II FZ 565/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Aleksandra Wrzesińska - Nowacka po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I SA/Lu 289/09 odmawiające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 27 marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. UZASADNENIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 289/09 odmówił L. S przyznania prawa pomocy. Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku zapłaty wpisu od skargi. Skarżąca wskazała, że jest bezrobotna, a w stosunku do męża toczy się postępowanie egzekucyjne. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego na urzędowym formularzu PPF wynikało, że we wspólnym gospodarstwie skarżącej pozostają 4 osoby: skarżąca z mężem i dwoje dzieci (10 i 15 lat). W skład majątku strony wchodzi dom (110 m2) oraz działka o powierzchni 0,38 ha. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej męża, z której za miesiące od stycznia do kwietnia osiągnął on stratę w wysokości 1.100,21 zł. Strona podała też, że mąż "posiada zobowiązania w podatku dochodowym i toczy się postępowanie egzekucyjne". Wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów L. S. wyjaśniła, że ani ona ani jej małżonek nie posiadają czynnych rachunków bankowych, że sama nie osiąga dochodów i wraz z dziećmi pozostaje na utrzymaniu męża. Tytuły egzekucyjne wobec męża są aktualne i tylko częściowo uregulowane. Oprócz oświadczeń i tytułów wykonawczych L. S. nadesłała zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy o niefigurowaniu w ewidencji osób bezrobotnych, oraz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2009 rok (miesiące I-VI) małżonka R. S. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie po rozpoznaniu wniosku skarżącej postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2009 r. odmówił L. S. przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw podnosząc, że z wykazanych wpływów z działalności gospodarczej mąż nie jest w stanie spłacać swoich zaległych podatków, nie posiada więc ona środków na opłacenie wpisu. Wezwana ponownie do nadesłania dodatkowych wyjaśnień L. S. nadesłała dowody wpłat należności podatkowych i wynikających z tytułów egzekucyjnych oraz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2009 rok (miesiące I-VIII). Wyjaśniła też, że wydatki miesięczne na utrzymanie domu, wyżywienie, środki czystości, ubrania i edukację dzieci wynoszą 1.500 zł i są pokrywane z działalności gospodarczej męża. Skarżąca ponownie poinformowała też, że ani ona ani jej mąż nie posiadają rachunków bankowych. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 września 2009 r. WSA w Lublinie ponownie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd uznał, że sytuacja materialna skarżącej przedstawiona we wniosku PPF i dodatkowych wyjaśnieniach nie pozwala na uznanie, że L. S. nie jest w stanie uiścić kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem na jego obecnym etapie (to jest wpisu od wniesionej skargi). Zestawienie strony przychodowej rodziny (17.428,64 zł za miesiące od stycznia do sierpnia b.r. uzyskane z tytułu działalności gospodarczej R. S.) oraz wydatków rodziny (ok.1.500 zł miesięcznie, co daje kwotę 12.000 zł od początku roku) doprowadziło Sąd do wniosku, że po uregulowaniu podstawowych potrzeb rodziny w dyspozycji strony pozostają wolne środki (to jest ponad 5 tysięcy za wskazany okres). W tym samym okresie małżonek strony skarżącej realizował wpłaty zmierzające do wywiązania się z zapłaty zaległości podatkowych wobec państwa. Sąd uznał, że obowiązek zapłaty należności wobec budżetu Państwa z tytułu bieżących czy też zaległych podatków, związanych z prowadzoną przez R. S. działalnością gospodarczą nie jest priorytetowy wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego przez jego małżonkę, pozostającą na jego utrzymaniu. Przeciwne uznanie w ocenie Sądu prowadziłoby do przyjęcia, iż w przypadku powstania zaległości podatkowych (czy też innych zobowiązań finansowych) osoby utrzymującej się z działalności gospodarczej, każdorazowo konieczność poniesienia kosztów wszczętego przez podatnika postępowania sądowoadministracyjnego obciążałaby Skarb Państwa. Skarżąca wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na to postanowienie. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że stanowisko Sądu nie może być zaakceptowane, bowiem to ona nie ma środków na opłacenie wpisu i sytuacja męża może mieć w tym wypadku tylko pomocnicze znaczenie. Ponadto Sąd nie uwzględnił, że samo uzyskanie przychodów nie jest równoznaczne z dochodami. Skarżąca podkreśliła, że zapłaty zaległości podatkowej nie można zaniechać i przeznaczyć egzekwowanych kwot na wpis. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie Sąd I instancji w sposób wadliwy ocenił sytuację materialną skarżącej. W przeprowadzonych rozważaniach. Sąd pominął znaną mu z urzędu konieczność uiszczenia przez skarżącą wpisu również w innych postępowaniach toczących się przed tym Sądem w tym samym czasie. Nie ulega wątpliwości, iż analizując aspekt obciążeń finansowych związanych z udziałem strony w postępowaniu sądowym Sąd powinien brać pod uwagę wysokość kosztów sądowych, które ją obciążają w tym konkretnym postępowaniu. Jednak z drugiej strony Sąd ma obowiązek skonfrontować tę wysokość z możliwościami finansowymi strony. Nie da się prawidłowo ustalić tego elementu (możliwości finansowych) bez uwzględnienia całokształtu aktualnych wydatków spoczywających na podmiocie ubiegającym się o prawo pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.02.2008 r. sygn. I FZ 6/08). Z pewnością konieczność uiszczenia wpisów sądowych w innych postępowaniach zasadniczo wpływa na zakres rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. W niniejszej sprawie WSA rozpoznając sprawę ponownie powinien zwrócić uwagę na fakt, że skarżąca ma do uiszczenia wpisy sądowe od skarg w trzech innych sprawach, a ich łączna kwota wynosi ponad 3 tys. zł. Kwota ta w zestawieniu z dochodami rodziny i obciążeniami finansowymi męża skarżącej jest kwotą znaczną i może mieć wpływ na jej możliwości finansowe. Koniecznym jest więc zbadanie przez Sąd I instancji, czy suma wpisów sądowych, jakie będzie musiała uiścić skarżąca w celu dochodzenia swych praw przed sądem, nie spowoduje powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnienia wymaga także podniesiona w zażaleniu kwestia faktycznej wysokości dochodów męża skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny poprzestał w tym zakresie na informacji wynikającej z księgi przychodów i rozchodów małżonka podatniczki, nie podejmując działań w celu wyjaśnienia, choćby przez oświadczenia skarżącej, czy wykazane w niej przychody zostały faktycznie otrzymane. Wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego została już ugruntowana linia orzecznicza, zgodnie z którą brak wzięcia pod uwagę przez Sąd faktu prowadzenia przez wnioskodawcę kilku postępowań sądowych i sumy kosztów sądowych z nimi związanych przy ocenie aktualnych możliwości finansowych strony stanowi podstawę do uchylenia postanowienia Sądu i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23.10.2006 r., sygn. I FZ 239/06, z dnia 20.11.2006 r., sygn. I FZ 443/06 - niepubl. z dnia 08.01.2007 r., sygn. I FZ 343/06 -niepubl.). Ponadto odnosząc się do argumentów strony użytych w zażaleniu wskazać należy, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wyjaśnienia i udokumentowania także sytuacji majątkowej swojej rodziny. Przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania. Niesłusznie więc skarżąca podniosła, że sytuacja finansowa męża może mieć tylko pomocnicze znaczenie, skoro to ona nie posiada środków na opłacenie wpisu. Na ustalenie możliwości finansowych strony niewątpliwie ma wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny. Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a