IV SA/Gl 87/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi G.M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] Nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. nie stwierdził u G. M. choroby zawodowej - choroby układu wzrokowego wywołanej czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi – zwyrodnienia rogówki wywołanego czynnikami drażniącymi - wymienionej w poz. 25/4 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). Organ stwierdził, że mimo wyników oceny narażenia zawodowego, według których strona podczas zatrudnienia w latach 1979-2004 w Szpitalu Miejskim w T. na stanowisku starszego technika analityki medycznej pracowała w kontakcie z czynnikami drażniącymi, zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności ustalenia kliniczne dotyczące choroby, zawarte w orzeczeniach lekarskich, nie dają podstaw do stwierdzenia u niej choroby zawodowej. Według orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S. u G. M. rozpoznano; wadę refrakcji, niezborność nadwzroczną złożona obu oczu oraz niedowidzenie oka prawego. Natomiast zgodnie z orzeczeniem Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. rozpoznane schorzenia; wada refrakcji, starczowzroczność, niedowidzenie oka prawego , ewentualna jaskra mają etiologię samoistną. W odwołaniu G. M. zakwestionowała powyższą decyzję podnosząc, iż leczy się w Klinice Okulistycznej w K., gdzie rozpoznano u niej pogarszający się stan rogówek. Rozpoznanie to potwierdziło również badanie wzroku przy pomocy Confoscanu przeprowadzone już po wydaniu skarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] Nr[...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że G. M. podczas zatrudnienia w latach 1979-2004 na stanowisku starszego technika analityki medycznej pracowała w narażeniu na czynniki chemiczne, biologiczne i promieniowanie jonizujące, a więc w warunkach ryzyka powstania choroby zawodowej. Jednakże lekarze specjaliści obu kompetentnych placówek diagnostycznych (I i II szczebla) nie rozpoznali u niej choroby zawodowej – zwyrodnienia rogówki wywołanego czynnikami drażniącymi wymienionej w poz. 25/4 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. Rozpoznane u niej schorzenia mają etiologię samoistną i nie mają związku z pracą zawodową. Natomiast w uzasadnieniu orzeczeń lekarskich nie stwierdzono wystąpienia zmian chorobowych w obrębie rogówek. Na skutek skargi G. M. wyrokiem z dnia 6 lutego 2007r., sygn. akt IV SA/Gl 785/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż orzeczenia medyczne nie zawierały wskazania podstaw przyjętych wniosków natomiast organ nie dokonał oceny czy zespoły orzecznicze uwzględniły dowody w postaci dokumentacji medycznej skarżącej, pomimo, iż powoływała się ona w odwołaniu na prowadzoną od wielu lat dokumentację okulistyczną, która stwierdza pogarszający się stan rogówek. Sąd uznał, że brak ten jest tym bardziej rażący, bowiem według orzeczenia placówki I stopnia u badanej nie stwierdzono żadnych zmian chorobowych w obrębie rogówek. W związku z tym Sąd wskazał na konieczność uzupełnienia postępowania a następnie dokonania oceny w oparciu o cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Rozpatrując ponownie sprawę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy oraz Instytutu Medycyny Pracy o uzupełnienie wydanych orzeczeń lekarskich, w zakresie wątpliwości wskazanych w uzasadnieniu wyroku Sądu. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] Nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że G. M. podczas zatrudnienia w latach 1979-2004 na stanowisku starszego technika analityki medycznej pracowała w narażeniu na czynniki chemiczne, biologiczne i promieniowanie jonizujące, a więc w warunkach ryzyka powstania choroby zawodowej. Skarżąca była badana przez jednostki uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych pierwszego i drugiego stopnia tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy (orzeczenie lekarskie z dnia [...] ) oraz Instytut Medycyny Pracy (orzeczenie lekarskie z dnia [...]) które stwierdziły brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Dalej organ podał, że w wyniku wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 