II SA/Bd 568/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Sędzia WSA Anna Klotz Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 września 2009r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w [...] z dnia [...]kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wyrównania świadczenia pieniężnego wypłaconego po przywróceniu do służby wojskowej i przyznanie odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie zaległych świadczeń pieniężnych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] lutego 2009r. Nr [...], 2. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w [...] na rzecz skarżącego 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Bd 568/09 Uzasadnienie Decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. orzekł o braku obowiązku wyrównania świadczeń pieniężnych wypłaconych J. P. po przywróceniu do służby wojskowej o zaliczoną na poczet tych świadczeń kwotę [...] zł i przyznał odsetki ustawowe w kwocie [...] zł z tytułu zwłoki w wypłacie uposażenia i in. należności pieniężnych. Ponadto odmówił wypłacenia odsetek ustawowych od zaległych świadczeń pieniężnych przewyższających kwotę [...] zł. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104 kpa, art. 8 ust. 1, art. 72 ust. 2, art. 94 ust. 1 i 2, art. 95 pkt 22 i art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. t.j. z 2008 r., Nr 141, poz. 892), w zw. z art. 14 ust. 2 i 6 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu sił zbrojnych RP (Dz. U. Nr 76, poz. 804 z późn. zm.). W uzasadnieniu wskazał, iż Dowódca [...] Okręgu Wojskowego decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. wypowiedział J. P. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. Z uwagi na skrócony (na wniosek) okres wypowiedzenia zwolnienie ze służby nastąpiło w dniu [...] lutego 2003 r. Z tytułu zwolnienia J. P. otrzymał odprawę ([...] zł), ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy ([...] zł) i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia ([...] zł). Wojskowe Biuro Emerytalne w S. wypłaciło mu uposażenie za okres dnia [...] marca 2003 r. do dnia [...] lutego 2004 r. ([...] zł) oraz emeryturę wojskową od dnia [...] marca 2004 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r. ([...] zł). Z uwagi na to, że Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. stwierdził nieważność w/w decyzji z dnia [...] grudnia 2002r., został on przyjęty na stan ewidencyjny i z uwagi na przywrócenie go do służby wojskowej Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S., wypłacił w dniu [...] sierpnia 2006 r. uposażenie i inne należności pieniężne za okres pozostawania poza służbą. Od powyższej decyzji J. P. wniósł odwołanie, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie w całości jego roszczeń, zarzucając naruszenie przepisów prawa w szczególności art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych, art. 103 oraz art. 75 ust. ww. ustawy z dnia 11 września 2003 r. oraz art. 481 § 1 i 2 k.c. Dowódca [...] Okręgu Wojskowego decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2009 r. na podstawie art. 127 § 2 i 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że przepis art. 14 ust. 6 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowania Sił Zbrojnych RP stanowi, iż okres, za który wypłacone zostało jednorazowe odszkodowanie traktowany jest za równorzędny ze służbą wojskową. Bezsporny jest fakt, że w dacie nieskutecznego zwolnienia odwołującego się ze służby w 2003 r. organ administracji wypłacił mu uposażenie za okres [...] marca 2003 r. – [...] września 2003 r. Z uwagi na powyższe nie jest dopuszczalne wypłacenie po raz drugi za ten sam okres tego świadczenia po stwierdzeniu nieważności decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z [...] grudnia 2002r. Odmienna wykładnia pozostawałaby w sprzeczności z art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowi, ze żołnierzowi przysługuje tylko jedno uposażenie. Okoliczność, że odwołujący się nie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] sierpnia 2003 r., ale pełni ją nieprzerwanie od dnia [...] lipca 1973 r. do dnia dzisiejszego rodzi ten skutek, ze wypłacona z tytułu pierwotnego zwolnienia ze służby wojskowej odprawa i ekwiwalent za niewykorzystany urlop stały się świadczeniami nienależnymi. Z uwagi na to, że przepisy art. 94 ust. 1 i art. 95 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jednoznacznie wskazują, że świadczenia te przysługują wyłącznie żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, nie może nabyć do nich prawa żołnierz, który nie został zwolniony ze służby. Tym samym decyzję dotyczącą wyrównania należności pieniężnych za okres od dnia [...] października 2003 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r. z uwzględnieniem kwot odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypłaconych w związku z pierwotnym, ale nieskutecznym zwolnieniem ze służby uznać należy za w pełni uzasadnioną. Żaden przepis nie zabrania zaliczania świadczeń otrzymanych wcześniej przez żołnierza zawodowego z tytułu zwolnienia ze służby wojskowej w razie późniejszego stwierdzenia nieważności decyzji w tym przedmiocie. Zgodnie z treścią art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności żołnierzowi przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inne należności pieniężne stały się wymagalne. Wobec stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu odpadła przesłanka przyznająca mu prawo do wcześniej wypłaconych świadczeń pieniężnych. Z tego powodu nie można faktu uzyskania tych świadczeń uznać za zgodny ze stanem prawnym, jaki powstał po stwierdzeniu nieważności tej decyzji. Świadczenia te stały się bowiem świadczeniami nienależnymi. Wobec tego powstała sytuacja prawna i faktyczna, w której Wojewódzki Sztab Wojskowy w S. pozostawał w zwłoce z wypłatą wnioskodawcy uposażeń i innych należności pieniężnych, zaś wnioskodawca w okresie pozostawania poza służbą dysponował pieniędzmi wojska nienależnie pobranymi. W takiej sytuacji, odsetki mogą być naliczane tylko od różnicy pomiędzy sumą świadczeń wypłaconych