II GSK 745/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia NSA Jan Bała Sędzia del. WSA Maria Jagielska (spr.) Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 3 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. T., T. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 1592/08 w sprawie ze skargi M. T., T. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnymi w K. 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. T., T. T. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 1592/08, oddalił skargę M. i T. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., odmówił M. i T.T. wspólnikom spółki cywilnej "L." umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę. Decyzją z dnia [...] września 2008 r., na skutek wniosku M. i T. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący prowadzili działalność gospodarczą od 1999 roku i wykonując ją nie dopełnili należycie ustawowego obowiązku opłacania przewidzianych prawem składek na ubezpieczenie społeczne, przez co doprowadzili do powstania zadłużenia. Organ podkreślił, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. – dalej jako u.s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Dodatkowo w art. 28 ust. 3a tej ustawy dopuszczono w uzasadnionych przypadkach umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Do przesłanek uzasadniających umorzenie należności określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej jako rozporządzenie) należą sytuacje: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w stosunku do zaległości skarżących nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W związku z tym istnieje możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaległych odsetek, a co za tym idzie nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia zadłużenia określone w art. 28 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. Jednocześnie stwierdzono, iż opłacenie składek na ubezpieczenie nie pozbawi skarżących możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, bowiem nadal prowadzą firmę i nadal zatrudniają pracowników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalając skargę M. i T. T. wskazał na przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s., który jego zdaniem, oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zaistniał żaden z ustawowych przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżących. Zaległości te mogą być dochodzone w trybie postępowania egzekucyjnego, bowiem wierzytelności Zakładu zostały zabezpieczone hipoteką i nie ulegają przedawnieniu (po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia). Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności, zwłaszcza, gdy organ może prowadzić postępowanie egzekucyjne. Oceniając sprawę pod kątem możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) Sąd I instancji stwierdził, iż skarżący nie wykazali zaistnienia okoliczności, o których mowa w powołanych w tym zakresie przepisach rozporządzenia, albowiem uzyskują dochody i nadal prowadzą działalność gospodarczą. Nie wykazali przy tym by koszty utrzymania przewyższały ich możliwości zarobkowe. Dodatkowo, jak zostało wykazane, T. T. jest właścicielem nieruchomości zabezpieczonej hipoteką i ruchomości (samochodów), w związku z czym istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji wskazał, iż w przedmiotowej sprawie organy skrupulatnie wyszczególniły i uzasadniły wszystkie okoliczności faktyczne, które ich zdaniem wykluczają możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a zatem w ramach swego uznania nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów. Skargą kasacyjną M. T. i T. T. zaskarżyli powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K.. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to przepisu § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w zw. z przepisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a to poprzez niezastosowanie wymienionych przepisów, polegające na błędnym przyjęciu, iż z uwagi na oparcie omawianych norm prawnych na konstrukcji uznania administracyjnego, brak jest podstaw do badania zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego w jakimkolwiek zakresie, w tym badania polegającego na kontroli zgodności rozstrzygnięcia z zawartymi w przepisach prawa materialnego dyrektywami kierunkowymi uznania administracyjnego; 2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) poprzez nieuzasadnione zawężenie granic rozpoznania sprawy, w wyniku niesłusznego przyjęcia, iż konstrukcja uznania administracyjnego, na której oparto zaskarżone w sprawie rozstrzygnięcie organu administracji, uniemożliwia kontrolę zgodności rozstrzygnięcia z przepisami prawa materialnego, w tym w szczególności z dyrektywami kierunkowymi uznania administracyjnego wynikającymi z tych przepisów. W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną wskazali, iż odmówiono im umorzenia zaległości składkowych w oparciu o przepis, który przewiduje możliwość umarzania zaległości w stosunku do osób, które spełniają warunek wstępny, w postaci bycia płatnikiem składek. Podkreślono, iż fakt bycia czynnym przedsiębiorcą, który jest dla organu administracyjnego warunkiem wstępnym dla przystąpienia do oceny celowości umorzenia, nie może być następnie przez ten organ wykorzystywany dla odmowy udzielenia uznaniowej ulgi. Jednocześnie, zdaniem kasatora, skoro w przepisie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przewidziano, iż umorzenie zaległości może być dokonane (w ramach uznania administracyjnego), wówczas