I SA/Wa 1604/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie : Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa [...] Spółka z o. o. z siedzibą w W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę oddala skargę. Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania Przedsiębiorstwa [...] sp. z o. o. w W., decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] orzekającą o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] (część), stanowiącą własność B. B. – D., zajętą pod drogę. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W dniu 22 grudnia 2005 r. Przedsiębiorstwo [...] sp. z o.o., w dniu 28 grudnia 2005 r. D. B., w dniu 5 stycznia 2006 r. [...] Bank [...] S.A. jako wierzyciele B. B. – D. wystąpili o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt położony w W. przy ul. [...], stanowiący działkę ewidencyjną nr [...], zajętą pod drogę publiczną. Przedsiębiorstwo [...] sp. z o.o. i B. B. przedstawili zawiadomienia komornika sądowego o zajęciu wierzytelności i praw z tytułu odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną, stanowiącą własność dłużnika B. B. – D. Prezydent W. decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. umorzył postępowanie w sprawie przyznania D. B., Przedsiębiorstwu [...] sp. z o. o. i [...] Bankowi [...] S.A. odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawcy nie są właścicielami przedmiotowej nieruchomości, a więc nie może być na ich rzecz ustalone i wypłacone odszkodowanie za grunt zajęty pod drogę publiczną. Od powyższej decyzji odwołanie wniosło Przedsiębiorstwo [...] sp. z o.o. W uzasadnieniu strona podniosła, że Spółka jako wierzyciel właściciela nieruchomości B. B. – D., na podstawie art. 887 KPC, może wykonywać wszelkie prawa i roszczenia dłużnika zajętej wierzytelności z tytułu odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. Art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) nie wyłącza bowiem roszczeń majątkowych spod egzekucji sądowej. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2006 r. Organ ustalił, że prawo własności nieruchomości przysługuje B. B. – D., co potwierdza odpis z dnia 30 listopada 2005 r. z księgi wieczystej KW nr [...], a właścicielka nieruchomości nie złożyła wniosku o odszkodowanie. W ocenie Wojewody z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jednoznacznie wynika, że osobą uprawnioną do dochodzenia odszkodowania jest osoba właściciela. Prawa do wystąpienia z takim wnioskiem nie dają zaś wierzycielowi zajętej wierzytelności przepisy art. 887, 895-912 Kodeksu postępowania cywilnego. Zdaniem organu, wierzytelność wierzycieli byłej właścicielki gruntu zajętego pod drogę publiczną polega na żądaniu zapłaty należnych im kwot , a nie na żądaniu wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie. Wierzytelność, ta kształtuje się z chwilą wniesienia wniosku o odszkodowanie. Tak więc wierzyciele uprawnionej do dochodzenia odszkodowania, nie wchodzą w jej prawa do złożenia wniosku i nie mogą być traktowani jako właściciele nieruchomości zajętej pod drogę, której własność z mocy prawa przeszła na zarządcę drogi. W tej sytuacji Wojewoda uznał, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe, ponieważ z wnioskiem o odszkodowanie wystąpiły podmioty, które nie są uprawnione do jego złożenia. Od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2007 r. Przedsiębiorstwo [...] sp. z o.o. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu Przedsiębiorstwo podniosło, że w świetle art. 887 KPC w zw. z art. 9115 KPC, wierzyciel, wykonując uprawnienia dłużnika B. B. – D., złożył stosowny wniosek w wymaganym terminie. Organ administracji pierwszej instancji został zawiadomiony przez komornika o zajęciu prawa. Żaden przepis prawa nie wyłącza spod egzekucji prawa do żądania ustalenia odszkodowania za wywłaszczony grunt i jego wypłaty. Prawo dłużniczki do ustalenia i żądania odszkodowania rodzi po stronie osoby zobowiązanej obowiązek ustalenia i wypłaty odszkodowania, toteż może być przedmiotem egzekucji. Zdaniem skarżącego, wbrew poglądom wyrażanym przez Prezydenta W. i Wojewodę Mazowieckiego, w sprawie nie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania odszkodowawczego, a postępowanie nie powinno być umorzone, lecz zakończone merytoryczną decyzją. