III SAB/Wa 33/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, , po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. D. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego W. polegającą na niedoręczeniu decyzji postanawia 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącemu uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych) Pismem z 1 czerwca 2009 r. Skarżący – A. D. wniósł skargę na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego W.. Wskazał, że bezczynność ta polega na niedoręczeniu decyzji z [...] grudnia 2008 r. przenoszącej na niego odpowiedzialność za zobowiązania spółki M. sp. z o.o. (obecna nazwa P. sp. z o.o.). Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.). Uzasadniając zarzut podniósł że wzmiankowana decyzja nie została mu skutecznie doręczona, gdyż wbrew postanowieniom tego przepisu osoba która odebrała decyzję (P. K. - dorosły domownik) nie podjęła się przekazania odebranej korespondencji Skarżącemu. Skarżący wyjaśnił ponadto, że - niezwłocznie po zapoznaniu się z aktami przez upoważnionego do tego pełnomocnika - zwrócił się do organu z wnioskami o ponowne i prawidłowe doręczenie decyzji. Wnioski te organ załatwił odmownie. Skarżący zaakcentował także – odwołując się do orzecznictwa sądowego – że dopiero odpowiednie oświadczenie dorosłego domownika odbierającego pismo uprawnia do stwierdzenia, że pismo to zostało doręczone prawidłowo w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej. Dopuszczalność wniesienia skargi bezpośrednio na bezczynność organu Skarżący wywiódł z art. 52 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a.". Wskazał mianowicie że nie przysługują mu w chwili obecnej żadne środki zaskarżenia związane z bezczynnością tego organu. W odpowiedzi na skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego W. stanął na stanowisku, że podmiot który kwestionuje prawidłowość doręczenia zastępczego nie może wnieść skargi do sądu na bezczynność organu i żądać zobowiązania tegoż organu do ponowienia doręczenia. Doręczenie jest bowiem czynnością materialno-techniczną i jego wadliwość może być podnoszona w skardze na decyzję lub postanowienie. Organ zwrócił ponadto uwagę na fakt skierowania przez Skarżącego w dniu 3 czerwca 2009 r. (data wpływu) ponaglenia do Dyrektora Izby Skarbowej w W. na niezałatwienie sprawy toczącej się przed organem I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiot skargi Skarżący oznaczył jako bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego W. Jak sam wskazał bezczynność ta polega na niedoręczeniu decyzji z [...] grudnia 2008 r. przenoszącej na niego odpowiedzialność za zobowiązania spółki M. sp. z o.o. (obecna nazwa P. sp. z o.o.). Z treści skargi wynika zaś że głównym - skierowanym pod adresem organu - zarzutem jest brak skutecznego doręczenia tej decyzji. Skarżący wywiódł mianowicie, że wspomniana decyzja została wysłana na jego adres i odebrana przez dorosłego domownika tj. P. K., która jednakże, wbrew wymogom z art. 149 Ordynacji podatkowej, nie podjęła się przekazania odebranej korespondencji Skarżącemu. Skarżący stanął na stanowisku, że naruszenie tego przepisu skutkować powinno ponownym, prawidłowym doręczeniem decyzji. W ocenie Sądu tak sformułowany zarzut bezczynności organu wskazuje że przedmiotem skargi jest nie tyle zwłoka tego organu w doręczeniu decyzji, ile w załatwieniu sprawy, co wynika ze związku jaki zachodzi między doręczeniem decyzji a jej istnieniem w obiegu prawnym. Zgodnie bowiem z art. 212 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. Doręczenie decyzji stanowi jej wprowadzenie do obrotu prawnego. Bezsprzecznie egzystencja prawna decyzji rozpoczyna się więc dopiero w chwili jej doręczenia, a nieprawidłowe doręczenie jest równoznaczne z jej nieistnieniem w obrocie prawnym. Załatwienie sprawy polega zatem na wydaniu i doręczeniu (podkr. Sądu) stronie decyzji (por. uchwała NSA z 4 grudnia 2000 r., FPS 10/00, LEX). Doręczenie decyzji następuje z zachowaniem zasad określonych w art. 144-154c Ordynacji podatkowej i tylko w przypadku zachowania tych reguł doręczenie będzie skuteczne. Wskazywany przez Skarżącego przepis art. 149 stanowi, że w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Skoro zatem Skarżący zarzuca organowi brak – z uwagi na naruszenie cytowanego wyżej przepisu - skutecznego doręczenia decyzji, to w istocie twierdzi, że z racji niewprowadzenia jej do obrotu nie rozpoczęła ona bytu prawnego, a zatem sprawa nie została załatwiona. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 lipca 2008 r. (II OSK 944/08). Z powyższych względów Sąd nie podziela stanowiska Naczelnika Urzędu Skarbowego W., który położył akcent na materialno-techniczny charakter doręczenia, pomijając zarzut jej niedoręczenia z zachowaniem rygorów określonych w art. 149 Ordynacji podatkowej. Tym samym nietrafna jest sugestia organu, że przedmiotem skargi na bezczynność organu nie może być prawidłowość doręczenia decyzji, w sytuacji gdy przyczyną bezczynności jest brak skutecznego wprowadzenia tej decyzji do obrotu. W tej sytuacji merytoryczną ocenę zasadności zarzutu bezczynności organu poprzedzić należy – w ocenie Sądu - ustaleniem, czy zachowane zostały szczególne wymogi procesowe związane z zaskarżeniem bezczynności. Zgodnie z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich, przy czym przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Przepis ten wyraża generalną zasadę subsydiarności skargi sądowej. Jej wniesienie do sądu administracyjnego wymaga bowiem uprzedniego uruchomienia środków prawnych dostępnych w administracyjnym toku instancji, a w razie ich braku - skierowania do organu wezwania do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 i 4 p.p.s.a.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z 29 kwietnia 1998 r., I SAB/Gd 8/97, niepubl. oraz postanowienie NSA z 21 września 2001 r., I SAB 131/00, LEX nr 55763) oraz w doktrynie (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004, s. 100) nie budzi wątpliwości pogląd, że przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy również rozumieć wyczerpanie trybu przewidzianego w art. 141 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, iż na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie lub terminie ustalonym na podstawie art. 140 stronie służy ponaglenie do organu podatkowego wyższego stopnia. Oznacza to, że w każdym przypadku przed wniesieniem skargi na bezczynność organu konieczne jest uprzednie złożenie ponaglenia, o którym mowa w art. 141 Ordynacji podatkowej. Nietrafny jest więc wywód Skarżącego, który fakt wniesienia skargi bezpośrednio do Sądu uzasadnił tym, że nie przysługują mu w chwili obecnej żadne środki zaskarżenia związane z bezczynnością organu. Wywodowi temu przeczy zresztą okoliczność skierowania przez Skarżącego w dniu 3 czerwca 2009 r. (data wpływu) ponaglenia do Dyrektora Izby Skarbowej w W. na niezałatwienie sprawy toczącej się przed organem I instancji. Jakkolwiek ponaglenie to Skarżący złożył, to jednak - w ocenie Sądu - nie można uznać, że tym samym wyczerpał tryb przewidziany w art. 141 Ordynacji podatkowej. Ponaglenie to skierował bowiem równocześnie z wniesieniem skargi do Sądu. Tymczasem jak się podkreśla w orzecznictwie sądowym samo wniesienie do właściwego organu podatkowego ponaglenia w trybie art. 141 § 1 Ordynacji podatkowej nie jest wystarczającą przesłanką wniesienia do Sądu skargi na bezczynność. Wobec treści art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. wniesienie skargi na bezczynność organu w postępowaniu podatkowym uzależnione jest bowiem od rozpatrzenia złożonego ponaglenia. Ponaglenie to powinno być załatwione, stosownie do art. 139 § 2 Ordynacji podatkowej, niezwłocznie nie później jednak niż w ciągu miesiąca od daty jego wniesienia (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2006 r., I FSK 588/05). W tym stanie stwierdzić należy, że skarga Skarżącego wniesiona została przed rozpatrzeniem ponaglenia wymaganego przepisem art. 141 § 1 Ordynacji podatkowej. Tym samym uznać ją należy za przedwczesną i jako taką niedopuszczalną. Nie można przecież wykluczyć sytuacji, w której Dyrektor Izby Skarbowej uzna złożone ponaglenie za uzasadnione, co – jak zauważył Skarżący w tymże ponagleniu – sprawi że angażowanie Sądu w spór nie będzie konieczne i wpłynie w znaczny sposób na szybkość zakończenia sprawy. Skarga podlega więc odrzuceniu z przyczyn procesowych bez badania zarzutów merytorycznych w niej zawartych. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 oraz § 3, a także art. 232 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.