gdy; "opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych", to choć organ administracji jest suwerenem w zakresie podejmowanej decyzji o umorzeniu, to należy wymagać, by decyzję w omawianym przedmiocie, organ ten poprzedził analizą dochodowości prowadzonej przez skarżących działalności, a także analizą niezbędnych potrzeb skarżących i osób pozostających na ich utrzymaniu. Organ administracji powinien więc przeprowadzić i opisać w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji symulację skutków, jakie dla bytu skarżących i członków ich rodzin wywołałaby dalsza spłata zaległości, albowiem innego rodzaju "dojście" do rozstrzygnięcia, oznacza, iż organ administracji wydał decyzję uznaniową nie na podstawie, ale obok dyrektyw kierunkowych uznania administracyjnego określonych przez przepis prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone są w § 2 cyt. artykułu, a która w niniejszej sprawie nie występuje. Skarga kasacyjna oparta została na obu wskazanych w art. 174 pkt 1) i 2) p.p.s.a. podstawach, a postawione w ramach naruszenia prawa materialnego i procesowego zarzuty w istocie rzeczy sprowadzają się do konkluzji, że kontrola sądowa decyzji opartej na uznaniu administracyjnym nie może sprowadzać się do kontroli zachowania przez organ reguł procesowych, lecz musi brać pod uwagę warunki jakie stwarzają dla strony postępowania normy prawa materialnego, w oparciu o które następuje rozstrzygnięcie. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia prawa decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą ostatecznie odmówiono skarżącym M. i T. T. umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, składek na Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę. Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu jako oparta na usprawiedliwionych podstawach. Na wstępie stwierdzić należy, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne znajduje podstawę prawną w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ) – dalej usus. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U Nr 141, poz. 1365 ) - dalej rozporządzenie. Jak stanowi art. 28 ust. 1 cyt. wyżej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić tylko w wypadku ich całkowitej nieściągalności, albo, w odniesieniu wyłącznie do ubezpieczonych będących płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności. Przypadki, których stwierdzenie może uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych przez Zakład określa przywołane wyżej rozporządzenie. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji trafnie podkreślił uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s., powołując uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. ( sygn. akt III UZP 6/04, OSNP 2004/16/285 ), w której stwierdzono, iż przepis art. 28 ust. 2 cyt. ustawy zbudowany jest w oparciu o uznanie administracyjne, co oznacza, że decyzja w sprawie umorzenia należności ubezpieczeniowych przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzących w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 ustawy może lecz nie musi umorzyć zaległości. Podobnie wypowiadał się też Naczelny Sąd Administracyjny ( wyrok z dnia 29 sierpnia 2007 r. sygn. akt II GSK 141/07 ), a także inne sądy administracyjne np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. ( wyrok z dnia 22 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 2427/06 ). Oparcie decyzji na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego, oznacza, że organ administracji nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków ( por. J. Boć, T. Kuta - Prawo administracyjne, PWN Warszawa 1984 ). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne ( dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego skonstruowania jest m.in. przy użyciu wyrażenia "organ może" ) stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Powyższe nie oznacza, że organ, korzystając z możliwości działania na zasadzie uznania administracyjnego, może podejmować decyzje w sposób dowolny tzn. wedle schematu: jeżeli można rozstrzygnąć na korzyść strony, lecz nie ma takiego obowiązku, to żądania nie uwzględnia się przy jednoczesnym braku wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich przesłanek takiego działania. Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 Kpa. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny, co prowadzi do wniosku, iż zasadniczo, w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzje na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, który w sprawach o umorzenie składek ubezpieczeniowych musi być akcentowany szczególnie wyraźnie, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym. Podkreślić należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 3a usus. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia szczególnie wnikliwego przeanalizowania wymagają wskazywane przez wnioskującego o umorzenie okoliczności wskazujące na ciężkie skutki materialne spłaty zadłużenia. