II OZ 726/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA - Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 996/08 o odmowie przyznania prawa pomocy zakresie częściowym obejmującym ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi E. Ś. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] października 2008 r., Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E. Ś. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie choroby zawodowej. Pismem z dnia 14 listopada 2009 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 25 stycznia 2010 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Sąd podkreślił, że wprawdzie rodzina skarżącej znajduje się w trudnej sytuacji życiowej wynikającej z poważnych problemów zdrowotnych, jednakże w przypadku prawa pomocy decydujące znaczenie ma sytuacja materialna te rodziny. Sąd wskazał, że rodzina skarżącej dysponuje kwotą 6 116, 08 zł miesięcznie, która umożliwia pokrywanie najniezbędniejszych wydatków i zgromadzenie środków na opłacenie pomocy prawnej udzielonej przez adwokata. Na skutek zażalenia skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 marca 2010 r., II OZ 227/10 uchylił zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji powinien wziąć pod uwagę oświadczenia skarżącej składane przy pismach z dnia 14 listopada 2009 r. i z dnia 7 grudnia 2009 r., ponieważ przy piśmie z dnia 7 grudnia 2009 r. dołączone zostały przez skarżącą wystawione na jej męża faktury za remont samochodu, które Sąd powinien uwzględnić, oceniając sytuację majątkową skarżącej. Do przedmiotowego pisma dołączone został także zaświadczenie o niepełnosprawności syna skarżącej i szereg innych dokumentów wskazujących na wydatki rodziny. Pominięcie przez Sąd powyższych informacji wzbudziło wątpliwości co do przeprowadzenia przez ten Sąd oceny wszystkich oświadczeń skarżącej w przedmiocie jej stanu majątkowego i rodzinnego. Postanowieniem z dnia 10 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ponownie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 190 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosowanie do wytycznych sądu odwoławczego Sąd I instancji rozważył okoliczności wskazywane przez skarżącą w pismach z dnia 14 listopada 2009 r. i z dnia 7 grudnia 2009 r. Sąd stwierdził, iż w piśmie z dnia 14 listopada 2009 r. skarżąca podkreśliła, że jest osobą niepełnosprawną i utrzymuje się z niskiej emerytury pielęgniarki. Nadto podniosła, że na leki i leczenie wydaje około 450 zł, jak również zaznaczyła że ma syna, który ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i na jego wychowanie nie otrzymuje pomocy. Do pisma z dnia 7 grudnia 2009 r. skarżąca dołączyła szereg dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki m. in.: fakturę zakupu roweru rehabilitacyjnego za kwotę 1754,09 zł z dnia 13 maja 2009 r., informację o koszcie wizyty logopedycznej wynoszącej 40 – 70 zł za 45 minut, fakturę zakupu leków na kwotę 126 zł z 2007 r., potwierdzenie przyjęcia zlecenia do realizacji na kwotę 87 zł z 23 marca 2009 r., fakturę zakupu na kwotę 181 zł z 15 października 2009 r. (wystawiona przez I. M. i sklep zajmujący się sprzedażą hurtową artykułów papierniczych, biurowych i szkolnych), szereg rachunków z aptek na łączną kwotę 491 zł, jak również rachunki i faktury zakupu i naprawy samochodu, w tym 264 zł za wymianę i naprawę tarczy i klocków oraz rachunek za zakup tego typu rzeczy na kwotę 240 zł., fakturę na kwotę 340 zł z dnia 29 i 30 października 2009 r. Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dla przyznania prawa pomocy kluczowe znaczenie ma sytuacja materialna osoby i rodziny ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji, analiza sytuacji materialnej rodziny skarżącej pozwala uznać, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Trzyosobowa rodzina skarżącej osiąga miesięczny dochód przekraczający kwotę 6 tyś. zł., czyli w przeliczeniu na osobę jest to kwota ponad dwóch tysięcy. Kwota, którą dysponuje rodzina winna umożliwić jej zgromadzenie odpowiednich środków na pokrycie kosztów adwokata bez uszczerbku dla utrzymania rodziny. Sąd stwierdził ponadto, że skarżąca nie wykazała wysokości wydatków na zakup benzyny, natomiast wydatki związane z naprawą samochodu są sporadyczne (poniesione w dniu 30 października 2009 r.) i są one związane z naturalną eksploatacją pojazdu, które musi ponosić każdy użytkownik tego typu pojazdu. Zdaniem Sądu, deklarowana kwota 400 zł na zakup benzyny umożliwia pokonanie około 1400 kilometrów, a tym samym przedmiotowy samochód nie może być wykorzystywany jedynie dla celów rehabilitacyjnych syna, ale także związanych z potrzebami innych członków rodziny. Zatem wydatki te nie rzutują w istotny sposób na koszty utrzymania rodziny, jak również możliwość opłacenia we własnym zakresie adwokata. Sąd uznał ponadto, że jeżeli chodzi o przyznanie prawa pomocy nie mogą być uwzględnione wskazywane przez skarżącą wydatki ponoszone na wymianę sprzętu AGD, albowiem oznaczałoby to wymianę takiego sprzętu na nowy w ciągu niedługiego okresu czasu. Sąd stwierdził, że przeprowadzona analiza sytuacji materialnej strony, która jest dobra w zestawieniu z jej wydatkami pozwala uznać, że skarżąca nie wykazała w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów udziału adwokata w niniejszym postępowaniu sądowym bez uszczerbku w utrzymaniu swojej rodziny. Fakt pozostawania w trudnej sytuacji życiowej, wynikającej z niepełnosprawności syna oraz chorób pozostałych członków rodziny rzutuje na ocenę sytuacji materialnej, jednakże nie daje podstaw do uznania, że wyczerpane zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na to postanowienie wniosła E. Ś.. Wskazała, iż ma nadal trudności finansowe uniemożliwiające jej ustanowienie adwokata do wniesienia skargi kasacyjnej i podtrzymuje argumentację przedstawioną w poprzednim zażaleniu na postanowienie Sądu z dnia 25 stycznia 2010 r. Skarżąca zarzuciła, że Sąd I instancji nie rozpoznał dotąd jej wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca wykazała spełnienie przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc, że nie jest w stanie ponieść kosztów adwokata, który sporządziłby skargę kasacyjną w tej sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojej rodziny. Zauważyć przede wszystkim należy, iż wskazany przez skarżącą łączny dochód wszystkich członków jej rodziny (6 116, 08 zł) jest dochodem brutto. Kwota ta nie odzwierciedla rzeczywistego dochodu tej rodziny, a więc środków pieniężnych, które faktycznie pozostają skarżącej do dyspozycji. Kwotę tą należy bowiem pomniejszyć o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz ewentualne składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, na co wskazywała skarżąca w zażaleniu na postanowienie Sądu z dnia 25 stycznia 2010 r. Istotne w tej sprawie jest również to, że skarżąca oprócz normalnych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i prowadzeniem gospodarstwa domowego ponosi również duże wydatki związane z rehabilitacją niepełnosprawnego syna (np. zakup notebooka za kwotę 3031 zł, roweru rehabilitacyjnego za kwotę 1754 zł, konsultacje logopedyczne 40-70 zł za 45 minut ćwiczeń, wkładki ortopedyczne za kwotę 87 zł), jak również z zakupem leków dla siebie i dla syna. Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącej przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, albowiem koszt ustanowienia adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej powodowałby znaczne uszczuplenie środków pieniężnych przeznaczonych na konieczne utrzymanie jej i jej rodziny. W odniesieniu do podniesionego w zażaleniu zarzutu nierozpoznania przez Sąd I instancji wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez Rzecznika Praw Obywatelskich wskazać należy, iż kwestia ta pozostaje poza przedmiotem tego postępowania zażaleniowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które dotyczy wyłącznie przyznania skarżącej prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.