II GSK 24/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Protokolant Karol Pachnik po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 sierpnia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 639/09 w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką: 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz G. B. kwotę 66 zł (sześćdziesiąt sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 18 sierpnia 2009 r., wydanym w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 639/09, po rozpoznaniu sprawy ze skargi G. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] lutego 2009 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy; Uchwałą z [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w Ł. stwierdziła, że G. B., która otrzymała z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 188 punktów, uzyskała z tego egzaminu wynik negatywny. Minister Sprawiedliwości utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę poddał analizie prawidłowość przygotowania egzaminu, jak i jego przebieg, a także odniósł się do poszczególnych pytań i odpowiedzi zakwestionowanych przez skarżącą w odwołaniu. Omawiając pytanie nr 75 Minister Sprawiedliwości przytoczył jego treść, zgodnie z którym: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka: A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku, B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku, C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania." Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "C", zaś skarżąca udzieliła odpowiedzi "A". Prawidłowa odpowiedź wynika z treści przepisów art. 9351 w związku z art. 923 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej k.c.), a treść tego pytania wskazuje w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że dotyczy uprawnień takiego małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację i taki stan między małżonkami trwał nadal aż do chwili śmierci drugiego z nich. Z uwagi na treść art. 614 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 zez zm., dalej k.r.o.) orzeczenie separacji powoduje takie skutki jak rozwód, chyba, że ustawa stanowi inaczej, a przepis art. 923 § 1 k.c. wyraźnie wymienia, jako osoby uprawnione małżonka i inne osoby bliskie. Omawiając z kolei pytanie nr 186 Minister Sprawiedliwości przedstawił jego treść, która brzmiała: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą - Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne." Zgodna z kluczem odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "A", która ma podstawę prawną w przepisach art. 8 ust. 3 ustawy z 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe (Dz.U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.). Skarżąca zaznaczyła natomiast odpowiedź "B". Organ stwierdził, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny i skoro nie ma organu wyższego stopnia (odwoławczego) nad prezesem banku centralnego, to sprawa indywidualnego zezwolenia dewizowego nie może być rozpatrzona ponownie przez inny, drugoinstancyjny organ administracji publicznej. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje więc ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji. Sąd I instancji uzasadniając uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stwierdził, że zasadny jest zarzut skarżącej dotyczący wadliwego skonstruowania pytań testowych o numerach: 75 i 186, bowiem w pytaniach tych nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe (w pytaniu nr 75 odpowiedzi "A" i "C", a w pytaniu nr 186 odpowiedzi "A" i "B"). W ocenie Sądu, pytanie nr 75 zostało nieprawidłowo skonstruowane, bowiem określało ono "małżonka", jako pozostającego w separacji, lecz jednocześnie wskazywało, że udzielenie odpowiedzi powinno opierać się na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Za niewłaściwe Sąd uznał wskazywanie na art. 9351 k.c., jako podstawę odpowiedzi podanej pod literą "C", bowiem przepis ten dotyczy prawa dziedziczenia. Ustawodawca w art. 923 § 1 k.c. wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy, to jest małżonka i "inne osoby bliskie". Mając na względzie treść art. 614 § 1 k.r.o., Sąd przyjął, że małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem, o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c., niemniej za wątpliwe uznał wykluczenie małżonka w separacji a priori z kręgu "osób bliskich". W przypadku rozwodu związek małżeński ustaje, zaś w przypadku separacji trwa z pewnymi modyfikacjami. Stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzi rodzinne, ale również więzi faktyczne. Pytanie to, miało nietypowy charakter i przy wymaganej od zdających znajomości przepisów Kodeksu cywilnego, do których się odwoływało, mogło mylić, co do rozróżnienia sytuacji prawnych "małżonka", "małżonka pozostającego w separacji" i "osoby bliskiej" tym bardziej, że dopiero w orzecznictwie i doktrynie dookreślono prawa tych małżonków, lecz również tylko w zakresie obejmującym rozważania na tle konkretnych problemów. Odnosząc się do treści kwestionowanego pytania nr 186 WSA podał m.in., że w uchwale NSA z 9 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 4/96 przyjęto, iż środek określony w art. 127 § 3 k.p.a. stanowi odstępstwo od zasady dwuinstancyjności. Pogląd ten uległ jednak zmianie, gdyż w uchwale NSA z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06 stwierdzono, że "W (...) budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 K.