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji nie dostrzegł, iż wniosek o umorzenie skarżący oparli przede wszystkim na art. 28 ust. 3a usus i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie podnosząc żadnej z okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 3 usus. jako podstawy dochodzenia umorzenia składek. Powyższe wynika ze skargi kasacyjnej oraz wprost z wniosku o umorzenie i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także ze skargi do sądu administracyjnego, gdy tymczasem zarówno organy, jak też Sąd I instancji koncentrowały się na podstawie umorzenia z art. 28 ust. 2 usus. Zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak też w postępowaniu sądowym skarżący, manifestując wolę kontynuowania prowadzonej działalności gospodarczej jako jedynego źródła utrzymania rodziny, powoływali trudną sytuację materialną. Jak podnosili w skardze do Sądu, organy nie dokonały żadnych ustaleń faktycznych w zakresie dochodów wspólników, w szczególności nie ustaliły jak wygląda dochód w przeliczeniu na poszczególnych członków rodziny każdego ze skarżących, nie ustaliły też niezbędnych kosztów utrzymania skarżących i ich rodzin. Stosownie do przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zważywszy na treść normatywną cyt. przepisu, podstawę faktyczną dla odmowy umorzenia należności składkowych stanowi ocena stanu majątkowego i rodzinnego płatnika składek i ustalenie, że dalsza spłata należności z tytułu zaległych składek nie spowoduje ciężkich skutków, o których w tym przepisie mowa, przy czym fakt kontynuowania przez wnioskującego o umorzenie należności z tytułu składek działalności gospodarczej i zatrudniania pracowników nie może stanowić podstawy uznania, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności, o których stanowi cyt. przepis. Należy stwierdzić, iż Sąd I instancji, odnosząc się do umorzenia należności w uzasadnionym wypadku na podstawie art. 28 ust. 3a usus., poczynił ogólne uwagi co do możliwości zastosowania § 3 rozporządzenia, koncentrując się na charakterze rozstrzygnięcia zbudowanego w oparciu o uznanie administracyjne. Stwierdzenie Sądu, iż kontrola legalności decyzji wydanej w konstrukcji uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania czy organy administracji, podejmując rozstrzygnięcie, uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych oraz czy nie naruszyły one zasady swobodnej oceny dowodów jest o tyle prawdziwe, o ile Sąd rzeczywiście skontrolował działanie organów w tym względzie, konfrontując je z materiałem dowodowym zawartym w aktach administracyjnych sprawy. W przedmiotowej sprawie nie sposób nie dostrzec, iż Sąd I instancji w istocie rzeczy nie ocenił działania organu w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 3a usus. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. WSA stwierdził, że "organy skrupulatnie wyszczególniły i uzasadniły wszystkie okoliczności faktyczne, które ich zdaniem wykluczają możliwość umorzenia ramach swobodnego uznania". Naczelny Sąd Administracyjny, konfrontując powyższe z treścią zaskarżonej decyzji oraz z dowodami zabranymi w sprawie administracyjnej, nie dopatrzył się żadnych rozważań czy dodatkowych ustaleń organu II instancji w przedmiocie okoliczności stanowiących podstawę umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia. Brak jest ustalenia średnich miesięcznych dochodów skarżących oraz koniecznych, niezbędnych wydatków na utrzymanie rodziny oraz dokonania, w świetle takich ustaleń, decydującego dla możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia oceny, jak ze względu na skutki, do których odnosi się cyt. przepis, przedstawiałaby się możliwość spłaty zadłużenia przez skarżących. Podzielając ocenę Sądu I instancji, co do szczególnego charakteru postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek i wywodów co do uznaniowego charakteru decyzji w tym przedmiocie, stwierdzić należy, iż właśnie z tych względów postępowanie wyjaśniające w takich sprawach powinno być prowadzone szczególnie starannie, z wykluczeniem stosowania przez organ zachowań automatycznych, którym sprzyja niewątpliwie specyfika umorzenia należności jako instytucji stosowanej wyjątkowo ( patrz: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 884/08, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 10 stycznia 2006 r. sygn. akt III AUa 2617/04 ). Jak już wyżej zaznaczono, podjęciu decyzji zbudowanej w oparciu o uznanie administracyjne towarzyszy konieczność wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony. Powyższe dokonuje się na podstawie stanu faktycznego ustalonego w oparciu o zebrane i ocenione dowody. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że przy wydaniu decyzji opartej na zasadzie swobodnego uznania nie doszło do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, jeżeli albo części koniecznych dowodów nie przeprowadzono, albo nie poddano analizie z punktu widzenia przesłanek zawartych w przepisie stanowiącym podstawę decyzji, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. W przypadku domagania się umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego na podstawie art. 28 a usus. i § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia organ zobowiązany jest dokonać oceny istnienia przesłanek umorzenia na tej podstawie, mając na uwadze wszakże, iż ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną obciąża zainteresowanego wnioskodawcę ( patrz: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 34/07 ). W przedmiotowej sprawie, jak wynika z zaskarżonego wyroku oraz z dołączonych do akt sądowych akt administracyjnych, organ nie stwierdził niewywiązania się skarżącego z obowiązku udowodnienia okoliczności istotnych dla wyniku sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. uwzględni dokonaną wykładnię prawa i dokona oceny zaskarżonej decyzji pod kątem rozważenia przez organ okoliczności, o których mowa w przepisie art. 28a usus i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z opisanych względów na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 2) lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm. ).