II FZ 382/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 12 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Sz 294/09 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wydanego w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 25 sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2009 r. o sygn. I SA/Sz 294/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie – działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym T. K. (dalej: skarżący) w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 25 sierpnia 2008 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. 2. Uzasadniając postanowienie, WSA w Szczecinie wskazał, że skarżący pismem z dnia 18 października 2009 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, w której zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację materialną. Powyższy wniosek został uzupełniony w dniu 7 maja 2009 r. poprzez złożenie urzędowego formularza PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy. WSA uznając, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie powołał art. 245 § 1 i 2, art. 246, art. 252 § 1 p.p.s.a., wskazując, że przedstawione przez stronę dane okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wskazano, że skarżący został wezwany do nadesłania określonych dokumentów źródłowych, dotyczących sytuacji materialnej jego oraz rodziny i zobowiązania tego nie wykonał należycie. Skarżący nie przedłożył informacji o wysokości dochodów małżonki, powołując się na brak jej zgody i rozdzielność majątkową, nie przedstawił także wysokości wydatków rodziny, poza kosztami utrzymania studiujących córek. Skarżący ograniczył się do podania, że wspólne gospodarstwo domowe tworzy wraz z żoną oraz dwójką studiujących dzieci, które pozostają na jego utrzymaniu. Jako źródło utrzymania rodziny wnioskodawca wskazał dochody z tytułu umowy o pracę, uzyskiwane przez niego w kwocie 1.437 zł brutto, tymczasem ze złożonego oświadczenia wynika, że dochody małżonki stanowią główne źródło utrzymania rodziny. Większość kosztów utrzymania rodziny ponosi żona, a skarżący, według jego oświadczenia, samodzielnie (z wynagrodzenia za pracę w kwocie około 1.437 zł brutto) ponosi jedynie wydatki związane z utrzymaniem córek w wysokości 800 zł. Sąd dodał, że dowody, jakie w tym zakresie dołączył wnioskodawca, dokumentują jedynie kwotę 400 zł na rzecz jednej z córek. Nie udokumentowano natomiast wydatków na utrzymanie drugiej z córek. Odnośnie wysokości zadłużenia skarżący podał wyłącznie, że stanowią je zaległości podatkowe, objęte tytułami egzekucyjnymi oraz niespłacone kredyty bankowe w banku PKO BP i Millenium Banku. Oceniając wniosek strony, Sąd wziął pod uwagę, że posiada ona zaległości podatkowe, które wynikają z zaskarżonej decyzji, jednak wobec braku danych, co do ich aktualnej wysokości, nie mógł ustalić, czy strona posiada zdolności płatnicze i w związku z tym, czy jej wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony. Zauważono, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy wnioskodawcę stać na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uchylanie się strony od przedstawienia dokładnej i wyczerpującej argumentacji, tj. nieprzedstawienie pełnych okoliczności faktycznych związanych z sytuacją majątkową skarżącego (wysokości miesięcznych wydatków, dochodów żony), czyni niemożliwym przeprowadzenie oceny jej stanu majątkowego Zdaniem Sądu wskazywana przez wnioskodawcę okoliczność, że posiada z żoną rozdzielność majątkową i z tej przyczyny nie może przedłożyć dokumentów, nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak danych w tym zakresie, bowiem małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał, że niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przesłania pełnej dokumentacji dotyczącej dochodów i wydatków rodziny uniemożliwiło dokonanie właściwej oceny jego sytuacji majątkowej, tym bardziej, że skarżący w toku postępowania sądowego ustanowił pełnomocnika – adwokata. 3. Zażalenie od postanowienia WSA w Bydgoszczy do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata), zaskarżając to postanowienie w całości i zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że skarżący nie dopełnił obowiązku przedłożenia pełnej dokumentacji dochodów i wydatków rodziny, przez co nie wykazał braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Podniesiono, że skarżący przedłożył wszelkie dokumenty znajdujące się w jego posiadaniu, a także te, które miał możliwość uzyskać, a ponadto dokonał wszelkich niezbędnych oświadczeń, dzięki czemu wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z uwagi na w.w. zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając zażalenie, podniesiono, że z uwagi na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, skarżący bez zgody żony nie jest w stanie zdobyć dokumentów potwierdzających wysokość jej dochodów. Podniesiono również, że opłaty za studia córek nie muszą być dokonywane przelewem, a skarżący nie ma obowiązku gromadzenia rachunków. Podobnie odnośnie kosztów utrzymania, skarżący wskazał, że nie ma obowiązku przechowywania rachunków, zwłaszcza że wydatki te ponosi żona. Zwrócono również uwagę na kredyty i zaległości podatkowe obciążające skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawidłowe jest zatem twierdzenie WSA w Szczecinie, że rozważając możliwość udzielenia prawa pomocy, należy mieć na względzie fakt, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia i udokumentowania sytuacji majątkowej swojej i rodziny, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Obowiązku tego skarżący z całą pewnością nie wykonał, nie jest więc zasadny zarzut sprzecznych ustaleń faktycznych ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Skarżący w zażaleniu starał się wykazać że z uwagi na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, bez zgody żony nie był w stanie zdobyć dokumentów potwierdzających wysokość jej dochodów. Należy w tym miejscu podkreślić, że z przepisu art. 246 p.p.s.a. należy wywieść obowiązek wykazania nie tylko sytuacji majątkowej strony, ale również sytuacji majątkowej jej rodziny. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 23 i 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 Kodeks rodzinnego i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Zarówno konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze stroną ubiegającą się o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym jest zatem niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Na stan majątkowy strony niewątpliwie ma zaś również wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny – por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008 r. o sygn. II FZ 146/08, niepubl.. Stąd też brak przedstawienia pełnej sytuacji o dochodach rodziny uniemożliwił ocenę złożonego przez skarżącego wniosku i przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając zażalenie skarżący podniósł również, że nie ma obowiązku gromadzenia rachunków z tytułu ponoszonych kosztów utrzymania rodziny, czy wydatków na opłacenie studiów. Należy jednak podkreślić, że z brzmienia w.w. przepisów dotyczących prawa pomocy wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Skoro skarżący w sposób wystarczający dla oceny jego sytuacji majątkowej nie wykazał we wniosku złożonym na formularzu PPF, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, zasadnie został wezwany przez WSA w Szczecinie na podstawie art. 255 p.p.s.a. zarządzeniem z dnia 22 czerwca 2009 r. m.in. o wskazanie faktów, z których wynika, że wniosek skarżącego jest uzasadniony oraz dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków. Warto dodać, że Sąd nie wzywał skarżącego o przedłożenie rachunków, ale o jakiekolwiek dowody potwierdzające miesięczne wydatki rodziny. Skarżący jednakże nie tylko nie przedłożył żadnych dowodów w celu potwierdzenia miesięcznych wydatków, ale nawet nie próbował w przybliżeniu podać kwoty tych wydatków i ich rodzaju. Jedynym znanym Sądowi wydatkiem skarżącego była kwota 800 zł na utrzymanie córek, z czego skarżący udowodnił jedynie 400 zł na rzecz jednej z nich. Przy braku wykazania przez skarżącego innych wydatków rodziny, jak również dochodów małżonki, nawet uwzględniając ciążące na skarżącym kredyty i zaległości podatkowe, których wysokości skarżący również nie podał, WSA w Szczecinie nie był w stanie stwierdzić, czy strona posiada zdolności płatnicze i w związku z tym, czy jej wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony. 5. Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.