II GZ 121/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 265/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 265/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz. oddalił wniosek M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie z jego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r. zostało przyznane M. P. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem datowanym na dzień 16 listopada 2009 r. skarżący zwrócił się do Sądu o ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na powyższe pismo Sąd przesłał skarżącemu informację, że prawo pomocy w postaci ustanowienia adwokata zostało już skarżącemu przyznane postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r., zaś w odniesieniu do zwolnienia od kosztów wskazano, iż na podstawie art. 239 pkt 1 lit "e" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., skarżący korzysta ze zwolnienia od całości kosztów sądowych ze względu na przedmiot sprawy, co oznacza że nie jest zobowiązany do ich ponoszenia. Pismem z dnia 2 grudnia 2009 r. skarżący wystąpił do Sądu o wyznaczenie nowego terminu do wniesienia kasacji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 24 września 2009 r. oddalającego skargę M. P.. Wskazał również, że wystąpił do Sz. Izby Adwokackiej o zmianę pełnomocnika z urzędu, ponieważ dotychczasowy pełnomocnik nie dbał o jego sprawę dlatego też wypowiedział pełnomocnictwo adwokatowi M. D.. Kolejnym pismem z dnia 16 grudnia 2009 r. M. P. we własnym imieniu złożył wniosek "o przywrócenie terminu w sprawie". Tak zatytułowane pismo skarżący uzasadnił wskazując, że wnosi o przyznanie adwokata a także o przywrócenie terminu żeby nowy adwokat był w stanie zapoznać się z dokumentacją. Z uzasadnienia powyższego wniosku wynikało, że dotychczasowy pełnomocnik z urzędu odmówił wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie. Dziekan Sz. Izby Adwokackiej pismem z dnia 11 stycznia 2010 r. powiadomił Sąd, że wobec sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie M. P. zwolnił adw. M. D. z obowiązków pełnomocnika z urzędu. Wobec powyższego stanu sprawy, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przyznanie prawa pomocy po raz kolejny w sytuacji, gdy skarżący korzysta już z tego prawa na podstawie prawomocnego postanowienia z dnia 28 kwietnia 2009 r. było bezprzedmiotowe. Wyznaczenie adwokata z urzędu przez Dziekana Okręgowej Izby Adwokackiej w Sz. i podjęcie przez niego czynności stanowiło wykonanie wydanego w sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata zaś fakt cofnięcia pełnomocnictwa adwokatowi ustanowionemu z urzędu nie stanowił postawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy przez ustanowienie kolejnego adwokata. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Ustawa prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości ubiegania się o kolejnego pełnomocnika z urzędu w sytuacji, gdy strona "skonsumowała" już przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie. Zaznaczył również, że pismem z dnia 25 listopada 2009 r. skarżący został poinformowany, że w przypadku gdy ma zastrzeżenia do sposobu reprezentowania go przez wyznaczonego pełnomocnika może zwrócić się do Okręgowej Izby Adwokackiej w Sz. ze skargą na występującego w jej imieniu pełnomocnika lub z wnioskiem o jego zmianę. Skarżący natomiast wypowiedział pełnomocnictwo wyznaczonemu pełnomocnikowi. Pismem z dnia 7 kwietnia 2010 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu M. P. podniósł między innymi, że w jednym z pism kierowanych do Okręgowej Rady Adwokackiej prosił o zmianę adwokata, zaś cofnięcie pełnomocnictwa adwokatowi M. D. było zasadne, ponieważ nic nie zrobił w jego spawie, a samo pełnomocnictwo skarżący cofnął z zamiarem powołania nowego adwokata z urzędu. W ocenie skarżącego trudno mówić, iż "skonsumował zgodę Sądu na zastępstwo procesowe gdy adwokat z urzędu pisze, że nie będzie mnie reprezentował". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy na wstępie, iż zgodnie z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do treści art. 243 § 1 tej ustawy prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała (art. 251 p.p.s.a.), albo może być przez Sąd cofnięte w całości lub części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć (art. 249). W niniejszej sprawie prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata zostało przyznane skarżącemu postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Sz 265/09, które to postanowienie stało się podstawą do zwrócenia się przez Sąd pierwszej instancji do Sz. Izby Adwokackiej o wyznaczenie dla skarżącego pełnomocnika. Jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OZ 374/09, Sąd nie ma wpływu na decyzję w tym zakresie, nie może również wnioskować o zmianę pełnomocnika, zaś w sytuacji gdy strona, której przyznano prawo pomocy, ma zastrzeżenia do sposobu reprezentowania jej interesów przez wyznaczonego mu pełnomocnika, może zwrócić się do właściwego organu samorządu zawodowego ze skargą na występującego w jej imieniu pełnomocnika lub z wnioskiem o jego zmianę. W niniejszej sprawie, wobec faktu niezadowolenia skarżącego ze sposobu prowadzenia jego sprawy – sposobu reprezentacji przez pełnomocnika wyznaczonego przez Sz. Izbę Adwokacka, miał on wobec powyższego, możliwość zwrócenia się do organu adwokatury o ustanowienie innego pełnomocnika w ramach przyznanego mu prawa pomocy nie zaś zwracania się do Sądu o dokonanie takiej zmiany, gdyż Sąd nie ma możliwości ponownego rozstrzygania o przyznaniu prawa pomocy w sytuacji gdy strona z takiego prawa już korzysta, a nie zostało ono cofnięte lub nie wygasło. Podobne stanowisko zostało wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 262/05, w którym stwierdzono, że "Jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika, bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane". Ponadto zauważyć należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera przepisu, który uprawniałby stronę do żądania od sądu wyznaczenia kolejnego adwokata (pełnomocnika) w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony pełnomocnik nie spełnił jej oczekiwań, czy też jak w przedmiotowej sprawie strona wypowiedziała pełnomocnictwo przyznanemu jej z urzędu adwokatowi. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.