład posesji przy ul. (...)), natomiast pozostały grunt oznaczony został na projekcie podziału jako drogi i obejmował część działki nr (...) oraz objętą roszczeniem o zwrot działkę nr (...). Zdaniem Prezydenta organy administracji publicznej podjęły wszystkie działania zmierzające do utworzenia planowanego osiedla, bowiem wkrótce po wywłaszczeniu rozpoczęto zabudowę nieruchomości domami jednorodzinnymi, powstała również niezbędna infrastruktura, w tym sieć wodociągowa. Mając na względzie dokonane uprzednio wizje na terenie nieruchomości oznaczonych nr (...) oraz (...) organ ustalił, że działka oznaczona nr (...) nigdy nie została fizycznie przejęta przez Skarb Państwa, który tym samym nigdy nie władał tą częścią terenu. Natomiast sporny grunt oznaczony nr (...) był i jest wykorzystywany jako dojazd do posesji Z. G. Zdaniem Prezydenta zebrane dowody wskazują, iż od roku 1974 obsługa komunikacyjna posesji oznaczonej nr (...) odbywała się przez nieruchomość oznaczoną nr (...), co wskazano również w pozwoleniu na budowę budynków zlokalizowanych przy ul. (...), (...) oraz (...). Tym samym cel wywłaszczenia – budowa osiedla z niezbędną infrastrukturą – został zrealizowany. Odwołanie od pkt 5 powyższej decyzji wniósł A. K. zarzucając mu naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisów postępowania administracyjnego. Zdaniem odwołującego Prezydent Miasta K. w sposób błędny przyjął, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na działce oznaczonej nr (...). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, A. K. wskazał, że cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami musi być rozumiany w sposób ścisły. Tym samym brak konkretnych robót budowlanych na spornej nieruchomości wskazuje, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ oparł się jedynie na ogólnikowych stwierdzeniach, i nie wskazał na żadne konkretne roboty na działce oznaczonej nr (...), które wskazywałyby na podjęcie jakichkolwiek działań przez organy administracji publicznej. Odwołujący się zarzucił również organom administracji dokonanie instrumentalnego podziału nieruchomości, który miał jedynie na celu podparcie założonej tezy. A. K. zakwestionował wreszcie fakt, że podstawą odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej nr (...) było wykorzystywania jej jako wjazd przez sąsiada – Z. G. Korzystanie z powyższej nieruchomości przez sąsiada może bowiem odbywać się na drodze cywilno – prawnej, natomiast dostęp do jego nieruchomości jest zapewniony od strony ul. (...). W żaden sposób nie wykazano, aby działka (...) obejmująca część chodnika była zorganizowanym wjazdem do posesji i stanowiła element drogi publicznej, wykonany zgodnie z wymogami prawa. Ponadto działka oznaczona nr (...) jest połączona z nieruchomością skarżącego poprzez przyłącze kanalizacyjne. Wreszcie podniesiono, że decyzja organu powoduje niezrozumiałe zróżnicowanie sytuacji działki (...) oraz (...), co nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach faktycznych sprawy. Wskazano również, że w innej sprawie o zwrot nieruchomości przy tej samej ulicy, Prezydent Miasta K. dokonał zupełnie innego podziału i zwrócił poprzedniemu właścicielowi całą wywłaszczoną nieruchomość. Decyzją z dnia (...) września 2008 r., nr (...), Wojewoda utrzymała mocy zaskarżone rozstrzygnięcie zawarte w pkt 5 decyzji z dnia (...) sierpnia 2006 r. Zdaniem organu II instancji Prezydent prawidłowo wskazał, iż celem wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej nr (...) była realizacja osiedla domków jednorodzinnych "A" w K., co obejmowało również realizację niezbędnych urządzeń komunalnych, w tym dróg publicznych. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególność zeznań Z. G. oraz mapy wysokościowej budynku z 1975 r., wynika, że na nieruchomości oznaczonej nr (...) już w roku 1975 istniał chodnik oraz wjazd na posesję oznaczoną nr (...). Powyższa obsługa komunikacyjna nieruchomości od strony ul. (...) ma, na rozpatrywanym terenie, charakter dominujący. W opinii Wojewody zjazd oraz chodnik stanowią element infrastruktury osiedla. Wskazano również, że odmowa zwrotu nieruchomości nie stoi na przeszkodzie dalszemu korzystanie ze studzienki, zrealizowanej w roku 1972, zlokalizowanej na działce oznaczonej nr (...). Mając powyższe na względzie wskazano, że cel wywłaszczenia został w przedmiotowym przypadku zrealizowany. Odnosząc się do zarzutu odmiennego rozpatrzenia przez Prezydenta innej sprawy dotyczącej zwrotu nieruchomości, Wojewoda wskazał, iż nie wiążą go rozstrzygnięcia zapadłe w innych sprawach administracyjnych. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. K. zarzucając mu naruszenie art. 136 ust. 3, art. 137 oraz 139 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak również art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i wnosząc uchylenie decyzji w całości. W uzasadnieniu swojej skargi A. K. podtrzymał swoje argumenty dotyczące wadliwego stwierdzenia przez Prezydenta Miasta K., że cel wywłaszczenia nieruchomości, został na działce oznaczonej nr (...) zrealizowany, w szczególności poprzez wadliwe odwołanie się do zapisów planu zagospodarowania przestrzennego z 1964 r. Zdaniem skarżącego na spornej działce nie wykonano żadnej drogi czy ulicy, a więc nie zrealizowano celu wywłaszczenia, którym to, w opinii A. K., było wykonanie drogi. Zagospodarowanie działki przez sąsiada miało jedynie charakter nietrwały i nie mogło stanowić przeszkody do zwrotu zajętej przez niego działki, podobnie jak wykonanie przyłączy kanalizacyjnych czy energetycznych. Organy administracji prowadzące postępowanie nie wskazały na jakiekolwiek dokumenty potwierdzające budowę lub przebudowę ul. (...) albo budowę wjazdu na posesję nr (...), który to wjazd nie może zostać uznany za część drogi. Wskazano również, że pas gruntu wzdłuż ulicy (...) pomiędzy chodnikiem a granicami poszczególnych nieruchomości (obejmujących również działki nr (...) oraz (...) nie stanowi terenu użyteczności publicznej i został uznany za zbędny dla celu, na jaki nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości, skarżący złożył dokumenty geodezyjne dotyczące podziału działki nr (..,) i zwrotu działek powstałych po podziale ( (...) i (...)) na rzecz J. i. I. M. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Zgodnie z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) właściciel wywłaszczonej nieruchomości może żądać jej zwrotu o ile stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a więc w sytuacji gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Powoduje to, że możliwość uznania roszczenia wnioskodawcy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależniona od stwierdzenia przez organy administracji, czy na nieruchomości objętej wnioskiem, został zrealizowany cel wywłaszczenia, a więc czy na nieruchomości doszło do rzeczywistej zmiany, odpowiadającej zamierzonemu przedsięwzięciu. Jedynie stwierdzenia, że w zakreślonych w art. 137 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami terminach nie doszło do zmiany sposobu wykorzystania działki uzasadnia prawidłowość złożonego wniosku i umożliwia zwrot nieruchomości. Tym samym w toku postępowania administracyjnego właściwy organ winien zbadać, czy dana wywłaszczona nieruchomość została faktycznie wykorzystana zgodnie z celem wskazanym w decyzji wywłaszczeniowej (wyrok NSA z 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt I SA 2374/01, LEX 148971). Jednocześnie, zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy o zwrocie nieruchomości stosuje się odpowiednio również m.in. do nieruchomości nabytych przez państwo na mocy ustawy z dnia 06 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99). Zgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowy podstawę wywłaszczenia spornej nieruchomości, stanowiącej pierwotnie własność E. i A. K., była Uchwała Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z dnia (...) kwietnia 1973 r., nr (...), wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 06 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach. Zgodnie z § 1 pkt. 1 powyższej uchwały ustalono tereny budownictwa jednorodzinnego w K. w obrębie ulic (...) oraz ich podziały na tereny budowlane. Jednocześnie zgodnie z § 2 pkt. 1 uchwały z dnia (...) kwietnia 1973 r. ustalone tereny budowlane miały zostać uzbrojone w urządzenia komunalne, a mianowicie: wodociągi, drogi, sieć elektryczną. Termin realizacji przedsięwzięcia określono na lata 1974 – 1978. Zgodnie z zawartym w aktach uzasadnieniem uchwały z dnia (...) kwietnia 1973 r., jej podstawę stanowił szczegółowy plan zagospodarowania "A" zatwierdzony