II FSK 790/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędziowie: NSA Krystyna Nowak, WSA del. Ludmiła Jajkiewicz (sprawozdawca), Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Lu 617/07 w sprawie ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 22 czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w L. na rzecz K. B. kwotę 397 (trzysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Lu 617/07, oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 22 czerwca 2007 r., nr ..., uchylające postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 13 kwietnia 2007 r., nr ... i umarzające postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne w administracji. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd, uznając skargę za bezzasadną, przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: Pismem z dnia 27 grudnia 2006 r. K. B. (dalej: skarżący) złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz wniósł o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zarzutów. W ocenie skarżącego postępowanie było prowadzone w sytuacji, w której egzekwowany obowiązek nie był jeszcze wymagalny. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. odmówił uznania wniesionych zarzutów, uznając je za bezzasadne oraz umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie wstrzymania postępowania egzekucyjnego wskazując, iż w dacie wniesienia zarzutów postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Dyrektor Izby Skarbowej, w wyniku rozpoznania zażalenia, uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i umorzył postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe. Organ wskazał, iż znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo z dnia 24 listopada 2006 r., udzielone I. K., nie obejmowało reprezentacji w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym prowadzonych w stosunku do M. B. i K. B. - stosowne pełnomocnictwo zostało złożone dopiero w dniu 13 czerwca 2007 r. Organ uznał więc, iż zgłoszenie zarzutów nastąpiło przez osobę nieupoważnioną (vide: wyrok NSA z dnia 14 lipca 2004 r., sygn. akt FSK 296/04). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zarzucił naruszenie: art. 139 § 1 pkt 2, w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.) i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. z 2005 Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - dalej: u.p.e.a.), poprzez uznanie, że zachodziła przesłanka do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowe; art. 105 § 1, w związku z art. 144 K.p.a. i art. 18 u.p.e.a., poprzez uznanie, że postępowanie pierwszej instancji stało się bezprzedmiotowe oraz art. 64 § 2 K.p.a., w związku z art. 140, art. 144 K.p.a. i art. 18 u.p.e.a., poprzez brak wezwania strony do uzupełnienia braku formalnego zażalenia. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł, iż o możliwości skutecznego wniesienia środka zaskarżenia decyduje nie moment doręczenia organowi pełnomocnictwa, lecz moment powstania stosunku pełnomocnictwa. Stąd też nieuprawnione jest twierdzenie organu, że postępowanie jest bezprzedmiotowe jako wszczęte przez osobę nieupoważnioną. Dlatego też sprawa powinna być rozpoznana merytorycznie. Dyrektor Izby Skarbowej w L. w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasową argumentację, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając skargę uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w stopniu dającym podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd wskazał, iż z akt sprawy wynika, że stosowne pełnomocnictwo zostało w zakreślonym przez organ terminie dołączone do akt sprawy, wobec czego należy przyjąć, iż wszelkie czynności podejmowane przez pełnomocnika w zakresie tego postępowania są prawnie skuteczne. Mimo to, Sąd skargę oddalił. W ocenie Sądu Dyrektor Izby Skarbowej w L., pomimo błędnego uzasadnienia, zasadnie uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. o odmowie uznania wniesienia zarzutów oraz słusznie umorzył postępowanie organu pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe. Z akt sprawy wynika bowiem, że w dacie rozpoznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wniesionych w dniu 2 stycznia 2007 r., egzekucja na podstawie tytułu wykonawczego nr ... już się nie toczyła (została zakończona w dniu 9 stycznia 2007 r.). Tak więc niemożliwe i niecelowe byłoby, zdaniem Sądu, rozpoznawanie przez organ zastrzeżeń w stosunku do postępowania już zakończonego - zarzuty stały się bezprzedmiotowe. Sąd pierwszej instancji uznał więc za bezzasadny zarzut naruszenia art. 105 § 1, art. 138 § 1 pkt 2 i art. 144 K.p.a. W skardze kasacyjnej z dnia 27 marca 2008 r. pełnomocnik skarżącego zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), zamiast art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego podniósł, iż postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. zostało wydane z naruszeniem art. 105 § 1 i art. 144 K.p.a., w związku z art. 18 i art. 33 pkt 1 , pkt 2 i pkt 10 u.p.e.a. - mimo wyegzekwowania zobowiązania brak było podstaw do uznania postępowania jako bezprzedmiotowe, a także zarzucił naruszenie art. 8 i art. 11 K.p.a. