VI SA/Wa 242/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej A. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. VI SA/WA 242/09 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania A. K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 71k § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369, ze zm.), utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Izby Notarialnej w Warszawie ustalającą wynik egzaminu konkursowego na aplikację notarialną. Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, iż w dniu [...] września 2008 r. A. K. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację notarialną, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Izby Notarialnej w Warszawie. Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu na 189 punktów. Od powyższej uchwały A. K. wniosła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. W odwołaniu zarzuciła, że pytania nr 74,, 90, 139 i 148 zostały sformułowane niespójnie bądź błędnie, co skutkowało brakiem możliwości udzielenia jednej poprawnej odpowiedzi, a tym samym naruszały przepisy regulujące tryb przeprowadzenia egzaminu konkursowego, w tym w szczególności art. 71j § 1 ustawy — Prawo o notariacie. W związku z powyższym, skarżąca wniosła o ustalenie, że osiągnęła wynik pozytywny z egzaminu konkursowego. Minister Sprawiedliwości wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu i ustalił, że egzamin przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i notarialnego (Dz. U. Nr 258, poz. 2168, z późn. zm.). Ponowna analiza testu wraz z kartą odpowiedzi i przeliczenie punktacji wykazała zaś, że wynik egzaminu konkursowego odwołującej się został ustalony prawidłowo, a zatem uzyskała ona z egzaminu 189 punktów. Organ podkreślił przy tym, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, Ustawa w art. 71j § 3 jednoznacznie przesądza bowiem, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Organ nie zgodził się z zarzutami dotyczącymi pytania nr 74 wskazując, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" na to pytanie oparta jest na art. 379 pkt 6 kpc., natomiast skarżąca udzieliła odpowiedzi "B". Odpowiedzi "A" i "B" nie są tożsame, jak twierdzi skarżąca, gdyż wyrażenie kodeksowe "bez względu na wartość przedmiotu sporu" oraz użyte w odpowiedzi "B" "w każdym wypadku" nie mają takiego samego znaczenia merytorycznego. Organ za niezasadny uznał również zarzut niejasnego sformułowania pytania nr 90, podkreślając, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" na to pytanie oparta jest na art. 17 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe, a skarżąca na to pytanie udzieliła odpowiedzi "B. W pytaniu wskazano źródło prawa, którego dotyczy zagadnienie (prawo wekslowe), określono podstawowe zdarzenie podlegające ocenie (sytuacja prawna dłużnika) i określoną sytuację pozostającą z tym zdarzeniem w związku, a związaną z odpowiedzialnością dłużnika względem pierwszego albo kolejnego wierzyciela wekslowego i ze wskazaniem indosu, jako sposobu nabycia weksla przez kolejnego wierzyciela. W ocenie organu na pytanie nr 139 można było udzielić tylko jednej a nie dwóch, jak twierdzi odwołująca, prawidłowej odpowiedzi. Odpowiedź "A" wskazana w kluczu, oparta została na art. 530 par. 1 Kodeksu spółek handlowych definiującym wyraźnie i jednoznacznie dzień podziału spółki natomiast udzielona odpowiedź "B" definiuje dzień wydzielenia. Organ nie zgodził się też z zarzutami, że pytanie nr 148 zostało sformułowane w taki sposób, iż żadna z proponowanych odpowiedzi nie jest poprawna. Organ podkreślił, iż prawidłowa według klucza odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", oparta na art. 37 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, natomiast odwołująca udzieliła odpowiedzi "B". Organ podniósł, iż w systemie prawa cywilnego obowiązuje zasada numerus clausus czynności prawnych jednostronnych. Podkreślił jednocześnie, że udzielenie pełnomocnictwa jest czynnością prawną odrębną od czynności dokonywanych na jego podstawie. W omawianym wypadku należy zatem oddzielnie rozpatrywać kwestie ważności samego pełnomocnictwa od ważności umowy sprzedaży nieruchomości, dokonanych na jego podstawie. Pełnomocnictwo do zbycia nieruchomości powinno być sporządzone w formie aktu notarialnego i w przypadku, gdy umocowanie dotyczy zbycia nieruchomości objętej wspólnością ustawową małżeńską, winno być udzielone przez oboje małżonków. W sytuacji, gdy pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości objętej wspólnością ustawową udziela jeden z małżonków - pełnomocnictwo to jako czynność prawna jednostronna jest bezwzględnie nieważna. Nie jest możliwe w związku z tym powołanie się na tzw. pełnomocnictwo udzielone w sposób dorozumiany, gdyż przepisy prawa jednoznacznie nakazują zachowanie formy szczególnej pod rygorem nieważności. Natomiast czynność prawna dotycząca umowy sprzedaży, w której mocodawca legitymuje się nieważnym pełnomocnictwem, jest czynnością prawną dotkniętą sankcją bezskuteczności zawieszonej, w której osoba występująca w imieniu obojga małżonków działa jako falsus procurator. Ważność tak dokonanej czynności uzależniona będzie od potwierdzenia jej przez oboje małżonków. Stwierdzić zatem należy, że o ile czynność prawna polegająca na zbyciu nieruchomości na podstawie nieważnego pełnomocnictwa jest czynnością ważną, acz bezskuteczną, o tyle samo udzielenie pełnomocnictwa, w sytuacji opisanej w odpowiedzi "A" powyższego pytania, jest bezwzględnie nieważne, gdyż stosunek prawny pełnomocnictwa w ogóle nie powstał. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. K., zwana dalej skarżącą wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m.in., że organ w niedostatecznym stopniu zbadał poprawność pytań nr 90, 139 i 148. Nadto organ nienależycie odniósł się do zarzutów merytorycznych sformułowanych w odwołaniu w zakresie ustaleń co do poprawności odpowiedzi na poszczególne pytania testowe. Odnośnie pytania nr 90 skarżąca zajęła stanowisko, iż zostało ono wadliwie sformułowane i nie było możliwe udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi - zarówno odpowiedź z klucza jak i udzielona przez skarżącą są odpowiedziami prawidłowymi. Również na pytanie nr 139 można było udzielić więcej odpowiedzi poprawnych, albowiem pytanie nie precyzowało o jaki rodzaj spółki chodzi. Skarżąca podtrzymała także zarzuty odnośnie pytania nr 148 wskazując, iż na tak sformułowane pytanie żadna z proponowanych odpowiedzi nie jest poprawna. W konkluzji skarżąca stwierdziła, iż zakwestionowane pytania nie odpowiadają wymogom określonym w art. 75j par. 1 ustawy Prawo o notariacie. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie kwestionowanych przez skarżącą pytań egzaminacyjnych. Na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2009 roku skarżąca rozszerzyła skargę podnosząc, iż pytanie nr 14 stanowiło casus, co jest niezgodne z zasadami ustalania pytań na aplikację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji, albowiem przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Postępowanie konkursowe na aplikację notarialną jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ- Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości danej Izby Notarialnej. Od rozstrzygnięcia Komisji przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Zgodnie z art. 71j ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 369, ze zm.) egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Przepis art. 71b § 3 ustawy – Prawo o notariacie stanowi natomiast, że egzamin konkursowy ma za zadanie i polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta notarialnego, z zakresu prawa: konstytucyjnego, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, prywatnego międzynarodowego, ustroju sądów, samorządu notarialnego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 28 stycznia 2009 roku w sprawie II GSK 667/08, iż sposób formułowania pytań i odpowiedzi na nie tak, aby tylko jedna odpowiedź z trzech zaproponowanych w oparciu o treść pytania była prawidłowa, oznacza, że konstrukcja pytań i odpowiedzi na pytania nie może wprowadzać uczestnika konkursu w błąd; pytanie musi być w stosunku do odpowiedzi niewątpliwe. Nadto nie powinno budzić wątpliwości, że nie chodzi o to, aby kandydat wybrał odpowiedź najbardziej odpowiadającą treści pytania, najpełniejszą, czy najściślej odpowiadającą i korespondującą z treścią pytania. Test nie może zawierać pytań i odpowiedzi z wyrażeniami potocznymi, wyraźnie odbiegającymi od sformułowań kodeksowych. Sąd uznał za trafny zarzut skarżącej polegający na wadliwym skonstruowaniu pytania nr 14, które było w rzeczywistości casusem opartym na przepisach art. 933 § 1 i 2 k.c. Pytanie brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, gdy spadkodawca pozostawił czworo rodzeństwa i jednego z rodziców, gdyż drugi zmarł wcześniej, to żyjący rodzic dziedziczy z ustawy: 3/8 000000całości spadku, 1/5 całości spadku, 1/4 całości spadku." Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na tak skonstruowane pytanie wymagało od kandydata wykazania się nie tylko znajomością przepisów dotyczących zasad dziedziczenia ustawowego zawartych w paragrafach 1 i 2 art. 933 k.c., lecz również umiejętnością zastosowania tych przepisów do określonego stanu faktycznego opisanego w tym pytaniu. Egzamin konkursowy na aplikację notarialną polega, zgodnie z treścią przepisu art. 71b § 3 ustawy, na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta, z zakresu prawa, ale nie na wykazaniu się przez kandydata umiejętnością stosowania przepisów prawa w praktyce. Pytania oraz zawarte w nich, zgodnie z kluczem, odpowiedzi prawidłowe, muszą zatem wynikać z konkretnych przepisów prawa. Udzielenie odpowiedzi prawidłowej na to pytanie wymagało, przy wykazaniu się znajomością przepisów art. 933 § 1 i 2 k.c., wykonania dwóch prostych działań matematycznych na ułamkach. Casus zawarty w pytaniu nr 14 nie był więc trudny. Jednak, w ocenie Sądu, tak skonstruowane pytanie, niezależnie od stopnia jego trudności, nie powinno znaleźć się w teście egzaminacyjnym na aplikację, który ma za zadanie sprawdzić wiedzę kandydata ze znajomości przepisów prawa. W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pytania nr 90, nr 139 oraz nr 148 - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację notarialną, zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 71j § 1 ustawy – Prawo o notariacie, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Absolwent wydziału prawa, a więc osoba przygotowana teoretycznie, winna rozumieć ich sens i istotę. Udzielenie przez skarżącą błędnych odpowiedzi było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez nią pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz jej własnej interpretacji przepisów. Wobec tego, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2008 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącej na 189 punktów, a jedno z pytań, zdaniem Sądu, zostało sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.