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej". Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że również po podjęciu tej uchwały NSA wyrażał odmienny pogląd, co do dwuinstancyjności postępowania z art. 127 § 3 k.p.a. uznając, że skoro decyzja jest wydawana przez organ administracji publicznej o charakterze monokratycznym, to nie można mówić o "wyższej" lub "niższej" instancji (tak w wyroku z 24 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 381/06). Przy takiej różnicy poglądów na rozumienie instancyjności, o której mowa w przepisie art. 127 § 3 k.p.a., do którego odwołuje się art. 8 ust. 3 ustawy - Prawo dewizowe, wymagania postawione kandydatom na aplikantów adwokackich pytaniem nr 186 były w ocenie Sądu pierwszej instancji niewspółmierne do wiedzy, którą powinni się wykazać. W związku z tym zarówno odpowiedź "A", jak i "B" tworzy zdanie prawdziwe. W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że pytania egzaminacyjne powinny być formułowane w sposób jasny, precyzyjny i jednoznaczny. Pytanie prawidłowe to takie, na które jest jedna prawidłowa i niebudząca wątpliwości odpowiedź wynikająca wprost z przepisu lub z przepisów, na którym pytanie to bazuje. Zdający nie może ponosić konsekwencji nieprawidłowo sformułowanego pytania. Takie konsekwencje dotknęły skarżącą, której nie zaliczono dwóch punktów do niezbędnego minimum 190 punktów. W skardze kasacyjnej Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok w całości i powołując się na obydwie podstawy kasacyjne z art. 174 p.p.s.a. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Minister Sprawiedliwości zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. w zw. z art. 75i ustawy z 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) przez wadliwe przyjęcie, że pytania nr 75 i 186 egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką nie odpowiadają kryterium formułowania pytań testowych i sformułowane zostały w sposób sprzeczny z wymogami cytowanego przepisu, podczas gdy pytania te są zgodne z ustawą - Prawo o adwokaturze; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi G. B. i przyjęcie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego - art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, w sytuacji gdy decyzja ta nie naruszała wskazanego przepisu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko podkreślając, że z treści art. 923 k.c. wynika wprost odpowiedź na pytanie nr 75, skoro przepis ten stanowi, że uprawnionymi są "małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy". Zatem wyłącznie małżonek, a nie małżonek w stosunku do którego orzeczono separację jest podmiotem uprawnionym, zgodnie z art. 923 k.c. Tym samym trudno zaakceptować tezę, że pytanie nie jest ograniczone do przepisów Kodeksu cywilnego. Do odpowiedzi na nie potrzebna była jedynie znajomość treści przepisu. Na poparcie swojego stanowiska, zgodnie z którym z kręgu osób uprawnionych do dalszego korzystania z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku wyłącza prawomocne orzeczenie separacji za życia spadkodawcy, Minister Sprawiedliwości przywołał poglądy doktryny oraz orzecznictwa. Odnosząc się do pytania nr 186, organ zwrócił uwagę, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest odrębną instytucją i został uregulowany osobno i niezależnie od instytucji odwołania występującej w klasycznym postępowaniu dwuinstancyjnym. W literaturze występują wątpliwości dotyczące charakteru wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co jednak nie rzutuje na kwestię charakteru postępowania, w ramach którego strona złożyła tego rodzaju wniosek i które nie przestaje być wówczas postępowaniem jednoinstancyjnym. Sporne pytanie zostało zaś sformułowane precyzyjnie i oparte o konkretny przepis prawa. Skoro od decyzji Prezesa NBP nie służy odwołanie, to bez wątpienia mamy do czynienia z postępowaniem jednoinstancyjnym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną G. B. wniosła o jej oddalenie, jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wynikające z art. 183 p.p.s.a. związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza mu zakres dokonywania oceny legalności orzeczenia sądu I instancji. Pozostając w tych granicach należy stwierdzić, że mimo sformułowania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia w wyroku WSA przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), nie zamieszczono na jego poparcie jakiegokolwiek uzasadnienia odnośnie przyjęcia za podstawę orzekania błędnych ustaleń faktycznych czy też niewłaściwego zastosowania przepisów normujących postępowanie przed sądem I instancji. W konsekwencji skarga kasacyjna nie ma w tej części usprawiedliwionych podstaw. Skargę kasacyjną oparto również na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) wskazując, że chodzi o art. 75i Prawa o adwokaturze. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami prawa materialnego, które według Sądu I instancji zostały naruszone, Naczelny Sąd Administracyjny musi najpierw ocenić, czy doszło do wytkniętego naruszenia norm materialnoprawnych. Tylko bowiem pozytywne ustalenia w tym zakresie uprawniają do dalszej oceny obejmującej wpływ naruszenia prawa materialnego na wynik sprawy administracyjnej. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej w takiej kolejności, wskazać należy, że według Sądu I instancji kontrolowana na skutek skargi G. B. decyzja Ministra Sprawiedliwości naruszała art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Przepis ten w dacie przystąpienia skarżącej do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką stanowił, że "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". Treść przytoczonego przepisu jest jasna i przy tak jednoznacznie sformułowanych wymogach nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Z przepisu wynika wprost, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową. Wprowadzając takie rozwiązanie prawne ustawodawca po pierwsze przesądził, że test egzaminacyjny nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie jak i w orzecznictwie, czy też pytań, na których udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania. Po wtóre przesądził również o poziomie wiedzy prawnej niezbędnej dla skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką poprzez wyłączenie z testu sprawdzającego pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową. Te dwie okoliczności prawne mają istotne znaczenie w procesie kontroli decyzji ustalającej wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Obligują bowiem sąd administracyjny do badania, czy pytanie testu egzaminacyjnego odpowiada wymogom stawianym przez art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Ingerencja sądu administracyjnego w treść pytań wynika z obowiązku kontroli legalności decyzji ustalającej wynik egzaminu w aspekcie jej zgodności m.in. z przepisami prawa materialnego. Podkreślić przy tym należy, że w odróżnieniu od regulacji prawnych zawartych chociażby w art. 169 ust. 8 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365) ocenie sądu administracyjnego z uwagi na treść art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze podlega nie tylko prawidłowość procedur, ale również prawidłowość sformułowania pytania egzaminacyjnego w taki sposób, aby z trzech zaproponowanych odpowiedzi tylko jedna była prawidłowa. Oceniając zaskarżoną decyzję w zakresie jej zgodności z art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze Sąd pierwszej instancji przyjął, że pytania nr 75 i nr 186 nie odpowiadają wymogom tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny tę ocenę podziela. Pytanie nr 75 stanowiło sprawdzenie wiedzy kandydata ze znajomości art. 923 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, że małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. W omawianym pytaniu odwołano się wprost do Kodeksu cywilnego, przy czym uprawnienie do mieszkania odniesiono do małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędącego spadkobiercą swego małżonka. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając wadliwość pytania wskazał, że wprowadzało ono w błąd poprzez zakreślenie granic problemu do przepisów Kodeksu cywilnego bez wskazania na normy prawne Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nadto omawiane pytanie nie było na tyle precyzyjne, aby w oparciu o jego treść można było udzielić żądanej przez Ministra Sprawiedliwości odpowiedzi. Artykuł 923 § 1 k.c. do kręgu uprawnionych do mieszkania zalicza obok małżonka także osoby bliskie spadkodawcy. Nie powinno budzić wątpliwości, że w określonych stanach faktycznych małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację, można zaliczyć do osób bliskich spadkodawcy w rozumieniu powołanego przepisu. Skoro zatem w myśl art. 923 § 1 k.c. uprawnienie do zamieszkiwania przyznaje się małżonkowi i osobom bliskim, uznana przez organ za prawidłową propozycja odpowiedzi na tak postawione pytanie wymagała dodatkowego założenia, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację, nie jest "inną osobą bliską". Orzeczenie separacji ma co do zasady skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Jednak istnieją istotne odrębności takie jak nieorzekanie o winie za rozkład pożycia, obowiązek wzajemnej pomocy czy przejściowość separacji. Dlatego nie można wykluczyć, że małżonkowie pozostający w separacji w konkretnych okolicznościach pozostają wobec siebie w relacjach uzasadniających dokonanie oceny o pozostawaniu względem siebie "osobami bliskimi". Stąd więcej niż jedną propozycję odpowiedzi należało uznać za prawidłową, a pytanie za nieodpowiadające wymaganiom prawa. W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że pytanie nr 186 nie odpowiadało wymogom tego przepisu. Takie samo stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 października 2009 r., sygn. akt II GSK 781/09, w którym odniesiono się już do wadliwości pytania nr 186. Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela pogląd prawny wyrażony w powołanym wyroku, nadto zauważa, że sporne pytanie było sprawdzeniem znajomości przez uczestnika egzaminu konkursowego treści art. 8 ust. 3 Prawa dewizowego. Przepis ten stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Odpowiedź na pytanie, czy postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest jednoinstancyjne (propozycja odpowiedzi A), czy też dwuinstancyjne (propozycja odpowiedzi B) uzależniona jest od tego, czy dwuinstancyjność postępowania rozpatrywana będzie w znaczeniu materialnym, czy też formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji. Zdaniem W. Dawidowicza, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia), czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym a nie ustrojowym - z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45). Podejście do zasady dwuinstancyjności postępowania w ujęciu materialnym jest dominujące w orzecznictwie. W uzasadnieniu kontrolowanego wyroku Sąd I instancji powołał się na pogląd prawny wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06. Warto zatem dodać, iż Naczelny Sąd Administracyjny w innym składzie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z zagadnieniem prawnym tożsamym z tym, jakie było przedmiotem uchwały w sprawie o sygn. akt II GPS 2/06. W uzasadnieniu wyroku z 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07 Trybunał Konstytucyjny omawiając art. 78 Konstytucji stwierdził: "(...) kształtując konstytucyjne prawo każdej ze stron do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, posłużono się w nim ogólnym sformułowaniem "zaskarżenie", pozwalającym na objęcie jego zakresem różnych, specyficznych dla danej procedury, środków prawnych, których wspólną cechą jest umożliwienie stronie uruchomienia weryfikacji wydanego w pierwszej instancji orzeczenia, bądź decyzji. Ponadto jest możliwa konkretyzacja tego sformułowania, polegająca na wskazaniu tych elementów środka prawnego, które są wystarczające do realizacji omawianego prawa, i nie ma tu decydującego znaczenia przyjmowany w doktrynie podział na środki odwoławcze i inne środki zaskarżenia. Trzeba bowiem uwzględniać całokształt unormowań determinujących przebieg określonego postępowania, bo nie zawsze jest możliwe takie ukształtowanie procedury, aby w sprawie orzekał organ wyższej instancji". Takim przykładem wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny jest art. 127 § 3 k.p.a. (por. uchwała z 22 lutego 2007 r. NSA w Warszawie, sygn. akt. II GPS 2/06). Omawiana kwestia nie jest zatem jednoznaczna i wywołuje kontrowersje. Nie została rozstrzygnięta w przesądzający sposób. Dlatego też nie można pozbawić racji argumentacji G. B. o dwuinstancyjnym charakterze postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W szczególności zaś nie można tej instytucji uznać w sposób jednoznaczny i przekonujący za wyjątek od zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W świetle powyższych rozważań nie powinno budzić wątpliwości, że za prawidłowe należało uznać propozycje odpowiedzi zawarte zarówno w punkcie A i B. Polemika z tym poglądem zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stanowi potwierdzenie tej tezy. Naruszenie przepisów prawa materialnego powoduje uwzględnienie skargi tylko wówczas, gdy naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy - w tym wypadku na ustalenie wyniku egzaminu na aplikację adwokacką. Ponieważ w ówczesnym stanie prawnym pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskiwał kandydat, który otrzymywał z testu co najmniej 190 punktów, a skarżąca uzyskała z testu 188 punktów, naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. Reasumując, skoro kwestionowane pytania nie zostały skonstruowane zgodnie z wymaganiami przewidzianymi w prawie, to Sąd I instancji nie naruszył prawa materialnego dochodząc do takiej konkluzji. Takie stwierdzenie implikuje ocenę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. prawidłowo ocenił materiał dowodowy w sprawie i nie naruszył tym samym prawa procesowego - co było zarzutem skargi kasacyjnej. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 2 i art. 205 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.