II SA/Po 84/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 03 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Nr (...) Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia (...) Znak (...) /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska /-/ W. Batorowicz Decyzją z dnia (...) września 2008 r., nr (...), wydaną na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. z 2002 r. Nr 132, poz. 1115 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej: kpa) Państwowy Inspektor Sanitarny w K. nie stwierdził u T. K. choroby zawodowej narządu słuchu, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zeznań świadków oraz wyników pomiarów hałasu z dnia (...) lutego 2007 r., jak również orzeczeń lekarskich właściwych ośrodków medycyny pracy nie dała podstaw do stwierdzenia u T. K. choroby zawodowej narządu słuchu spowodowanej hałasem. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynikało, że T. K. w okresie od (...) stycznia 1992 r. do (...) kwietnia 2005 r. pracował na stanowisku inspektora koordynacji przewozów w PKS, a do zakresu jego obowiązków należało m.in. przygotowywanie rozkładów jazdy. W ramach pełnionego stanowiska T. K. corocznie brał udział w pracach związanych z przygotowywaniem rozkładów jazdy, głównie w miesiącu kwietniu i maju i przebywał w warsztacie, w którym dokonywano cięcia rur na słupki przystankowe i blachy na tabliczki przystankowe, szlifowano tabliczki z farby oraz w stolarni, gdzie cięta była płyta pilśniowa na tablice kierunkowe. Z zeznań świadków wynikało, że T. K. był narażony na duży hałas, nie udało się jednakże sprecyzować czasookresu, w jakim był on na niego narażony – tylko jeden świadek wskazał, że T. K. przebywał w warsztacie raz w tygodniu prze około pół godziny. Dokonane w dniu (...) lutego 2007 r. badania poziomu hałasu wskazały, że równoważny poziom dźwięku obliczony dla 30 minutowego czasu pobytu w pomieszczeniach warsztatu wynosił 95 db(A), natomiast w czasie pobytu w stolarni T. K. narażony był na hałas na poziomie 70 – 95 dB(A). Orzeczenie lekarskie nr (...) z dnia (...) marca 2006 r. wystawione przez Poradnię Chorób Zawodowych Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. – Ośrodek w K. wskazało, że T. K. posiada schorzenie – niedosłuch odbiorczy typu ślimakowego, które nie powstało w związku z wykonywaną pracą zawodową, gdyż nie był on narażony na hałas ponadnormatywny. Orzeczenie powyższe zostało utrzymane również w orzeczeniu uzupełniającym z dnia (...) maja 2008 r. wydanym po uzupełnieniu materiału dowodowego. Również orzeczenie lekarskie nr (...) z dnia (...) kwietnia 2006 r. wystawione przez Instytutu Medycyny Pracy w Ł. i utrzymane w orzeczeniu uzupełniającym z dnia (...) lipca 2008, wskazało na brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z uwagi na brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy stwierdzonym uszkodzeniem słuchu, a warunkami pracy zawodowej. Zdaniem organu ustalenia powyższe wskazały, iż jakkolwiek stwierdzono u T. K. schorzenie, wymienione w treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., oraz okresowe narażenie na czynnik szkodliwy, to jednak niemożliwe jest wskazanie pomiędzy nimi związku przyczynowego. Treść opisów medycznych wskazała, że T. K. był zbyt krótko i zbyt incydentalnie narażony na ponadnormatywny hałas, by stwierdzone uszkodzenie słuchu można wiązać przyczynowo z warunkami pracy. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł w dniu (...) września 2008 r. T. K. twierdząc, iż podczas pracy w PKS był narażony na hałas. Poza miejscem pracy nie było żadnego innego źródła nabycia przez niego choroby zawodowej narządu słuchu. Zakwestionował również wyniki dochodzenia epidemiologicznego prowadzonego przez Państwowego Inspektora Sanitarnego w K., które jego zdaniem były niepełne i nierzetelne. Skarżący powołał się ponadto na wyniki pomiaru hałasu z dnia (...) lutego 2007 r., wskazujące na przekroczenie najwyższego dopuszczalnego natężenia hałasu oraz wskazał, że rozpoznanie kliniczne daje podstawę do rozpoznania u niego choroby zawodowej. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. decyzją z dnia (...) listopada 2008 r., nr (...), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji, powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych wskazał, że organy inspekcji sanitarnej związane są rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim. Tym samym brak orzeczenia lekarskiego jednostki uprawnionej o rozpoznaniu choroby zawodowej uniemożliwia wydanie przez organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. K., który podtrzymał argumenty zaprezentowane w treści odwołania z dnia (...) września 2008 r. przytoczone powyżej. