VI SA/Wa 759/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2009 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego G. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania G, G. (dalej także jako skarżący) od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Do wydania niniejszej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] uchwałą z dnia [...] września 2008 r. nr [...] stwierdziła, że skarżący otrzymał z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przeprowadzonego w dniu 20 września 2008 r. 189 punktów, w związku z czym uzyskał negatywny wynik z egzaminu konkursowego. Od powyższej uchwały skarżący złożył odwołanie, w którym wniósł o jej uchylenie i ponowne ustalenie wyniku konkursowego poprzez zaliczenie udzielonych w pytaniach 68, 75 i 186 odpowiedzi jako prawidłowych oraz brak możliwości udzielenia odpowiedzi na pytanie nr 203. W wyniku rozpoznania odwołania, Minister Sprawiedliwości ustalił, że skarżący uzyskał z testu wyboru 189 punktów. Zgodnie zaś z treścią art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem zdaniem organu uzyskana przez skarżącego liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu. Organ uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, że zgodnie z art. 75i ust. 1 ustawy — Prawo o adwokaturze, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Po dokonaniu analizy dokumentacji związanej z egzaminem, organ II instancji ustalił, że egzamin, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2159, ze zm.). Organ wskazał, że z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż doręczony został Ministrowi Sprawiedliwości w trybie art. 75i ust. 5 ustawy — Prawo o adwokaturze. Rozpoznając niniejsze odwołanie organ przeanalizował treść każdego z ww. pytań. Nie zgodził się z zarzutami skarżącego co do pytania nr 68, które brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powołać się: A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą; B. tylko strona czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia oświadczenia dotkniętego wadą; C. każdy." W odwołaniu skarżący zarzucił, że wskazana w kluczu odpowiedzi, odpowiedź "C" nie jest prawidłowa, bowiem pytanie oraz wskazana w kluczu jako prawidłowa odpowiedź zostały niewłaściwie sformułowane, bowiem, by udzielić odpowiedzi na powyższe pytanie koniecznym jest poczynienie dodatkowych założeń co do stanu psychicznego stron, ich wiedzy i zgody, aby można było mówić o pozorności czynności prawnej. Podniósł także, że strony dokonując czynności pozornej nie komunikują o tym osobom trzecim, w związku z tym, w jego ocenie, osoby te nie mogą się na pozorność powoływać. Organ wskazał, że pytanie dotyczyło kręgu podmiotów uprawnionych do powołania się na wadę oświadczenia woli złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, a nie o krąg podmiotów uprawnionych do wytoczenia powództwa. Art. 83 § 1 k.c. przesądza, że oświadczenie złożone drugiej stronie dla pozoru za jej zgodą jest nieważne. Pozorność pociąga zatem za sobą nieważność czynności prawnej z mocy samego prawa. Wynika z tego, że oświadczenie woli złożone dla pozoru jest bezwzględnie nieważne. Każdy więc może się na taką wadę powołać. Zdaniem organu niezasadny jest zarzut skarżącego odnoszący się do pytania nr 75, które brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, nie będący spadkobiercą swego małżonka: A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku, B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku, C. w ogólne nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania." W odwołaniu skarżący zarzucił, że podana w kluczu odpowiedzi jako prawidłowa odpowiedź "C" nie jest poprawna, albowiem uprawnienie, o którym mowa w niniejszym pytaniu wynika wprost z brzmienia art. 923 k.c. Tym samym poprawna jest zaznaczona przez skarżącego odpowiedź "A". Organ wskazał natomiast, iż art. 923 § 1 k.c. stanowi, że małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. Treść przepisu nie pozostawia wątpliwości, że obejmuje on swoim zakresem osobę, która pozostaje — w chwili śmierci — małżonkiem spadkodawcy. Sytuację prawną małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację reguluje natomiast art. 614 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że orzeczenie separacji powoduje skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z przepisów tych wprost zatem wynika, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w treści art. 923 k.c., zatem nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie. W ocenie organu niezasadny jest zarzut skarżącego odnoszący się do pytania nr 186, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne." Zgodna z kluczem odpowiedzi jest odpowiedź "A", która ma podstawę prawną w przepisach art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Skarżący zaznaczył odpowiedź "B" i w swoim odwołaniu wskazał, że odpowiedź na powyższe pytanie nie wynika expressis verbis z treści przepisów prawa, a także iż dwuinstancyjność jest zasadą w polskim postępowaniu administracyjnym, która nie doznaje wyjątków. Skarżący przytoczył głosy doktryny i orzecznictwo w tym zakresie oraz wskazał, iż w jego opinii w pytaniu tym doszło do pomylenia zasady dwuinstancyjności z zasadą dewolutywności. Z takim stanowiskiem skarżącego nie zgodził się Minister Sprawiedliwości. Wskazał, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" na to pytanie oparta jest na przepisie art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 114, poz. 1178 z zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Przytoczona natomiast przez skarżącego argumentacja koncentruje się wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Rozważania te nie mają znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa Narodowego Banku Ppolskiego nie jest dewolutywny. