III SA/Po 226/09

Dnia 7 maja 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Beata Sokołowska ( spr.) Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia r. nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Górecka /-/W. Długaszewska /-/B. Sokołowska Decyzją Zastępca Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( działający z upoważnienia Prezesa ZUS ) odmówił Z. – na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ) – umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne na koncie ( ... ) oraz na koncie ( ... ). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w dniu 6 maja 2008 r. Z. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie odsetek od niezapłaconych zaległości z tytułu składek lub rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu zaległych składek – z powodu trudnej sytuacji finansowej w gospodarstwie wynikającej z bardzo niskiego dochodu trzyosobowej rodziny. Zdaniem wnioskodawcy egzekwowanie przedmiotowej należności mogłoby zagrozić egzystencji jego rodziny. Odnosząc się do powyższego wniosku organ wskazał, iż w sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W szczególności nie wystąpiła sytuacja całkowitej nieściągalności zadłużenia. Dochodzona należność objęta została zabezpieczeniem hipotecznym oraz istnieje majątek dłużnika umożliwiający przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Organ nie znalazł ponadto podstaw do umorzenia spornego długu na postawie § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), albowiem w ocenie organu jego zapłata nie pozbawi Z. i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Powołano się przy tym m. in. na fakt otrzymywania przez wnioskodawcę stałego świadczenia rentowego oraz posiadania nieruchomości gruntowej i domu. Organ podkreślił również, że Z. reguluje zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu. Nadto zwrócił się z wnioskiem o umożliwienie spłaty należności głównej w ratach, czym dowodzi zdolności regulowania zadłużenia pomimo przedstawionej sytuacji materialnej. Na odmowę umorzenia należności wpłynął też fakt konieczności wyważenia interesu zobowiązanego oraz interesu społecznego, czyli innych podmiotów ubezpieczonych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Na koniec odniesiono się także do art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) uznając, że nie ma on zastosowania do zobowiązań wnioskodawcy, gdyż do jego należności miały zastosowanie przepisy ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Z. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołał się na bardzo niskie dochody zmuszające jego rodzinę do częstego korzystania z pomocy Opieki Społecznej. Wnioskodawca zwrócił też uwagę na zły stan zdrowia jego i żony oraz podał, że kwota związana z miesięcznym utrzymaniem rodziny wynosi ok. [ ... ] zł. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 i ust. 4 oraz art. 28 ust. 1-4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał w pełni ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego aktu. Prezes ZUS szczegółowo omówił brak przesłanek ustawowych umożliwiających orzeczenie o umorzeniu należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Podkreślił też, że zbytnia pobłażliwość i nieracjonalne umarzanie składek naruszałoby interes społeczny. W skardze na decyzję Prezesa ZUS Z. podniósł zarzuty : - przedawnienia roszczenia ZUS wobec jego osoby z powodu upływu 15 lat od roku 1993, z którym związana jest dochodzona należność - naruszenia § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - naruszenia art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej i nie posiada majątku umożliwiającego egzekucję. Skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie. W uzasadnieniu skargi Z. podkreślając trudną sytuację materialną swojej rodziny, wskazał, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są w zasadzie nieściągalne. Podał też, iż ze względu na stan zdrowia nie jest on w stanie podjąć żadnej pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wnosząc jak w skardze, podniósł dodatkowo, że Z. ma skierowanie do szpitala, a stwierdzone u niego schorzenia i związane z tym dolegliwości ograniczają mu znacznie możliwości pracy zarobkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji sprawowana jest w oparciu o kryteria zgodności z prawem, a według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonych decyzji w powyżej określonych granicach Sąd uznał, ze skarga okazała się uzasadniona. Sąd uwzględnił skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela pogląd utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a mianowicie, że organem wydającym decyzje w trybie wskazanym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu ( zobacz wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2009r., sygn. akt II GSK 691/08, wyrok NSA z dnia 29 maja 2007r., sygn. akt II GSK 340/06). Ze zwrotu " stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" wynika jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować powyższy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku jest natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie rozpatrywana przez ten sam organ, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Znajduje to potwierdzenie w treści przepisów art. 83 ust. 6 i 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Prezes Zakładu podpisuje zaś wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzje, ponieważ zgodnie z art. 77 ust. 1 powołanej ustawy reprezentuje Zakład na zewnątrz. W zaskarżonej decyzji, jako organ, który wydał decyzję został wskazany Prezes Zakładu Ubezpieczeń. Organem wydającym decyzję , był natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. To, że Prezes Zakładu wydał decyzję, od której wniesiono skargę wynika nie tylko z nagłówka tej decyzji, ale i treści jej uzasadnienia. Wobec powyższego decyzja ta została wydana przez organ niewłaściwy, co stanowi, wadę z art. 156 § 1 pkt. 1 kpa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS ( pkt. 1 wyroku). W oparciu o art. 152 cytowanej ustawy Sąd postanowił o wykonalności tej decyzji ( pkt. 2 orzeczenia). /-/ M. Górecka /-/ W. Długaszewska /-/ B. Sokołowska K.P.