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. W przedmiotowej sprawie istotny jest fakt, że organy obu instancji oparły swoje rozstrzygnięcia na treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, które zostało wydane w oparciu o art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Wobec powyższego na wstępie wskazać należy, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r., Nr 116, poz. 740, publ. 2 lipca 2008 r.), stwierdzono, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim przepisy te nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, a także wydane na ich podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że powyższe przepisy tracą moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wynika z powyższego, że postępowanie w sprawie dotyczącej skarżącej prowadzone było w oparciu o przepisy prawa, które Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją". Powyższe orzeczenie mogłoby prowadzić do wniosku, że – z uwagi na odroczenie utraty mocy obowiązującej zaskarżonych do Trybunału Konstytucyjnego przepisów, należy je stosować do dnia wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją, bądź do dnia wskazanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego to jednakże zwrócić należy uwagę na stanowisko sądów administracyjnych dotyczące stosowania przepisów rangi podstawowej, których konstytucyjność została zakwestionowana. W wyroku z 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05 (publ.: ONSAiWSA 2006/2/39), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził że: "Ocena sądu administracyjnego, że przepis rozporządzenia, stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia administracyjnego, jest niezgodny z Konstytucją i ustawą, oraz oparta na tej ocenie odmowa stosowania takiego przepisu w rozpoznawanej sprawie oznaczają, że rozstrzygnięcie administracyjne zostało wydane z naruszeniem określonych przepisów prawa rangi konstytucyjnej lub ustawowej. Kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem w rozumieniu art. 184 Konstytucji RP i art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych obejmuje ocenę zaskarżonego do sądu aktu administracyjnego co do zgodności z przepisami, które mają zastosowanie w danej sprawie administracyjnej. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem się na przepis rozporządzenia, który jest niezgodny z Konstytucją i ustawą, oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi". Podobnie w wyroku z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05 (Wokanda 2006/5/35, Lex nr 214402). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sąd może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą i Konstytucją RP nie pozostaje w żadnym stopniu w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. NSA zwrócił uwagę, że zdaniem samego Trybunału Konstytucyjnego, w przypadku orzeczenia, że zakwestionowany przepis traci moc obowiązującą z dniem określonym przez Trybunał, do nadejścia wskazanego terminu uznany za niezgodny z Konstytucją przepis zachowuje moc obowiązującą, lecz NSA podkreślił, że takie stanowisko Trybunału zostało wyrażone w sprawach, w których Trybunał orzekał o niezgodności z Konstytucją przepisów ustawowych. (podob. wyrok NSA z 28 listopada 2008 r. sygn. akt II OSK 1435/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok NSA z 22 lutego 2008 r. sygn. akt II OSK 1004/06, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z glosą aprobującą glosą R. Batorowicza i J. P. Tarno, ZNSA 1(22)/2009) Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko, co sprowadza się do uznania, że mimo odroczenia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepisy rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych utraciły domniemanie konstytucyjności i nie mogły stanowić podstawy rozstrzygnięcia organów administracji publicznej. Biorąc pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim regulacjami, Sąd uznał, że w obrocie prawnym nie mogą pozostawać decyzje oparte na regulacjach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych uznanych za niezgodne z normami konstytucyjnymi. Wskazać w tym miejscu należy, że w zarówno decyzja organu I instancji z dnia (...) września 2008 r., jak i decyzja organu odwoławczego z dnia (...) listopada 2008 r. zapadły po dacie ogłoszenia wymienionego wyroku Trybunału, jak i po dacie jego publikacji w Dzienniku Ustaw. W tym stanie rzeczy Sąd, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji powinny załatwić sprawę skarżącego niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją RP. /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska /-/ W. Batorowicz