IV SA/Po 573/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz - Frymus (spr.) Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 maja 2009 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus /-/P.Miładowski Decyzją z dnia (...) nr (...) Dyrektor Izby Celnej w P., działając na podstawie art. 149 § 3 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako kpa) odmówił wznowienia postępowania z uwagi na brak ustawowych przesłanek. W uzasadnieniu podano, iż decyzją z dnia (..) nr (...) Dyrektor Izby Celnej w P. na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8 b ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej (t. j. Dz. U. z 2004r. Nr 156, poz. 1641 ze zm., dalej jako ustawa o Służbie Celnej) zwolnił K. M. ze służby w Izbie Celnej w P. Zwolnienie nastąpiło z dniem doręczenia decyzji, tj. z dniem (...). K. M. nie skorzystał z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz pismem z dnia (...) złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją o zwolnieniu go ze służby w Izbie Celnej w P., wskazując fakt uchylenia przepisu art. 25 ust. 1 pkt a i b, który stanowił podstawę zwolnienia. Dalej organ I instancji wskazał katalog przyczyn wznowienia postępowania wymieniony w art. 145 § 1 i art. 145 a kpa oraz podał, iż nie znalazł przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej z dnia (...) zwalniającej K. M. ze służby. Ponadto organ wskazał, iż podstawą zwolnienia ze służby była informacja o zastosowaniu w stosunku do strony środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Obowiązujący w dacie zwolnienia ze służby, tj. w dniu (...) przepis art. 25 ust. 1 pkt 8b ustawy o Służbie Celnej, obligował Dyrektora Izby Celnej do zwolnienia ze służby. Podkreślono także, iż do dnia złożenia przez K. M. przedmiotowego wniosku nie uległy zmianie okoliczności faktyczne, stanowiące podstawę wydania decyzji zwalniającej ze służby. Jednocześnie podkreślono, iż obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości przywrócenia do służby funkcjonariusza celnego, zwolnionego uprzednio na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8 b ustawy o Służbie Celnej, w przypadkach innych, niż umorzenie postępowania karnego prowadzonego przeciwko funkcjonariuszowi celnemu lub uniewinnienie funkcjonariusza prawomocnym wyrokiem sądu. Zdaniem organu, podniesiona przez K. M. okoliczność uchylenia przepisów art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b w/w ustawy nie mieści się w katalogu przesłanek wznowienia postępowania określonych w art. 145 § 1 i art. 145a kpa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. M. wniósł o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 ust. 4 kpa, uchylenie decyzji z dnia (...) i wydanie nowej decyzji rozstrzygającej w przedmiocie przywrócenia odwołującego w prawach funkcjonariusza celnego, a następnie zawieszenie go w tych czynnościach z powodu trwającego nadal postępowania karnego zgodnie z art. 23 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej, ewentualnie zmianę w/w decyzji z powodu naruszenia słusznego interesu strony, a także interesu społecznego poprzez zastosowanie wobec odwołującego art. 23 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej, skutkującego zawieszeniem odwołującego w pełnieniu obowiązków służbowych do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego, podnosząc argumenty tożsame jak te we wniosku z dnia (...) Ponadto K. M. wskazał, iż w momencie zwolnienia ze służby przebywał w odosobnieniu w związku z zastosowaniem tymczasowego aresztowania i nie brał udziału w postępowaniu oraz nie był należycie reprezentowany, gdyż nie posiadał obrońcy zawodowego. Wskazał także na uregulowanie zawarte w art. 23 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej, zezwalające na zawieszenie funkcjonariusza celnego w pełnieniu obowiązków do czasu zakończenia postępowania karnego. Decyzją z dnia (...) nr (...) Dyrektor Izby Celnej w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 81 ust. 1 i 2 ustawy o Służbie Celnej utrzymał w mocy decyzję z dnia (...) nr (...). W uzasadnieniu podano, iż organ I instancji słusznie przyjął, że stan faktyczny