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje natomiast ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji. Zdaniem organu niezasadny jest zarzut skarżącego odnoszący się do pytania nr 203, które brzmiało: "Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług, jednym z płatników podatku od towarów i usług jest: A. komornik sądowy, B. urząd celny, C. importer towarów." Według klucza odpowiedzi poprawną odpowiedzią na powyższe pytanie jest odpowiedź "A", oparta o art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Skarżący udzielił odpowiedzi "C". W swoim odwołaniu zarzucił, że jest ono wadliwie skonstruowane, co skutkuje tym, iż odpowiedź na to pytanie jest niejednoznaczna. Zdaniem organu, zarzut skarżącego nie jest trafny. Spośród trzech kategorii podmiotów wymienionych jako warianty odpowiedzi jedynie komornik sądowy ma status płatnika podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług, płatnikiem tego podatku są wyłącznie organy egzekucyjne wykonujące czynności egzekucji administracyjnej lub egzekucji sądowej. Zarówno urząd celny (odpowiedź "B"), jak i importer towarów (odpowiedź "C") nie są organami egzekucyjnymi i w konsekwencji nie są płatnikami podatku VAT. W powyższym pytaniu nie odnoszono się do kwestii, w jakich sytuacjach płatnik pośredniczy pomiędzy podatnikiem, a organem podatkowym w zapłacie podatku VAT. Jednocześnie skarżący zarzucił, że część pytań testu egzaminacyjnego wykraczała poza zakres art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, bowiem zawierał w swej treści zagadnienia odnoszące się do prawa podatkowego. Odnosząc się do tego zarzutu, organ przytoczył treść ww. przepisu ustawy i uznał zarzut ten za bezpodstawny. W ocenie organu, zakres tematyczny egzaminu jest opisany poprzez enumeratywne wyliczenie zakresów prawa. Zarzut skarżącego został umotywowany błędną tezą, iż według doktryny prawniczej prawo podatkowe nie jest elementem składowym większej całości jaką jest prawo finansowe. W ocenie organu, zasadne jest zaliczenie prawa podatkowego do działów prawa finansowego. Kwestia ta nie była kwestionowana na etapie przeprowadzonych w latach poprzednich egzaminów na aplikację adwokacką. Wobec powyższego organ stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany bądź uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej i uznania wyniku egzaminu skarżącego za pozytywny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o jej uchylenie w całości i zarzucił naruszenie: 1) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 75i ust. 1, 75a ust. 3, 75 ust. 1, 75b ust. 6 ustawy Prawo o adwokaturze, 2) prawa proceduralnego poprzez niedopełnienie obowiązków i postępowanie wbrew zasadom przewidzianym w art. 6, 7, 8, 15, 77, 80, 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego. Powtórzył swoje zarzuty zawarte w odwołaniu, a dotyczące pytań egzaminacyjnych o numerach: 68, 75, 186 i 203. Ponowił również zarzut odnoszący się do naruszenia art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze w zakresie zamieszczenia w teście egzaminacyjnym pytań z dziedziny prawa podatkowego. Uzasadniając swoją skargę równocześnie zarzucił, iż w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności, bowiem uchwała podjęta w pierwszej instancji rozpoznawała jego sprawę bez odnoszenia się do merytorycznej zawartości pytań. Natomiast decyzja Ministra Sprawiedliwości podjęta w ramach instancji stanowiła w istocie pierwsze merytoryczne rozpoznanie jego sprawy. Tym samym jego sprawa była rozpoznawana w istocie tylko jeden raz, co stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności. Ponadto skarżący odniósł się do samego sposobu przeprowadzenia egzaminu w zakresie liczby toalet oraz nadmiernego hałasu na sali egzaminacyjnej. Elementy te świadczą o niezapewnieniu wszystkim egzaminowanym właściwych warunków niezbędnych do wykazania się wiedzą. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej. W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący złożył pisma z dnia 22 maja 2009 r. i z dnia 27 maja 2009 r., w których wniósł o przyspieszenie rozpoznania przez Sąd jego skargi oraz przytoczył kolejne poglądy orzecznictwa popierające jego stanowisko odnoszące się do pytania nr 186. Jednocześnie w piśmie z dnia 10 lipca 2009 r. podniósł kolejny zarzut dotyczący pytania nr 204, które brzmiało: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega : A. wyrób akcyzowy, B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, C. dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi." Według klucza odpowiedzi jedyną prawidłową jest odpowiedź "B" podczas, gdy skarżący udzielił odpowiedzi "A", która w jego ocenie wynika wprost z brzmienia art. 2 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności. Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze powyższe kryteria sąd uznał, że skarga G. G. jest częściowo zasadna, albowiem przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką przeprowadzane jest w trybie zgodnym z wymogami ustawy Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., nr 123, poz. 1058 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 roku w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. nr 258, poz. 2160 z późn. zm.). Jest to postępowanie administracyjne, w którym komisja egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej, przed którą odbywa się egzamin jest organem I instancji, natomiast Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Po przeprowadzeniu egzaminu Komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały, od której następnie służy odwołanie dotyczące wyniku egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (art. 75j ust. 1 i 2 ustawy Prawo o adwokaturze). Zgodnie z art. 75i ust. 1, 2, 3 Prawo o adwokaturze egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każda prawidłową odpowiedź otrzymuje on 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Przepis art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu. Mając na uwadze wyżej zacytowane przepisy Sad uznał, że wadliwie skonstruowane zostały pytania 186 i 75, w których nie jedną, ale dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe. Pytanie 186 brzmiało: "Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne." Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. nr 114, poz. 1178 ze zm.) w związku z art. 127 § 3 k.p.a. Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "B". W ocenie sądu zarzutom skarżącego odnośnie pytania 186 nie można odmówić racji. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzieleniem indywidualnych zezwoleń dewizowych stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. W myśl przepisu art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, ale strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W tym stanie rzeczy od decyzji wydanej w I instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w I instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań" to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a. może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest wydaną w II instancji mimo tożsamości podmiotowej organu I i II instancji. Według oceny sądu, wbrew twierdzeniom organu, analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odpowiedź "A", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "B". W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w aspekcie materialnym i formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możliwości dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji. W tym stanie rzeczy przewidziana w art. 127 § 3 k.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny i orzecznictwa nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia. W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytania jak pytanie 186 na egzaminie konkursowym na aplikację, bowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz z poglądów doktryny. Analogiczna konstatacja dotyczy również pytania nr 75, które miało treść: "Według kodeksu cywilnego, małżonek w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, nie będący spadkobiercą swego małżonka: A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku, B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku, C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania." Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", prawidłowa zaś według organu, zgodnie z kluczem odpowiedzi jest odpowiedź "C", zaś wynika to z art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c. Kontrowersje w przypadku tego pytania budzi samo powołanie przez organ podstawy prawnej jako związku art. 923 i 9351 k.c., kiedy uprawnienie z art. 923 § 1 k.c. przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom bez względu na to, czy dziedziczą one po spadkodawcy zaś rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne. Poza tym ustawodawca w tym przepisie wymienił 2 grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy tj. małżonka i inne osoby bliskie. O ile mając na uwadze art. 614 § 1 k.r.o. małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem, o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c., to nie ma żadnych przeszkód prawnych, aby uznać go za osobę bliską. Stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalne więzy rodzinne, ale również więzy faktyczne. A więc czy małżonek w separacji będzie osobą bliską dla spadkodawcy decydować będą okoliczności faktyczne, a przede wszystkim ocena jego stosunku osobistego ze spadkodawcą. Sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka w separacji jest diametralnie różna. W pierwszym przypadku związek małżeński zostaje definitywnie rozwiązany zaś w drugim przypadku istnieje z pewnymi modyfikacjami. Z pewnością zaś w pierwszym i drugim przypadku można takich małżonków