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy oraz - zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł, iż z bezprzedmiotowością mamy do czynienia wówczas, gdy zachodzi brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkujący tym, że nie można załatwić sprawy poprzez rozstrzygnięcie co do istoty (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 czerwca 2006 r., sygn. akt III SA 1253/03). Natomiast o braku bezprzedmiotowości decyduje istnienie interesu prawnego oraz fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego pomimo zakończenia stosowania środków egzekucyjnych. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, błędnie utożsamia przedmiot postępowania egzekucyjnego jedynie z przymusowym zapewnieniem realizacji obowiązków wynikających z decyzji administracyjnych. Przymusowego wykonania zobowiązania w trybie egzekucji administracyjnej nie może spowodować więc bezprzedmiotowość postępowania w sprawie zarzutów na prowadzenie egzekucji (vide: wyrok NSA z dnia 15 grudnia 1998 r., sygn. akt 1593/97). Dodatkowo, pełnomocnik skarżącego wskazał na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który w analogicznych sprawach zajął odmienne stanowisko (vide: sygn. akt I SA/Lu 619/07 i i SA/Lu 620/07). Pełnomocnik skarżącego podniósł także, iż orzeczenie Sądu pierwszej instancji narusza art. 2 Konstytucji RP, ponieważ Sąd nie dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia, ale zastąpił organ w podjęciu rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W podstawie skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego postawił zarzut naruszenia prawa procesowego, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a. (zamiast art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), w związku z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego (art. 105 § 1 i art. 144 oraz art. 8 i 11 K.p.a.) oraz przepisów postępowania egzekucyjnego (art. 34, w związku z art. 33 pkt 1, pkt 2 i pkt 10). Zdaniem pełnomocnika skarżącego wyegzekwowanie zobowiązania podatkowego i zakończenie egzekucji nie pozbawia przedmiotowości postępowania w sprawie zarzutów na prowadzoną egzekucję administracyjną. Ponadto, w ocenie autora skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji rozstrzygnął za organ. Z zarzutami skargi kasacyjnej należy się zgodzić, choć wypada zauważyć, iż zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 8 i art. 11 K.p.a. jest zbyt daleko idący. Istota sporu sprowadza się bowiem do tego, czy w zaistniałej sytuacji zasadnie został zastosowany art. 151 p.p.s.a., w związku z naruszeniem art. 105 § 1 K.p.a. Wypada przypomnieć, iż w wyniku rozpoznania środka zaskarżenia Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., uchylił postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. Organ uznał, że zarzuty zostały wniesione przez podmiot nieuprawniony. Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się Sąd pierwszej instancji uznając, iż brak umocowania do reprezentacji skarżącego w momencie składania zarzutów został konwalidowany, na skutek dokonanych czynności procesowych, a mimo to skargę oddalił. W ocenie Sądu zakończenie w dniu 9 stycznia 2007 r. postępowania egzekucyjnego uniemożliwiało rozpoznanie zarzutów, powodując postępowanie w sprawie zarzutów bezprzedmiotowe. Powyższe wskazuje, iż istotnie Sąd pierwszej instancji podjął orzeczenie, w którym rozstrzygnął za organ. Organ odwoławczy rozpoznając sprawę nie wskazał bowiem na fakt zakończenia egzekucji jako na przesłankę świadczącą o bezprzedmiotowości postępowania, a tym samym Sąd pierwszej instancji jako pierwszy wypowiedział się w tym zakresie. Tymczasem sprawowana przez sąd administracyjny kontrola pod względem zgodności z prawem zaskarżonych orzeczeń (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz.U. Nr 153, poz. 1269 - dalej: p.u.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a.), w praktyce oznacza, że sąd administracyjny dokonując kontroli kwestii związanych z procesem stosowania prawa w postępowaniu podatkowym, bada, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń, co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione. Innymi słowy sąd administracyjny nie ma możliwości podejmowania rozstrzygnięć merytorycznych czy działań należących do kompetencji organu, którego akt administracyjny jest przedmiotem sądowej kontroli. Stąd też w razie stwierdzenia, iż zaskarżony akt administracyjny nie odpowiada prawu Sąd powinien uwzględnić skargę, co w konsekwencji wiąże się z odpowiednim zastosowaniem art. 145 p.p.s.a. (w tym wypadku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Umożliwia to w efekcie zajęcie merytorycznego stanowiska przez organ do tego uprawniony. Obowiązkiem sądu administracyjnego przy wydawaniu orzeczenia jest bowiem jedynie stworzenie takiego stanu, w którym, w obrocie prawnym będą istniały i funkcjonowały akty administracyjne zgodne z prawem. Konkludując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w wyniku wydania zaskarżonego wyroku doszło do naruszenia prawa procesowego. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.