niniejszej sprawy nie koreluje z żadną z przesłanek wznowienia postępowania, enumeratywnie określonych w przepisach art. 145 § 1 i art. 145a kpa. Ponadto wskazano, iż obowiązujące przepisy ustawy o Służbie Celnej nie zawierają unormowań regulujących sytuację prawną funkcjonariuszy celnych, zwolnionych ze służby na podstawie uchylonych przepisów art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b w/w ustawy przed dniem 28 marca 2008r., a art. 61 ust. 2a ustawy o Służbie Celnej w sposób jednoznaczny i zamknięty wskazuje przypadki, w których funkcjonariusz celny może zostać przywrócony do służby. Organ podkreślił także, iż decyzja z dnia (...) o zwolnieniu ze służby w Izbie Celnej w P. w trybie art. 25 ust. 1 pkt 8b ustawy o Służbie Celnej została K. M.skutecznie doręczona wraz z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego. Ponadto, zdaniem organu, pozostawanie strony w areszcie tymczasowym stanowiło wprawdzie okoliczność utrudniającą udział w postępowaniu, jednak nie można uznać, iż brak tego działania był niezawiniony. Poza tym braku działania strony nie usprawiedliwia także fakt nie posiadania przez nią obrońcy zawodowego, gdyż nie jest to wymóg konieczny do podejmowania czynności w postępowaniu administracyjnym. W skardze na powyższą decyzję K. M. wniósł o jej uchylenie w całości, podnosząc argumenty podobne jak te w odwołani, a ponadto zarzucił naruszenie przez organ zasad wyrażonych w Konstytucji RP, tj. zasady równości wobec prawa zawartej w art. 32 oraz zasady domniemania niewinności zawartej w art. 42. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Ponadto podkreślił, odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady równości wobec prawa w odniesieniu do funkcjonariuszy tymczasowo aresztowanych podczas obowiązywania art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b ustawy o Służbie Celnej, a funkcjonariuszy tymczasowo aresztowanych po uchyleniu w/w przepisu, iż z uwagi na prawo intertemporalne znajdujące zastosowanie w postępowaniu administracyjnym, zaskarżone rozstrzygniecie należy oceniać według stanu prawnego, obowiązującego w dacie jego wydania. Ponadto organ wskazał, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2004r. porusza problem ochrony słusznego interesu strony i równego traktowania wobec prawa gwarantowanego przez art. 32 Konstytucji RP, wskazując, iż funkcjonariusz Służby Celnej, z uwagi na potrzebę zapewnienia bezstronności i rzetelności wykonywanych obowiązków, a także transparentność zawodową i majątkową - co w sposób bezpośredni wiąże się z doniosłością zadań tej służby - jest poddany licznym ograniczeniom , również w zakresie korzystania z praw chronionych konstytucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest, wydana w trybie nadzwyczajnym, decyzja Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia (...) o utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia (...) o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia (...) o zwolnieniu ze służby w Izbie Celnej w P. w trybie art. 25 ust. 1 pkt 8b ustawy o Służbie Celnej. Zauważyć należy, iż przedmiotem kontroli sądowoadministacyjnej nie jest decyzja z dnia (...) o zwolnieniu skarżącego ze służby w Izbie Celnej Na wstępie zwrócić należy uwagę, iż zgodnie z zasadą trwałości decyzji administracyjnych wyrażoną w art. 16 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Decyzja ostateczna jest rozstrzygnięciem trwałym, korzystającym z domniemania prawidłowości i domniemanie to może zostać obalone tylko w jednym ze wskazanych w kodeksie postępowania administracyjnego trybów nadzwyczajnych. W art. 145 i 145a Kpa ustawodawca określił przypadki, w których może nastąpić wzruszenie decyzji ostatecznej. Przesłanki te określone są w sposób enumeratywny i mają charakter obligatoryjny. Enumeratywne wyliczenie przesłanek wznowienia powoduje, iż przyczyny wznowienia ograniczone są jedynie do tych wymienionych w art. 145 § 1 i 145a kpa Zgodnie z art. 145 § 1 kpa wznowienie postępowania jest możliwe jeżeli: 1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa, 3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27, 