zaliczyć do osób bliskich z art. 923 k.c., albowiem poprzez wspólne zamieszkiwanie wytwarza się szczególna więź między nimi, a dodatkowo małżonkowie w separacji zobowiązani są do alimentacji i pomocy. Tak więc w pytaniu nr 75 możliwe były dwie odpowiedzi "A" i "C" co narusza art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Sąd nie podzielił natomiast trafności zarzutów skarżącego odnoszących się do pytania 68, 203 i 204. Pytanie 68 brzmiało: "Według kodeksu cywilnego na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgoda drugiej strony, może powołać się: A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą, B. tylko strona czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia oświadczenia dotkniętego wadą, C. każdy." Skarżący wskazał jako prawidłową odpowiedź "B", natomiast według klucza odpowiedzi prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "C". Nie można zgodzić się ze skarżącym, iż wskazana przez organ odpowiedź "C" jest nieprawidłowa bowiem na wady w postaci pozorności może powołać się każdy, kto ma interes prawny, co oznacza znacznie węższy katalog osób niż literalnie "każdy". Pozorność jest wadą oświadczenia woli powodującą bezwzględną nieważność czynności prawnej, dlatego też na nieważność pozornego oświadczenia woli może powołać się każdy. W pytaniu, jak słusznie wywodził organ administracji, nie chodziło o kwestię procesową wynikającą z art. 189 k.p.c., lecz o problem natury materialnoprawnej. Stąd istnienie interesu prawnego po stronie powoda dla poprawności odpowiedzi było obojętne. Pytanie 203 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług, jednym z płatników podatku od towarów i usług jest: A. komornik sądowy, B. Urząd Celny, C. importer towaru." Skarżący rozwiązując test zaznaczył odpowiedź "C", zaś zgodnie z kluczem odpowiedzi prawidłowa odpowiedź na to pytanie to "A". Skarżący wywodził, że aby udzielić prawidłowej odpowiedzi należało poczynić dodatkowe założenia, albowiem komornik co do zasady nie jest płatnikiem podatku od towarów i usług, a staje się nim jedynie wówczas, gdy spełnione są kumulatywnie dwie przesłanki: 1) wykonuje czynności egzekucyjne w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, 2) czynności te dotyczą dostawy, dokonanej w trybie egzekucji, towarów będących własnością dłużnika lub posiadanych przez niego z naruszeniem obowiązujących przepisów. Zarzut ten nie jest zasadny. Należy podzielić stanowisko organu, że istota tego pytania sprowadzała się do wskazania, który z wymienionych podmiotów jest jednym z płatników podatku od towarów i usług. Spośród trzech propozycji odpowiedzi, tylko komornik sądowy w świetle art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług jest płatnikiem tego podatku, albowiem tylko on jest organem egzekucyjnym wykonującym czynności egzekucyjne w zakresie postępowania cywilnego, które nie są zastrzeżone dla sądów. Odpowiedź "C", której udzielił skarżący, nie jest w żadnym razie prawidłowa. Pytanie dotyczyło bowiem płatnika podatku, nie zaś podatnika podatku VAT. Pytanie 204 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega: A. wyrób akcyzowy, B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, C. dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi." Według klucza odpowiedzi jedyną prawidłową jest odpowiedź "B", podczas gdy skarżący udzielił odpowiedzi "A". Uznaje ją za prawidłową, albowiem, jest zgodna z art. 2 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym. Jednakże skarżący nie uwzględnił w swoich rozważaniach treści art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym z 23 stycznia 2004 roku (Dz. U. 2004 r. nr 29 poz. 257 z późn. zm.), która obowiązywała w dacie egzaminu. W myśl tego przepisu opodatkowaniu akcyzą podlega m.in. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych. Tak więc odpowiedź "B" jest prawidłowa i wynika wprost z przywołanego wyżej artykułu. Zgodnie z art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin polegał na sprawdzeniu wiedzy kandydata m.in. z zakresu prawa finansowego. Zdaniem skarżącego w teście nie powinny znaleźć się pytania z prawa podatkowego, gdyż ta dziedzina prawa w jego ocenie jest odrębną gałęzią prawa, nie zaliczającą się do prawa finansowego. Według oceny sądu, organ administracji zasadnie wywiódł, iż do dziedziny prawa finansowego należy zaliczyć również prawo podatkowe. Posiłkując się podanymi w decyzji publikacjami minister wskazał na istotny związek prawa podatkowego z prawem finansowym, wyrażający się m.in. finansową działalnością publiczną Państwa w zakresie przychodów podatkowych, które są instrumentem zasilenia budżetu. Wykazanie się podstawową wiedzą z zakresu prawa podatkowego ma również i to znaczenie, że staje się ona niezbędna w wielu sprawach objętych przyszłym szkoleniem aplikanckim. Wobec tego, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr 258 (1) 2008 z dnia [...] września 2008 r. utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 roku ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 189 punktów, a dwa pytania według oceny Sądu zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Rozstrzygnięcie jak w pkt 2 i 3 wyroku Sąd oparł na art. 152 i 200 p.p.s.a.