lutego 2007 r. uzyskano nowe uzupełniające orzeczenie lekarskie z Poradni Chorób Zawodowych WOMP w S. z dnia [...] w którym lekarze orzekli o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej układu wzrokowego. Jednostka ta na podstawie karty oceny narażenia zawodowego stwierdziła, że narażenie na działanie czynników drażniących na stanowisku pracy ustało w 1996 r., a więc 7 lat przed stwierdzeniem zmian w rogówkach w mikroskopii confoscalnej, co zgodnie z przepisami rozporządzenia R.M. z dnia 30 lipca 2002 r., nie daje podstaw do uznania związku przyczynowo-skutkowego między narażeniem zawodowym i stwierdzonymi zmianami. Ponadto wskazał, że w opinii Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...], lekarze uznali powyższe orzeczenie WOMP w S. za właściwe, gdyż badania okulistyczne, które miały miejsce w latach 2005-2007 nie stwierdzają w rogówkach u w/wym. zmian upośledzających funkcje wzrokową narządu wzroku. W nowym orzeczeniu tego Instytutu z dnia [...], stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej zwyrodnienia rogówki wywołanej drażniącymi czynnikami chemicznymi, fizycznymi lub biologicznymi. Następnie w dalszym postępowaniu wyjaśniającym uzyskano orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z [...] w którym po przeprowadzeniu badania okulistycznego i analizie dokumentacji medycznej stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu wzroku. W ocenie organu materiał dowodowy, a zwłaszcza orzeczenia lekarskie o braku podstaw do stwierdzenia u G. M. choroby zawodowej nie dawał podstaw do jej stwierdzenia. G. M. na powyższą decyzję wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się jej uchylenia. Rozstrzygnięciu temu zarzuciła naruszenie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz art. 7 k.p.a. poprzez bezpodstawne uznanie, w wyniku nieobiektywnej oceny materiału dowodowego, że stwierdzone u niej zwyrodnienie rogówki nie ma związku przyczynowo-skutkowego z narażeniem na działanie czynników szkodliwych w miejscu pracy, przy nieprawidłowym przyjęciu, że oddziaływanie tych czynników ustało w 1996 r. Podniosła, że przez okres od marca 2005 r. do lutego 2008 r. jednostki, w których była badana, a to WOMP w S. oraz IMPiZŚ w S. nie stwierdziły u niej procesu chorobowego w postaci zwyrodnienia rogówek. Natomiast orzeczenia IMP w Ł. potwierdza zmiany zwyrodnieniowe w rogówkach. Z orzeczenia tego wynika, że stwierdzone u niej zmiany zwyrodnieniowe rogówek dotyczą śródbłonka, czyli najbardziej wewnętrznie położonej warstwy komórek rogówki i najprawdopodobniej są związane z wiekiem. Zdaniem skarżącej użyte stwierdzenie "najprawdopodobniej" sugeruje, że mogą być też inne przyczyny powstałych zmian w rogówkach, a niekoniecznie wiek. Zaznaczyła również, że WOMP w S. zwrócił się do Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego w K. o wyrażenie opinii czy zmiany zwyrodnieniowe mogą być następstwem narażenia na czynniki drażniące czy są związane z wiekiem lub mają charakter samoistny. Z opinii tej wynika, że nie można wykluczyć wpływu warunków wykonywanej przez nią pracy na wystąpienie zmian w rogówce. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów administracyjnych polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Skarga zasługuje na uwzględnienie zasadniczo z innych przyczyn niż w niej podniesione, a które Sąd zgodnie z powołanym wyżej art. 134 § 1 P.p.s.a. wziął również pod uwagę z urzędu. Przeprowadzając ocenę legalności decyzji administracyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadniczo bierze pod rozwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydawania. W pewnych jednak sytuacjach nie może przejść do porządku nad okolicznościami zaszłymi po tej dacie. Są nimi między innymi zmiany prawne, które Sąd obowiązany jest uwzględniać z urzędu zwłaszcza, gdy mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Trzeba bowiem stwierdzić, że w zakresie rozpoznanej sprawy organy zastosowały rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), dalej jako: rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych. Tymczasem wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w zakresie w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt P 23/07 został ogłoszony w dniu 2 lipca 2008r. i z tym dniem wszedł on w życie. Od dnia 2 lipca 2008 r. rozpoczął zatem bieg dwunastomiesięczny termin, po upływie którego tracą moc art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpiła więc dnia 3 lipca 2009 r. Z tą też chwilą, w opinii Sądu, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania w sprawie. Powyższe znajduje uzasadnienia w treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który statuuje zasadę wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć, jakie zapadły na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Przyjdzie zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny niejednokrotnie stwierdził, iż art. 190 ust. 4 Konstytucji wskazuje na wyraźną wolę ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją była rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. W nowym stanie prawnym ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe konstytucyjne prawo uprawnionego (por. wyrok TK z 2 marca 2004 r. SK 53/03, OTK ZU-A 2004 nr 3, poz. 16). Zgodnie zatem z treścią art. 145a § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy decyzja została wydana na podstawie aktu normatywnego, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub ustawą strona może żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisów, które stanowiły podstawę prawną decyzji administracyjnych, w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinno więc przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej. W tej sytuacji sprawa wymaga ponownie rozpoznania i rozstrzygnięcia w oparciu o nowy stan prawny, ukształtowany w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Przy czym przyjdzie dodatkowo stwierdzić, iż wprawdzie organ zgodnie z wytycznymi Sądu zawartymi w wyroku z dnia 6 lutego 2007 r. uzupełnił materiał dowodowy o orzeczenia lekarskie uprawnionych placówek diagnostycznych, to jednak nie dokonał ich prawidłowej oceny w kontekście całokształtu materiału dowodowego, a w konsekwencji nie podjął dalszych kroków niezbędnych do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zauważyć bowiem należy, że wszystkie orzekające w sprawie jednostki orzecznicze przyjmowały okres narażenia skarżącej na czynniki drażniące do 1996 r. Tymczasem w decyzji organ przyjął okres narażenia do 2004 r. na czynniki chemiczne biologiczne i promieniowanie jonizujące. Powyższe jest o tyle istotne, że jednostka medyczna I stopnia (WOMP) orzeczenie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi - uzasadniła ustaniem w 1996 r. narażenia na działanie czynników drażniących na stanowisku pracy, a więc 7 lat przed stwierdzeniem zmian w rogówkach w mikroskopii confoscalnej. Natomiast Instytut w Ł., który również przyjął okres narażenia na czynniki drażniące do 1996 r. wskazał, że stwierdzone zmiany w rogówkach, które dotyczą śródbłonka czyli najbardziej wewnętrznie położonej warstwy komórek rogówki, najprawdopodobniej są związane z wiekiem. Tymczasem w toku postępowania skarżąca podnosiła okoliczność narażenia na czynniki drażniące do 2004 r. Zatem istotne było wyjaśnienie, czego organ nie uczynił, czy skarżąca była narażona na działanie czynników drażniących w istocie do 2004 r., a w konsekwencji ustalenie czy ten okres narażenia dawałby podstawę do przyjęcia zawodowej etiologii stwierdzonych zamian w rogówkach, bądź ustalenia stopnia prawdopodobieństwa związku przyczynowego między warunkami pracy a stwierdzonymi zmianami. To zaś wymagało przeprowadzenia szczegółowej oceny narażenia zawodowego oraz wydania w oparciu o tę ocenę uzupełniającej opinii lekarskiej. Wskazać przyjdzie, że w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869), które weszło w życie 3 lipca 2009 r., pod poz. 25/4 została określona tożsama do rozpoznawanej w niniejszym postępowaniu, choroba zawodowa – zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi. Przy czym przy tej pozycji określony został 3 letni okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażenia zawodowym, co tym bardziej uzasadnia konieczność przeprowadzenia oceny narażenia zawodowego. Mając na względzie powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 P.p.s.a.