II OSK 1987/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary /spr./ Sędzia WSA del. Marzenna Linska-Wawrzon Protokolant: Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 września 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 979/09 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. oddala wniosek pełnomocnika U. S. o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Decyzją z dnia (...) kwietnia 2007 r. Prezydent W. orzekł o wymeldowaniu M. J. z pobytu stałego w lokalu nr (...) przy ul. G. (...) w W. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że M. J. opuścił miejsce pobytu stałego wiele lat temu, gdyż po ślubie w 1982 r. ześrodkował swoje życie rodzinne i osobiste ze swoją żoną. Organ powołał się na zeznania lokatora z lokalu nr (...) i lokatorki z lokalu nr (...). Jednocześnie organ zaznaczył, że M. J. wystąpił przeciwko wnioskodawczyni U. S. z powództwem o przywrócenie posiadania przedmiotowego lokalu, które jednak oddalono 19 maja 2006r. Wojewoda Mazowiecki, po rozpoznaniu odwołania M. J., w którym ten kwestionował zeznania świadków, decyzją z (...) czerwca 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy przedstawił stanowiska stron. Wskazał, że zdaniem U. S. M. J. nie przebywa w przedmiotowym lokalu od 1981 r., kiedy to wyprowadził się od swych rodziców i wyjechał do L. Po powrocie do Polski zamieszkał u swojej żony w Z. przy ul. G. (...), gdzie mieszka obecnie. W miejscu stałego zameldowania nie ma żadnych rzeczy osobistych, nie posiada kluczy do tego mieszkania i przebywał w nim sporadycznie z okazji odwiedzin, ostatnio w 2003 r. Żona M.J. podała, iż od zawarcia małżeństwa w 1985r. nigdy nie zamieszkał on z nią na stałe. W przedmiotowym lokalu nie przebywa od śmierci ojca, gdyż po jego pogrzebie U. S. wymieniła zamki w drzwiach i nie wpuściła jej męża do lokalu. Pozostały w nim jego rzeczy osobiste. M. J. zeznał natomiast, że w przedmiotowym lokalu mieszkał do śmierci rodziców. U. S. po wstąpieniu w stosunek najmu lokalu wymieniła zamki w drzwiach wejściowych i nie przekazała mu nowych kluczy. Wyrzuciła też część jego mebli, rzeczy osobistych i pamiątek rodzinnych. Skarżący wystąpił z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, które zostało oddalone z uwagi na wniesienie go z uchybieniem terminu. W tych okolicznościach organ odwoławczy uznał, że M. J. od lat nie mieszka w przedmiotowym lokalu, co potwierdzili przesłuchani sąsiedzi. Wymiana zamków przez U. S. nie oznacza, że opuszczenie lokalu nastąpiło bez własnej woli, skoro z ww. powództwem wystąpiono po terminie. Organ przyjął więc, że odwołujący się dobrowolnie i stale nie przebywa w przedmiotowym lokalu, co uzasadnia jego wymeldowanie. Organ wskazał, że M. J. mieszka w Z. przy ul. G. (...). W skardze na powyższą decyzję M. J. zaprzeczył, jakoby nie mieszkał w przedmiotowym lokalu od 1981 r. U. S. wymieniła zamki w drzwiach i nie wpuściła go do mieszkania po pogrzebie ojca w styczniu 2003 r. W lokalu zostały jego rzeczy osobiste. Ponadto wskazał, że pozew o przywrócenie posiadania przedmiotowego lokalu, ze względu na działanie bez pełnomocnika, został oddalony z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. Skarżący zakwestionował też ustalenie organu co do jego obecnego miejsca zamieszkania. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego zarzucił, że organy obu instancji nie uwzględniły wniosków dowodowych skarżącego, m.in. przesłuchanie byłego i obecnego gospodarza domu oraz przeprowadzenie oględzin lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 3 grudnia 2007r. uchylił decyzję organu odwoławczego uznając, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), które polegało na pominięciu wniosku skarżącego o przesłuchanie gospodarzy domu, w którym znajduje się przedmiotowy lokal. Organ odwoławczy, zdaniem Sądu, pominął w ten sposób istotne okoliczności sprawy i wobec tego nie można przyjąć, że zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Wydając zaskarżoną decyzję wyłącznie w oparciu o ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji, bez przeprowadzenia żądanych przez skarżącego dowodów, organ odwoławczy naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W skardze kasacyjnej U. S. zarzuciła powyższemu wyrokowi naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., nr 87, poz. 960 ze zm.), poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji o wymeldowaniu skarżącego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazujący na wieloletnie niezamieszkiwanie skarżącego w lokalu nr (...) przy ul. G. (...) w W., oraz naruszenie art. 7, art. 15, art. 77 § 1 i art. 136 k. p. a., jako że za niezasadny uznano pogląd Sądu, że pominięcie zeznań dozorców miało znaczenie dla oceny stanu sprawy. Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OSK 502/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu uznając, iż zasadny jest mający wpływy na wynik sprawy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 7, art. 15, art. 77 § 1 oraz art. 136 k. p. a. Zdaniem NSA, trafnie zauważono w skardze kasacyjnej, że uchybienie powyższym przepisom nie miało wpływu na wynik sprawy. Sąd II instancji wskazał, że z przytoczonych przez organ odwoławczy twierdzeń skarżącego oraz jego żony wynika, że skarżący nie kwestionuje faktu, iż co najmniej od stycznia 2003 r. nie mieszka w lokalu, w którym był zameldowany. Spór co do faktu dotyczy tego, kiedy i w jakich okolicznościach skarżący opuścił ten lokal - czy dobrowolnie w 1981 r., czy pod przymusem w 2003 r. Skarżący nie kwestionuje też, że jego powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania zostało oddalone. Zatem już w postępowaniu przed organem odwoławczym istniały okoliczności, które wystarczały do przyjęcia, że zeznania gospodarzy domów nie dotyczyły okoliczności istotnych dla sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu administracyjnego nie jest bowiem istotne, kiedy skarżący opuścił przedmiotowy lokal, ale jest istotne, że w chwili wydawania decyzji o wymeldowaniu tam nie przebywał. Nie jest też istotne, że do opuszczenia tego lokalu został przymuszony, jeżeli skutecznie nie zdołał przywrócić naruszonego posiadania. Wojewódzki Sąd Administracyjny po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 8 września 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 979/09, oddalił skargę M. J. Sąd ten wskazując, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter stały i jest dobrowolne, stwierdził, że spełnione zostały przesłanki obligujące organ gminy do dokonania wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. Skarżący nie kwestionuje faktu, że od stycznia 2003 r. nie mieszka w przedmiotowym lokalu, co potwierdza też jego żona. Ponadto z zeznań świadków Z. S. i J. G. wynika, że skarżący nie mieszka w przedmiotowym lokalu od wielu lat. Okoliczność niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu w chwili wydania decyzji wynika także z wyjaśnień U. S. Ponadto Sąd stwierdził, że w związku z oddaleniem pozwu skarżącego o przywrócenie naruszonego posiadania prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. z dnia 19 maja 2006 r., sygn. akt I C 463/06, uznać należy, że opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu było dobrowolne. Sąd podkreślił również, że pominięcie w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego rozważań dotyczących żądania przeprowadzenia dowodu z zeznań gospodarzy domu należy uznać za uchybienie art. 107 § 3 k. p. a., ale uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż dowód ten miał dotyczyć okoliczności, które w sprawie nie były istotne. Ponadto dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia okoliczność, że organ uznał w zaskarżonej decyzji, że skarżący zamieszkiwał w Z. przy ul. G. (...). W skardze kasacyjnej M. J. zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 3 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., przejawiające się w tym, że oddalenie skargi nastąpiło w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracyjnych dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie wszystkich aspektów związanych z zachowaniem przez M. J. więzi z lokalem, z którego został wymeldowany. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego. Sąd nie dostrzegł, że materiał ten mógł zostać uzupełniony o dowody z dokumentów, świadczących o szczególnej koncentracji interesów życiowych skarżącego z lokalem, z którego został wymeldowany, w kontekście jego regularnej pracy wykonywanej poza granicami Polski, 2) art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296 ze zm., dalej: k.p.c.) poprzez odmowę dopuszczenia wskazanych przez skarżącego dokumentów, na okoliczność jego związków z lokalem, z którego został wymeldowany, co nie pozwoliło na wszechstronne rozważenie zebranego materiału. Skarżący wskazał, że postępowanie sądu administracyjnego powinno prowadzić do odpowiedzi na pytanie, czy fakt występowania regularnych długich okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania, związanych z pracą za granicą, może stanowić podstawę do przyjęcia, że ostatecznie doszło do opuszczenia miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Ocena stanu przebywania w danym lokalu ma wiele aspektów, w związku z czym kwestia opuszczenia miejsca stałego pobytu winna wiązać się z wnikliwą oceną. Ograniczenie się jedynie do stwierdzenia braku przesłanek cywilnoprawnych w kontekście naruszonego posiadania i niewyjaśnienie powyższych okoliczności skutkowało naruszeniem przepisów postępowania. Ponadto Sąd, zdaniem skarżącego, nie zauważył, że materiał dowodowy jest niekompletny o wyjaśnienie okoliczności wpływu prowadzonej działalności gospodarczej i zamieszkiwania małżonki pod innym adresem, na ocenę przesłanek pozwalających stwierdzić, że opuszczono dotychczasowe miejsce zamieszkania, czyli przedmiotowy lokal. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną U. S. wniosła o jej oddalenie wskazując, że skarżący nie wskazał jakich konkretnie dowodów nie przeprowadzono podczas postępowania administracyjnego oraz nie uzasadniono, że brak tych dowodów miał znaczenie dla zaskarżonego wyroku. Ponadto wskazano, że skarżący miał możliwość wskazania wszelkich dowodów na uzasadnienie swoich twierdzeń podczas postępowania administracyjnego. U. S. wskazała również, że próba wykazania szczególnej więzi skarżącego z przedmiotowym lokalem nie ma znaczenia dla stwierdzenia jego pobytu w tym lokalu. Odnosząc się do drugiego z zarzutów U. S. wskazała, że dowody wnioskowane przez skarżącego jako uzupełniające nie miały żadnego znaczenia w niniejszym postępowaniu. Skarżący nie wykazał znaczenia dokumentów zaświadczających o jego działalności gospodarczej. Ponadto rozpoczął on tę działalność po zakończeniu postępowania administracyjnego w dwóch instancjach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznawaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Trafnie wskazano w zaskarżonym wyroku na treść art. 190 p.p.s.a. i konsekwencje tej regulacji dla orzeczeń wydawanych w sprawie po wydaniu wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Ponadto, zgodnie z powołanym przepisem art. 190 p.p.s.a. - nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skarga kasacyjna zdaje się pomijać te podstawowe zasady. Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy zasadnie powołał się zatem na przepis art. 190 p.p.s.a. i wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 kwietnia 2009r., sygn. akt II OSK 502/08. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż w niniejszej sprawie dla ustalenia przesłanek wymeldowania określonych w art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. nr 139 z 2006 r., poz. 993 ze zm.) nie jest istotne, kiedy skarżący opuścił lokal, w którym był zameldowany, ale jest istotne, że w chwili wydawania decyzji o wymeldowaniu tam nie przebywał. Nie jest też istotne, że do opuszczenia tego lokalu został przymuszony, jeżeli skutecznie nie zdołał przywrócić naruszonego posiadania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał więc w sposób jednoznaczny, jakie przesłanki są wystarczające dla wymeldowania M. J. z przedmiotowego lokalu na podstawie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Nie należą do nich, nieistotne dla sprawy wymeldowania skarżącego, okoliczności "związane z powstaniem szczególnego rodzaju faktycznej więzi , jaka łączyła M. J. z lokalem, niezależnie od wydanego w sprawie cywilnej rozstrzygnięcia oddalającego powództwo o naruszenie posiadania", czy też "fakt niezamieszkiwania na stałe w mieszkaniu, w którym przebywała jego małżonka w związku z charakterem pracy jaką wykonywał poza granicami kraju", jak również "traktowanie powyższego lokalu jako domu rodzinnego". W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając skargę M. J. był związany oceną prawną wyrażoną w powyższym wyroku w zakresie tych kwestii, co do których wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny dokonując wykładni prawa i nie dokonanie przez ten Sąd ustaleń dotyczących okoliczności nieistotnych dla sprawy nie może stanowić usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej. Z powyższych względów nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 3 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., przejawiające się w tym, że oddalenie skargi nastąpiło w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracyjnych dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie wszystkich aspektów związanych z zachowaniem przez M. J. więzi z lokalem, z którego został wymeldowany. Z tych samych względów za chybiony należało uznać zarzut naruszenia art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez odmowę dopuszczenia wskazanych przez skarżącego dokumentów, na okoliczność jego związków z lokalem, z którego został wymeldowany, co nie pozwoliło na wszechstronne rozważenie zebranego materiału. Należy ponadto podkreślić, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania innych niż dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego może być podstawą uwzględnienia skargi jedynie wtedy, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro zatem z przytoczonych przez organ drugiej instancji twierdzeń skarżącego oraz jego żony wynika, że skarżący nie kwestionuje faktu, iż co najmniej od śmierci swego ojca, a więc od stycznia 2003 r. w lokalu, w którym był zameldowany, nie mieszka, a jego powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania zostało oddalone, to brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, że w stanie faktycznym sprawy spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych obligujące organ gminy do dokonania wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.