uchwałą Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z dnia 21 września1964 r., nr 32/173/64, która to uchwała w pkt. 3 przewidywała, że na rzecz Skarbu Państwa należy przejąć 33% gruntów pod cele użyteczności publicznej oraz w postaci działek budowlanych. Uchwała z dnia (...) kwietnia 1973 r. umożliwiła wywłaszczenie E. i A. K. z działki oznaczonej nr (...) zapisanej w Księdze Wieczystej nr (...) i wydzielenie z niej działki oznaczonej nr (...) (wcześniej (...)), która została przy dotychczasowych właścicielach, natomiast na części wywłaszczonych gruntów, przejętych przez Skarb Państwa, wydzielono działki budowlane oznaczone obecnie w ewidencji gruntów numerami (...) i (...), na których wzniesiono domy jednorodzinne, dalsza część wywłaszczonych gruntów stanowiła uzupełnienie nowoprojektowanej działki budowlanej nr (...) oraz (...) (wchodzących w skład posesji przy ul. (...)), natomiast pozostały grunt, oznaczony w projekcie podziału jako drogi, oznaczono nr (...). Działkę oznaczoną nr (...) podzielono ostateczną decyzją Prezydent Miasta K. z dnia (...) września 2004 r. na działkę nr (...) stanowiącą dojazd do posesji znajdującej się przy ul. (...) (...) (działka oznaczona nr (...)) oraz pas istniejącego chodnika wzdłuż ul. (...), natomiast oraz na działkę o nr (...), która została przeznaczona do zwrotu na rzecz byłych właścicieli. Podkreślenia wymaga, że zarówno z postanowień ustawy z dnia 06 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego, postanowień planu zagospodarowania "A" z dnia 21 września 1964 r. jak i uchwały Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z dnia (...) kwietnia 1973 r. wywłaszczony teren został przeznaczony pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne (tereny budowlane), obejmujące (jak wskazywał na to pkt. 3 ówczesnego planu zagospodarowania przestrzennego) również realizację celów użyteczności publicznej. Przeznaczenie terenu wywłaszczonej nieruchomości pod cel zabudowy powoduje, że zgodnie z ugruntowaną wykładnią sądów administracyjnych konieczne staje się rozważenie, czy podczas realizacji celu publicznego, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, na terenie objętym postępowaniem zwrotowym (działka oznaczona nr (...)) został zrealizowany cel wywłaszczenia obejmujący nie tylko budowę typowych budynków mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, co obejmuje m.in. budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki). Za infrastrukturę związaną nierozdzielnie z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym, niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania danego osiedla i jego mieszkańców, uznaje się bowiem wszelkie instalacje podziemne – linie komunikacyjne, wodociągi, kabel elektryczny, instalację gazową, sanitarną czy kanały deszczowe (wyrok NSA z 20 stycznia 1999 r., IV S.A. 2033/96, LEX nr 47337, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt III SA/Po 648/07, LEX nr 365373). Tym samym badając realizację celu wywłaszczenia konieczne staje się rozważeniem czy na spornym gruncie zlokalizowano obiekty użyteczności publicznej lub elementy infrastruktury technicznej. Jak wynika z mapy sytuacyjno – wysokościowej stanowiącej załącznik do decyzji o pozwoleniu na budowę budynku mieszkalnego zlokalizowanego na posesji nr (...) z dnia (...) kwietnia 1975 r. udzielonej na rzecz użytkownika wieczystego – Z. G. (który stał się użytkownikiem wieczystym wywłaszczonej działki oznaczonej nr (...) na podstawie aktu notarialnego z dnia (...) grudnia 1975 r.) – obsługa komunikacyjna planowanej inwestycji miała odbywać się z ul. (...) i przebiegać na spornej nieruchomości, oznaczonej obecnie nr (...). Podobny sposób obsługi komunikacyjnej od ul. (...) przewidywały pozwolenia na budowę budynków mieszkalnych na posesjach oznaczonych nr (...) oraz (...). Realizacja inwestycji budowlanej na posesji oznaczonej nr (...) miała miejsce, zgodnie z zeznaniami Z. G. w latach 1975-1983. Jednocześnie, jak wynikało z zeznań wymienionego wyżej, złożonych w dniu (...) maja 2006 r., teren przed jego działką, a więc teren obecnej nieruchomości oznaczonej nr (...), został zagospodarowany jako teren zieleni, stanowiący wjazd, wejście do jego nieruchomości. Z. G. zeznał także, że na spornym terenie istniał w 1975 r. asfaltowy chodnik. Wykorzystanie