4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję, 6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu, 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2), 8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Natomiast zgodnie z art. 145a § 1 kpa można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja Sąd, podziela pogląd organów orzekających w niniejszej w sprawie, że okoliczność podnoszona przez skarżącego we wniosku o wznowienie postępowania tj. uchylenie art.25 ust. 8a i 8b ustawy o Służbie Celnej nie mieści się w katalogu przesłanek warunkujących wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 15 listopada 2006r. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że podana we wniosku o wznowienie podstawa wznowienia wiążąco wyznacza granice tego nadzwyczajnego postępowania. Organ prowadzący postępowanie dla ustalenia istnienia podstaw wznowienia nie może wyjść poza te granice (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 września 2008 r., I SA/Wa 864/08 LEX nr 454075, wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 grudnia 2006 r., IV SA/Wa 1987/06 LEX nr 306531). Zatem w niniejszej sprawie organ był związany wskazanymi przez skarżącego przesłankami wznowienia postępowania. Na marginesie należało wskazać, iż w wyroku z dnia 13 lutego 2007r., sygn. akt K 46/05 Trybunał Konstytucyjny orzekł, w pkt. 1) iż art. 25 ust. 1 pkt 8 a i 8 b ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004r. Nr 156, poz. 1641 i Nr 237, poz. 2703 z 2005r Nr 167, poz. 1399 oraz z 2006r. Nr 104, poz. 708 i Nr 170, poz. 1218), a) jest zgodny z art. 60, art. 65 ust. 1 w związku z art. 30 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) nie jest zgodny z art. 67 Konstytucji, c) nie jest zgodny z art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993r. Nr 61, poz. 284, z 1995r. Nr 36, poz. 175, 176 i 177, z 1998r. Nr 147, poz. 962 oraz z 2003r. Nr 42, poz. 364) oraz w pkt 2) iż art. 61 ust. 2 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 60 i art. 65 ust. 1 w związku z art. 30 i art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz jest niezgodny z art. 67 Konstytucji. W świetle powyższego należało podkreślić, iż nawet gdyby intencją K. M. było wznowienie postępowania w związku z wydanym przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 lutego 2007r., którego następstwem było uchylenie przepisów wskazanych w przedmiotowym wniosku tj. art. 25 ust. 1 pkt 8 a i 8 b ustawy o Służbie Celnej, należałoby przyjąć, iż skarżący uchybił terminowi do wniesienia wniosku o wznowienie, bowiem zgodnie z art. 145 a § 2 kpa skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Tymczasem wniosek został złożony w dniu (...) (k. 3 akt adm.), a orzeczenie weszło w życie w dniu 20 lutego 2007r. tj. w dniu ogłoszenia w Dz. U. Nr 27 z 2007r. poz. 187. Pomimo, tego, że organy administracyjne naruszyły zasady wyrażone w art. 8 i 9 kpa tj. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz zasadę obowiązku organów do udzielania informacji faktycznej i prawnej i nie wyjaśniły należycie jaka była intencja skarżącego należało wskazać, iż uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, a tylko takie naruszenie w świetle art. 145 p.p.s.a uzasadnia uchylenie decyzji. Ponadto we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jak i w skardze skarżący powołał się dodatkowo na przesłankę nie brania bez własnej winy udziału w postępowaniu oraz na brak zawodowego obrońcy. Do powyższego organ ustosunkował się wskazując, iż nie jest możliwe uwzględnienie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Zdaniem organu nie można się zgodzić z twierdzeniem skarżącego, że pozbawiono go możliwości uczestniczenia w postępowaniu. Organ wskazał, iż decyzja o zwolnieniu skarżącego została mu doręczona wraz z pouczeniem o sposobie wniesienia środka odwoławczego. W ocenie organu pozostawanie skarżącego w areszcie tymczasowym stanowiło wprawdzie okoliczność utrudniającą udział w postępowaniu to nie można jednak uznać, że brak działania strony był niezawiniony. Ponadto organ wskazał, iż brak działania skarżącego w przedmiotowym postępowaniu nie usprawiedliwia