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji odpowiada prawu. Zdaniem Sądu, aby rozważać kwestię "zajętej wierzytelności", o której mowa w art. 896 i 902 KPC wpierw trzeba ustalić, czy w niniejszej sprawie mamy w ogóle do czynienia z istniejącym w obiegu prawnym stosunkiem zobowiązaniowym mającym za przedmiot odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną, a dalszej konsekwencji z wypływającą z tego zobowiązania wierzytelnością. Zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie wypłaca: 1) gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, 2) Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości jest ostateczna decyzja wojewody. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. W ocenie Sądu, z przepisu tego wynika, że stosunek zobowiązaniowy, którego przedmiotem jest świadczenie odszkodowawcze, powstaje pomiędzy właścicielem, a przejmującym nieruchomość, najwcześniej z chwilą zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci przejścia z mocy prawa własności nieruchomości na odpowiedni podmiot publicznoprawny. Dowodem istnienia tego zobowiązania jest ostateczna decyzja właściwego wojewody stwierdzająca przejście prawa własności konkretnej nieruchomości, następujące pomiędzy ściśle oznaczoną osobą właściciela i podmiotu publicznoprawnego. Dopiero bowiem decyzja, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. konkretyzuje strony tego stosunku i jego przedmiot. Z kolei z powstaniem zobowiązania z oznaczonego wyżej stosunku prawnego związane jest powstanie wierzytelności, a w dalszej kolejności powstanie roszczenia o odszkodowanie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 tej ustawy. Wierzytelność nie może więc powstać jeżeli w obiegu prawnym nie istnieje skonkretyzowane pod względem podmiotowym i przedmiotowym zobowiązanie. Taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Z materiału dowodowego, którym dysponuje Sąd nie wynika bowiem, że została wydana ostateczna decyzją stwierdzająca przejście działki [...] (lub jej części), zajętej pod drogę publiczną na Skarb Państwa bądź właściwą jednostkę samorządu terytorialnego. Okoliczności tej nie potwierdzają ustalenia organów obu instancji zawarte w kwestionowanych decyzjach, jak i dokumentacja pochodząca od podmiotów składających wnioski o odszkodowanie i komornika sądowego. O braku takiej decyzji świadczy znajdujący się w aktach sprawy odpis z dnia 30 listopada 2005 r. z księgi wieczystej Kw nr [...], w której w dalszym ciągu jako właściciel nieruchomości figuruje B. B. – D. i jednocześnie brak wzmianki o złożeniu przez podmiot publicznoprawny wniosku o wpis na swoją rzecz prawa własności na podstawie decyzji administracyjnej. Skoro w niniejszej sprawie nie ma materialnego "śladu" istnienia zobowiązania z tytułu odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, to nie ma i wierzytelności, która mogła by być zabezpieczona, zajęta i egzekwowana w trybie przepisów ustawy z dnia 17 października 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego bądź przepisów szczególnych. W orzecznictwie sądowym podkreśla się bowiem, że przy egzekucji z wierzytelności uregulowanej w przepisach art. 895-912 KPC zajęcie wierzytelności obejmuje tylko wierzytelność istniejącą i przysługującą dłużnikowi na podstawie określonego stosunku prawnego (wyrok SN z dnia 19 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CR 308/71, OSNCP 1972/5/85). Zajęcie wierzytelności wymaga zindywidualizowania wierzytelności mającej służyć jako środek zabezpieczenia, tak aby sąd w razie uwzględnienia wniosku miał możność w swym postanowieniu dokładnie określić sposób i zakres zabezpieczenia (por. orzeczenie SN z dnia 25 kwietnia 1955 r., sygn. akt IV CZ 72/55, OSNCK 1956/3/69). Zaprezentowane wyżej poglądy sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Nie można zatem uznać, że Przedsiębiorstwo [...] sp. z o. o. może złożyć wniosek o odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod drogę i wykonywać wszelkie prawa i roszczenia dłużnika (art. 887 § 1 w zw. z art. 902 KPC), w sytuacji, gdy nie istnieje żaden dokument, z którego wynikało by nabycie określonych praw przez B. B. – D., stanowiących źródło wierzytelności skonkretyzowanej, co do wszystkich koniecznych jej elementów: osoby dłużnika i wierzyciela oraz przedmiotu. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.