działki oznaczonej nr (...) jako wjazdu na posesję oznaczoną nr (...) oraz zlokalizowanie na niej chodnika znalazło swoje odzwierciedlenie w ustaleniach organu podczas przeprowadzonych wizji lokalnych, oraz doprowadziło do podziału nieruchomości oznaczonej pierwotnie jako działka nr (...) na działkę (...) oraz (...). Powyższe ustalenia jasno wskazują, że na działce oznaczonej obecnie nr (...), która została wywłaszczona w ramach celu budowy osiedla domów jednorodzinnych "A", zlokalizowany jest zjazd na ulicę (...), który zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 19 poz. 115 ze zm.) stanowi połączenie drogi publicznej z nieruchomością położoną przy drodze, stanowiące bezpośrednie miejsce dostępu do drogi publicznej w rozumieniu przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Jednocześnie na przedmiotowej nieruchomości zlokalizowany jest chodnik, który zgodnie z art. 4 pkt 6 powyższej ustawy stanowi część drogi przeznaczonej do ruchu pieszych. Wymienione obiekty stanowią niezbędne elementy infrastruktury technicznej osiedla i jego ciągów komunikacyjnych, działka nr (...) służy realizacji celu publicznego, jakim jest obsługa komunikacyjna posesji oznaczonej nr (...). Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że w świetle przedstawionych powyżej poglądów sądów administracyjnych budowa osiedla jednorodzinnego obejmuje również budowę niezbędnej infrastruktury, w tym obsługi komunikacyjnej zarówno w zakresie dostępu do drogi publicznej jak i komunikacji pieszych. Argumentem przemawiającym za wykorzystaniem nieruchomości oznaczonej nr (...) na budowę niezbędnej infrastruktury osiedla jest także zlokalizowanie na jej terenie przyłączy kanalizacyjnych. Jak wynika z pisma Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Spółka z.o.o. w K. z dnia (...) sierpnia 2005 r. na przedmiotowej nieruchomości znajdują się: wykonane w 1972 r. przyłącze kanalizacyjne z posesji przy ul. (...)do kanału ogólnospławnego w ul. (...) oraz wykonane w 1978 r. przyłącze kanalizacyjne z posesji przy ul. (...) do kanału ogólnospławnego w ul. (...), które aktualnie pełni funkcję przyłącza kanalizacji deszczowej. Bezspornym pozostaje, że wszelkiego rodzaju urządzenia wodociągowe stanowią urządzenia celu publicznego i są niezbędne przy realizacji osiedla mieszkaniowego, pozostającego, jak stwierdzono powyżej, nadrzędnym celem decyzji wywłaszczeniowej. Jednocześnie za bezzasadne uznać należy powoływane przez skarżącego rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta K. odnośnie innej nieruchomości położonej przy ul. (...). Jak bowiem trafnie podniósł Wojewoda, organy administracji publicznej rozstrzygając sprawę nie są związane ustaleniami organów poczynionymi w innych sprawach administracyjnych. Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że rozpatrując przedmiotową sprawę zarówno Wojewoda jak i Prezydent Miasta K. prawidłowo ustalil zarówno cel wywłaszczenia, jak i fakt jego zrealizowania w ramach czasowych określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Osiedle mieszkaniowe "A" zrealizowane zostało w latach siedemdziesiątych. W szczególności w 1974 r. opracowano plan podziału wywłaszczonych nieruchomości na działki budowlane i tereny pod infrastrukturę techniczną, w tymże roku dokonano podziału, od 1975 r. zawierano umowy użytkowania wieczystego i wydawano decyzję o pozwoleniach na budowę domów jednorodzinnych, do 1978 r. zrealizowano iinfrastrukturę techniczną (przyłącza kanalizacyjne). Zgodzić należy się z organami obu instancji, iż zlokalizowanie na działce oznaczonej nr (...) zjazdu z posesji oznaczonej nr (...), jak również chodnika oraz przyłącza kanalizacyjnego wskazuje, że na działce powyższej został zrealizowany cel wywłaszczenia w postaci budowy koniecznych elemetów osiedla mieszkaniowego "A". Sąd podkreśla, że rozpoczęcie korzystania z przedmiotowej działki jako zjazdu do posesji nr (...) miało miejsce bezpośrednio po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej, jak bowiem wynika z akt sprawy budowę na posesji oznaczonej nr (...) rozpoczęto w roku 1975, w tym czasie obsługa komunikacyjna wymienionej posesji odbywała się już z ulcy (...) przez działkę obecnie oznaczoną nr (...). Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. /-/ B. Drzazga /-/ W. Batorowicz /-/ E. Podrazik