również fakt nie posiadania zawodowego obrońcy, gdyż posiadanie pełnomocnika nie jest okolicznością niezbędną do podejmowania czynności w postępowaniu administracyjnym. W ocenie Sądu, organ dokonując oceny przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 kpa przeoczył, iż wniosek ten został złożony z uchybieniem terminu. Prowadząc postępowanie o wznowienie postępowania administracyjnego organ ma ustawowy obowiązek w pierwszej kolejności zbadać dopuszczalność wznowienia postępowania, a więc istnienie przyczyn przedmiotowych i podmiotowych żądania oraz to, czy strona złożyła wniosek o wznowienie postępowania w terminie określonym w art. 148 § 1 i § 2 kpa. Zgodnie z art. 148 § 1 kpa podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Natomiast zgodnie z art. 148 § 2 kpa termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. W przedmiotowej sprawie decyzję zwalniającą skarżącego ze służby doręczono stronie w dniu (...) (k. 1 akt adm.) Tymczasem wniosek o wznowienie postępowania został złożony w dniu (...) (k. 3 akt adm.), a okoliczność pozbawienia go możliwości działania w postępowaniu administracyjnym podniesiona została dopiero we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia (...) (k. 8 akt adm.). Z powyższego jednoznacznie wynika, iż wniosek o wznowienie postępowania opierający się na przesłance nie brania przez stronę bez własnej winy udziału w postępowaniu został złożony z uchybieniem miesięcznego terminu liczonego od dnia doręczenia decyzji o zwolnieniu. Wydanie decyzji o odmowie wznowienia postępowania, o jakiej mowa w art. 149 § 3 kpa, może nastąpić tylko z trzech następujących przyczyn: podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną; podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione po upływie terminu, o jakim mowa w art. 148 § 1 i 2 kpa.; w podaniu o wznowienie nie powołano żadnej z przyczyn wznowienia określonych w art. 145 § 1 kpa (wyrok NSA z 5.11.1999 r., sygn. II SA 1604/99, Lex nr 47257). Z uwagi na fakt, iż z jednej strony wniosek o wznowienie postępowania opiera się na nie istniejącej przesłance, a z drugiej strony w zakresie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 kpa został wniesiony z uchybieniem terminu organ zasadnie odmówił wznowienia postępowania. Wprawdzie okoliczności wniesienia wniosku z uchybieniem terminu nie została dostrzeżona przez organ, to jednakże zdaniem Sądu powyższe uchybienie również nie miało wpływu na wynik sprawy. Końcowo należało wskazać, iż bezzasadny jest zarzut naruszenia zasady równości wobec prawa. W ocenie Sądu z naruszeniem powyższej zasady mielibyśmy do czynienia w sytuacji gdyby Dyrektor Izby Celnej odmiennie traktował funkcjonariuszy znajdujących się w podobnej sytuacji jak skarżący tzn. zwolnionych ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8b, wobec których nie zakończyło się postępowanie karne. Natomiast nie może być mowy o naruszeniu zasady równości wobec prawa przez Dyrektora Izby Celnej w sytuacji gdy zmieniły się przepisy prawa na podstawie, których był on zobowiązany do określonego zachowania. Również zarzuty naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej i ochrony słusznego interesu strony nie mogły zostać uwzględnione. Jak wskazano wyżej przepis art. 145 § 1 i 145 a kpa wyraźnie określa jakie przesłanki mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, a art. 145 a § 2 i art. 148 § 1 i § 2 kpa zakreśla granice czasowe w jakich należy złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Organ nie może postąpić inaczej niż nakazują mu to przepisy prawa tzn. nie może wznowić postępowania na podstawie przesłanki nie wskazanej w powołanych wyżej przepisach czy też wniosku złożonego z uchybieniem terminu. Badając legalność zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu, organ II instancji prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a orzekając na jego podstawie dokonał właściwej interpretacji przepisów prawa procesowego i wydał prawidłowe w sprawie rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy Sad, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ E.Makosz-Frymus /-/ P.Miładowski jf