III SA/Wr 741/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 lipca 2009 r. sprawy ze skargi G. T. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania K. G. z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] nr [...]; II. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. Zaskarżoną decyzją Wojewoda D. - powołując się na art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie "k.p.a.") - uchylił w całości decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] r. (Nr [...]) o wymeldowaniu K. G. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w D. i orzekł o odmowie wymeldowania tejże. Postępowanie w sprawie wymeldowania K. G. zostało wszczęte na wniosek G. G., które jest współwłaścicielką domu przy ul. [...] w D.. Wnioskodawczyni podniosła, że K. G. nie zamieszkuje pod wymienionym adresem od listopada 2007 r., natomiast budynek nie nadaje się do zamieszkania, dlatego też będzie przeprowadzony jego remont kapitalny lub rozbiórka. Organ pierwszej instancji skierował do K. G. zawiadomienie o wszczęciu postępowania, jednakże adresatka nie odebrała przesyłki. Komisariat Policji w D., do którego zwrócił się Wójt Gminy D., poinformował, że według wypowiedzi najbliższych sąsiadów, K. G. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] od października 2007 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w D. wyjaśnił, że K. G. od [...] do [...] r. przebywała w Zakładzie Opiekuńczo-Pielęgnacyjnym w S.. Ponieważ G. G. nie zgodziła na powrót K. G. do miejsca zameldowania, w dniu [...] r. umieszczono ją w Schronisku św. Brata Alberta dla Kobiet i Matek z Dziećmi we W. przy ul. [...]. W maju 2008 r. K. G. wystąpiła o przyznanie jej mieszkania z zasobów komunalnych gminy. Poinformowała przy tym, że oczekuje na miejsce w Domu Pomocy Społecznej w O. Ś.. Schronisko św. Brata Alberta potwierdziło, że K. G. pozostanie w tej placówce do dnia otrzymania miejsca w Domu Pomocy Społecznej w O. Ś.. W toku postępowania administracyjnego K. G. oświadczyła, że nie zgadza się na kontynuowanie czynności zmierzających do jej wymeldowania, gdyż nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania wynika ze złego stanu zdrowia i potrzeby opieki, a ponadto podniosła, że próbowała dostać się do mieszkania, ale brama była zamknięta, zaś dostęp do lokalu jest nadal utrudniony. Bezpośrednim powodem opuszczenia lokalu był zator, co wymagało leczenia poza domem. Organ pierwszej instancji uznał, że skoro K. G. nie podjęła żadnych działań prawnych, aby - mimo utrudnień stwarzanych przez współwłaścicielkę budynku - umożliwić sobie powrót do domu, należało zastosować art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.e.l.d.o." ), gdyż K. G. opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego niedokonując wymeldowania. W odwołaniu od pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia K. G. zakwestionowała zasadność uznania, że dobrowolnie opuściła sporny lokal, podkreślając, że do jej nieobecności w lokalu przyczyniła się choroba oraz nieludzkie traktowanie i dokuczanie przez G. G.. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska Wójta Gminy D. w kwestii istnienia przesłanek umożliwiających wymeldowanie na podstawie art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., gdyż - jak stwierdził - z zebranych dowodów nie wynika jednoznacznie, że K. G. opuściła sporny lokal w rozumieniu tego przepisu. Dotychczasowe ustalenia pozwalają twierdzić, że K. G. nie przebywa w tym lokalu, jednakże przyczyną takiego stanu jest jej choroba (zator i amputacja kończyny). Sam fakt nieprzebywania w lokalu nie stanowi, zdaniem organu odwoławczego, dostatecznej podstawy do uznania, że osoba zameldowana w tym lokalu definitywnie i trwale opuściła miejsce pobytu stałego, trzeba bowiem uwzględnić wszystkie, mające wpływ na ustalenie stanu faktycznego, okoliczności występujące w konkretnej sprawie. Dokonując oceny materiału dowodowego, należało - według organu drugiej instancji - uwzględnić dowody, które wskazują, że K. G. od [...] r. przebywa (z przerwami) w szpitalu, w mieszkaniu zaś pozostawiła swoje rzeczy i - jak oświadczyła - po wyleczeniu infekcji ma zamiar powrócić do tego lokalu. Organ odwoławczy podkreślił, że w razie zmiany stanu faktycznego i wystąpienia okoliczności świadczących o faktycznym opuszczeniu przez K. G. miejsca stałego pobytu, zaistnieje podstawa do ponownego wystąpienia z wnioskiem o wymeldowanie. W obecnym stanie faktycznym, wobec braku dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że K. G. opuściła miejsce pobytu stałego (w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o.), wydanie decyzji o wymeldowaniu byłoby zdaniem organu odwoławczego przedwczesne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. G. G. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody D. i ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca podkreśliła, że nie wyrażała zgody na zameldowanie K. G. w lokalu przy ul. [...], lecz o tym fakcie dowiedziała się dopiero po śmierci swojego brata, z którym mieszkała K. G.. K. G. opuściła mieszkanie z powodów zdrowotnych, bezpodstawne są zatem zarzuty o "nieludzkim traktowaniu" i "dokuczaniu" lokatorki przez skarżącą. Według strony skarżącej, po powrocie K. G. ze szpitala (po amputacji nogi) Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w D. zaoferował pomoc i opiekunkę, jednakże opieka ta była zdaniem skarżącej niewystarczająca, gdyż tak chora osoba wymagała opieki całodobowej. Ponadto, dla tak chorej osoby nie ma warunków do mieszkania w lokalu, w którym nie ma łazienki, toalety, ogrzewania centralnego, a kominy i ściany są popękane, zawilgocone i zapleśniałe, ugina się podłoga, w bardzo złym stanie jest instalacja elektryczna. Działka przy ul. [...] nie ma szamba ani łącza kanalizacyjnego, budynek zaś nadaje się do kapitalnego remontu, a nawet do rozbiórki. Skarżąca wyjaśniła, że decyzję o zamknięciu bramy wejściowej na podwórze domu przy ul. [...] podjęła po ponownym zabraniu K. G. do szpitala w obawie przed włamaniem i wchodzeniem tam osób nieznajomych. Skarżącej nic nie jest wiadomo o próbie dostania się K. G. do spornego lokalu, mimo że skarżąca mieszka na sąsiedniej nieruchomości (ul. [...]) i zawsze ktoś jest w jej domu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi, podkreślając, że argumentacja strony skarżącej nie podważa zasadności wydanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a." - w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wymaga odpowiedzi na pytanie czy organy administracji publicznej, orzekające w sprawie wymeldowania z miejsca pobytu stałego, zachowały reguły procedury administracyjnej i właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego. Uzasadnienia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zebrany materiał dowodowy wskazują, że uwadze prowadzących postępowanie wyjaśniające uszła jedna z okoliczności, która może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi tu mianowicie o stan techniczny budynku, w którym jest zameldowana K. G.. Kwestia stanu technicznego budynku została zasygnalizowana już we wniosku G. G. z dnia [...] r. o wymeldowanie K. G., w którym znalazło się zdanie "Budynek ten nie nadaje się do zamieszkania i będzie przeprowadzony remont kapitalny lub rozbiórka". Okoliczność ta nie została jednak dostatecznie wyjaśniona w żadnej fazie postępowania administracyjnego, gdy tymczasem twierdzenie wnioskodawczyni wymagało weryfikacji, przed wszystkim zaś ustalenia, czy rzeczywiście stan techniczny budynku pozwala na pobyt stały ludzi. Argument o złym stanie budynku został mocno zaakcentowany również w skardze, jednakże w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy nie odniósł się do twierdzeń strony skarżącej, która powołała się na tę okoliczność także na rozprawie przed Sądem. Należy tymczasem zauważyć, że stan techniczny budynku, uniemożliwiający stałe w nim przebywanie, zaspokajanie elementarnych potrzeb człowieka związanych z zamieszkiwaniem, nie jest okolicznością obojętną zarówno w procesie zameldowania, jak i wymeldowania. Nie można bowiem zameldować osoby w obiekcie (budynku, lokalu), którego stan techniczny zagraża życiu lub zdrowiu człowieka, z drugiej zaś strony fikcją - sprzeczną z funkcją przypisaną ewidencji ludności - byłoby utrzymywanie zameldowania osoby w takim właśnie obiekcie. Przy rozważaniu kwestii oddziaływania stanu technicznego budynku na działania organów właściwych w sprawach meldunkowych trafnie zauważono w orzecznictwie, że realny powrót do opuszczonego miejsca stałego pobytu jest możliwy tylko wówczas, gdy budynek (lokal) nadaje się do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych bez narażenia lokatora na utratę życia lub zdrowia. Ponieważ zły stan techniczny budynku jest faktem obiektywnym, wynikającym z wielu uwarunkowań (w tym niejednokrotnie z zaniedbań jego właściciela), przeto okoliczność ta nie może być zaliczona do działań pozbawiających cech dobrowolności opuszczenia lokalu (zob. wyrok NSA z dnia 27 marca 2007 r., II OSK 521/06, Lex Nr 338851). Z tych też względów, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rolą organów meldunkowych będzie również weryfikacja twierdzeń G. G. (współwłaścicielki nieruchomości położonej przy ul. [...] w D.) co do stanu technicznego budynku i możliwości stałego przebywania w nim ludzi. Gdyby się bowiem okazało, że stan techniczny budynku nie spełnia minimalnych standardów do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia lokatorów, czy wręcz nadaje się do rozbiórki, co uniemożliwi powrót do tego lokum osób w nim zameldowanych, konieczne staje się ich wymeldowanie z takiego obiektu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 października 2007 r., III SA/Gd 252/07, Lex Nr 399349). Zgodzić się natomiast należy ze stanowiskiem organu drugiej instancji, że nie można uznać za opuszczenie miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. niezamieszkiwania wymuszonego sytuacją niezależną od lokatora, związaną ze złym stanem jego zdrowia, koniecznością przebywania w miejscu zapewniającym mu prawidłową opiekę w czasie choroby. Sam fakt choćby dłużej trwającej, lecz przejściowej nieobecności, czy też występowanie nawet regularnych okresów nieobecności w miejscu stałego zamieszkiwania, nie upoważnia jeszcze do kategorycznego twierdzenia, że zameldowany opuścił to miejsce w znaczeniu, jakie nadaje temu pojęciu art. 15 ust. 2 u,.e.l.d.o. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2009 r., III SA/Gd 449/08, Lex Nr4 484009). Skoro postępowanie sądowe, wszczęte skargą G. G., pozwoliło stwierdzić naruszenie przez organy meldunkowe przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, przeto - stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 u.p.p.s.a. - należało orzec jak w punkcie I sentencji. Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji do dnia prawomocności wyroku znajduje podstawę w art. 152 u.p.p.s.a.