IV SA/Po 29/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska Protokolant Sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 06 maja 2009 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. nr [...] z [...] września 2008 r. /-/E.Kręcichwost – Durchowska /-/G. Radzicka /-/E. Makosz - Frymus IV SA/Po 29/09 U Z A S A D N I E N I E Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. decyzją nr [...] z dnia [...] września 2008 r. odmówił stwierdzenia u A.Z. choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym o której mowa w poz. 15 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132 poz. 1115). W uzasadnieniu decyzji stwierdzono co następuje: A.Z. w zawodzie nauczycielskim zatrudniona była przez okres 39 lat. W Studium Nauczycielskim w K. na stanowisku nauczycielki od [...].08.1968 do [...].08.1971r., następnie w Szkole Podstawowej nr 14 w K. od 1.09.1971 do 31.08.1972 r. na stanowisku bibliotekarki. W okresie od [...].09.1972 do [...].08.1985 r. pracowała na stanowisku pedagoga w Poradni Wychowawczo – Zawodowej w K., a od [...].08.1985 do [...].08.2007 r. w specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym w R. na stanowiskach: kierownika internatu, wychowawcy w internacie, nauczycielki, pedagoga z tym, że od [...].10.2006 do [...].08.2007 r. w wymiarze ½ etatu. Organ uznał, że przez cały okres pracy A.Z. była narażona na nadmierny wysiłek głosowy co wynikało z karty oceny narażenia zawodowego sporządzonej w dniu 2 listopada 2007 r. Odmawiając stwierdzenia u A.Z. choroby zawodowej Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. oparł swoje rozstrzygnięcie na orzeczeniach medycznych, które zdiagnozowały u A.Z. chorobę w postaci dysfonii herperfunkcjonalnej, przewlekłego zapalenia krtani i tchawicy. Schorzenie to nie jest ujęte w wykazie chorób zawodowych narządu głosu, gdyż zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych... w pkt 15 wykazu za chorobę zawodową narządu głosu uważa się "przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat: 1) guzki głosowe twarde 2) wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych 3) niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią". Ponieważ zarówno [...] Centrum Medycyny Pracy w P. – Ośrodek w K. jak i Instytut Medycyny Pracy w Ł. nie stwierdziło żadnego ze schorzeń o których mowa w pkt 15 wykazu, organ pierwszej instancji uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia rozpoznanego u A.Z schorzenia choroby zawodowej narządu głosu mimo, że z oceny narażenia zawodowego wynikało, że A.Z. była narażona na nadmierny wysiłek głosowy. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu A.Z. decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Nie podzielając zarzutów odwołania, które przede wszystkim powoływało się na diagnozę foniatry opartą na badaniach wykonanych w Specjalistycznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w K. – podzielił w pełni wywody organu pierwszej instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skarżąca zarzuciła, że jej schorzenia narządu głosu niewątpliwie są związane z wykonywaną pracą. Kwestionując procedurę związaną z wydawaniem orzeczeń medycznych – kwestionowała rozstrzygnięcia obu instancji. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna lecz nie ze względów w niej podniesionych. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art.1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Na wstępie rozważań prawnych, zasadnym jest wskazanie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 (Dz.U. z 2008r., nr 116, poz. 740, publ. 2 lipca 2008r.), w którym stwierdzono, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm., dalej: k.p.) w zakresie, w jakim przepisy te nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, a także wydane na ich podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że powyższe przepisy tracą moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. W niniejszej sprawie organy I jak i II instancji orzekały już po ogłoszeniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie 23/07 (Dz. U. 2008 nr 116 poz. 740, publ. 2 lipca 2008). Istotną kwestią dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, było ustalenie, czy mimo uznania przepisów wskazanych w orzeczeniu Trybunału za niekonstytucyjne i jednocześnie odroczenia utraty ich mocy obowiązującej do dnia 2 lipca 2009r., winny znaleźć one zastosowanie. W tej mierze Sąd uznał za zasadne wskazać na pogląd prezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 stycznia 2006r. w sprawie sygn. akt I OPS 4/05 (publ.: ONSAiWSA 2006/2/39), gdzie stwierdzono, że: "Ocena sądu administracyjnego, że przepis rozporządzenia, stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia administracyjnego, jest niezgodny z Konstytucją i ustawą, oraz oparta na tej ocenie odmowa stosowania takiego przepisu w rozpoznawanej sprawie oznaczają, że rozstrzygnięcie administracyjne zostało wydane z naruszeniem określonych przepisów prawa rangi konstytucyjnej lub ustawowej. Kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem w rozumieniu art. 184 Konstytucji RP i art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych obejmuje ocenę zaskarżonego do sądu aktu administracyjnego co do zgodności z przepisami, które mają zastosowanie w danej sprawie administracyjnej. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem się na przepis rozporządzenia, który jest niezgodny z Konstytucją i ustawą, oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi". Skład orzekający w niniejszej sprawie uznaje słuszność tego poglądu i wskazuje, że znajduje on oparcie w ugruntowanej linii orzecznictwa sądów administracyjnych; zarówno na gruncie przepisów dotyczących chorób zawodowych jak i na gruncie innych aktów prawnych uznanych za niekonstytucyjne, a których utratę mocy Trybunał Konstytucyjny odroczył (por. wyroki NSA: z 23.02.2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05, publ.: Wokanda 2006/5/35, z 28.11.2008r. sygn. akt II OSK 1435/08, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.aov.pl i z 22.02.2008r. sygn. akt II OSK 1004/06, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.aov.pl. z glosą aprobującą glosą R. Batorowicza i J.P Tamo, publ.: ZNSA 1(22)/2009). Stanowisko Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę sprowadza się do uznania, że mimo utrzymania w mocy, przepisy rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych utraciły domniemanie konstytucyjności i nie mogły stanowić podstawy rozstrzygnięcia organów administracji publicznej. Wojewódzki sąd administracyjny zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami skargi. Znaczy to, że kontrola legalności powinna mieć jak najpełniejszy charakter i odnosić się nie tylko do norm mających bezpośrednie zastosowanie w danej sprawie, ale uwzględniać także orzeczenia w których Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w przedmiocie zgodności Konstytucją R.P. aktów prawa, na których oparto rozstrzygnięcie zaskarżone następnie do Sądu. Zasada oficjalności wyrażona w przytoczonym przepisie art. 134 p.p.s.a. obliguje Sąd do dokonania z urzędu oceny, jakie skutki dla legalności zaskarżonego aktu lub czynności ma orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Biorąc pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim regulacjami, Sąd uznał, że w obrocie prawnym nie mogą pozostawać decyzje oparte na regulacjach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych uznanych za niezgodne z normami konstytucyjnymi. Sąd zauważa, że organy administracji publicznej nie korzystają z takiej swobody oceny aktów podustawowych pod kątem ich zgodności z ustawami i Konstytucją RP jak sądy, nie może to jednak skutkować ograniczeniem uprawnień Sądu do stwierdzania niezgodności z prawem aktów lub czynności podjętych w oparciu o przepisy niezgodne z normami konstytucyjnymi. Podstawą rozstrzygnięcia Sądu były powyższe rozważania związane z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i skutkami odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisów tam wskazanych. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że mimo, iż orzeczenia lekarskie korzystają z przymiotu opinii biegłego i podlegają ocenie organów inspekcji sanitarnej, to te ostatnie są związane rozpoznaniem choroby wskazanym w orzeczeniach medycznych. Związanie to wynika z potrzeby oparcia się na wiadomościach i wiedzy specjalistycznej, którymi organy nie dysponują. Nie można więc podzielić zarzutu skarżącej, że jej długoletnia praca jako pedagoga przesądza już fakt, że schorzenia na które cierpi przesądzają o tym, że należy stwierdzić u niej chorobę zawodową. Problemem jest bowiem nie to, czy skarżąca cierpi na jakiekolwiek schorzenie narządu głosu, lecz to, czy rozpoznane schorzenie zakwalifikowano jako chorobę zawodową. Organy rozstrzygając sprawę oparły się na orzeczeniach lekarskich wydanych przez lekarzy specjalistów uprawnionych do wydawania takich orzeczeń zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 15 września 1997r. (Dz.U. z 1997r., nr 124, poz. 795) w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych. Reasumując powyższe oraz mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 u.s.a., Sąd odmówił zastosowania przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Z tego względu orzeczono jak w punkcie 1 wyroku o uchyleniu decyzji organów obu instancji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), a organy administracji powinny rozpatrzyć sprawę skarżącej niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją RP. Sąd nie stosował art. 152 p.p.s.a. z uwagi na treść rozstrzygnięć, które odmawiając stwierdzenia choroby zawodowej nie podlegają wykonaniu w potocznym znaczeniu tego sformułowania. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/’ G. Radzicka /-/ E. Makosz – Frymus KB/