ze zwłoką, a sumą świadczeń wypłaconych z tytułu nieskutecznego zwolnienia ze służby. Różnica ta wynosi [...] zł. Suma świadczeń wypłaconych odwołującemu się w okresie pozostawania poza służbą odpowiada sumie uposażeń i innych należności pieniężnych, jakie otrzymałby w okresie od dnia [...] marca 2003 r. do dnia [...] grudnia 2005 r. zatem początkowym dniem terminu za który przysługują odsetki jest dzień [...] stycznia 2006 r., a dniem końcowym [...] sierpnia 2006 r., tj. dzień w którym dokonano zapłaty zaległych należności. Na powyższą decyzję skargę złożył J. P., zarzucając naruszenie art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych art.103 oraz art. 75 ust.3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 481 § 1 i 2 k.c., wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie należnych odsetek w kwocie [...] zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji, zasądzenie od organu kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący wywodził, że zgodnie z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przepis ten odsyła do art. 87 -91 Kodeksu pracy. Tymczasem organ dokonując potrąceń nie posiadał ani tytułu wykonawczego, ani jego zgody wyrażonej na piśmie. A zatem uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z treścią, art. 134 § 1 i art. 133 § 1 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn, zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z akt sprawy wynika zaś, że Dowódca [...] Okręgu Wojskowego decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. działając w oparciu o art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z 30 czerwca 1970 r., o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r., Nr 10, poz. 55, z późn. zm.) w związku z § 137 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r., Nr 7, poz. 38 z późn. zm.), w związku z przeformowaniem WKU K. i likwidacją wskutek tego stanowiska służbowego zajmowanego dotychczas przez sierż. szt. rez. J. P., a jednocześnie w związku z odmową przyjęcia przez niego stanowiska służbowego - kierowcy wozu dowodzenia - pluton dowodzenia - dowództwo, 14 Pułk Artylerii [...] - [...] (STE: pdf. zaw. U - 32) dokonał wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Od powyższej decyzji, wręczonej skarżącemu w dniu [...] grudnia 2002 r. skarżący w ustawowym terminie odwołania nie wniósł i z dniem [...] stycznia 2003 r. decyzja stała się ostateczną. Z akt wynika także, że w dniu [...] marca 2006 r., skarżący wystąpił z wnioskiem do Dowódcy Wojsk Lądowych o "stwierdzenie nieważności Przedmiotowej decyzji jako wydanej z naruszeniem prawa" oraz, że Dowódca Wojsk Lądowych w dniu [...] kwietnia 2006 r. na podstawie art. 157 § 1 zw. z art. 107 § 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa wydał decyzję Nr [...], w której stwierdził nieważność ww. decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego Nr [...] z [...] grudnia 2002r. Z akt tudzież z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w związku z powyższą decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych organ uznał, że skarżący nie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] sierpnia 2003 r. ale pełni ją nieprzerwanie od dnia [...] lipca 1973 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji. To zaś zdaniem organu nakazywało uznać, że wypłacona z tytułu pierwotnego zwolnienia ze służby wojskowej odprawa i ekwiwalent za niewykorzystany urlop stały się świadczeniami nienależnymi. W związku z powyższym należy zaznaczyć, że w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z dnia [...] września 2003 r., pod rządem której prowadzone było postępowanie dotyczące należności pieniężnych pozostających w związku z rozwiązaniem ze skarżącym stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej oraz należności związanych z decyzją nieważnościową Dowódcy Wojsk Lądowych brak jest przepisu przewidującego bezpośrednio, bądź pośrednio możliwość orzekania w kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Nienależne świadczenia to instytucja prawa cywilnego i jako szczególny rodzaj bezpodstawnego wzbogacenia podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 405 i następnych Kodeksu cywilnego (art. 410 § 1 Kc). Natomiast przepis art. 103 powołanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Tak więc przepis ten odsyła do ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 z późn. zm.), a w szczególności do regulacji zawartej w art. 87-91 tej ustawy. Stosownie do art. 87 Kodeksu pracy z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składki na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - podlegają potrąceniu tylko sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że organ pierwszej instancji mógłby dokonać potrąceń, gdyby posiadał tytuł wykonawczy. Od powyższej zasady przepis art. 91 Kodeksu pracy dopuszcza wyjątek, zezwalając na potrącenie z wynagrodzenia innych należności niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 tylko za zgodą pracownika (żołnierza zawodowego) wyrażoną na piśmie. Dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga zatem, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania odpowiedniego wyroku sądu powszechnego uwzględniającego wniesione w tym zakresie powództwo. Z akt natomiast w sposób oczywisty wynika, że organ dokonując potrąceń nie posiadał ani tytułu wykonawczego, ani zgody żołnierza zawodowego wyrażonej na piśmie. To zaś nakazuje stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej. To samo należy odnieść i do poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji tj. decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. Nr [...] z [...] lutego 2009 r. Konsekwencją zaś rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 decyzji z [...] lutego 2009r. było błędne rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2, ponieważ ustalając termin początkowy organ uznał, że "termin ten winien być ustalony na dzień, który następował po dniu, w którym przysługujące wnioskodawcy od [...] marca 2003 r. należności wyczerpały sumę świadczeń wypłaconych z tytułu nieskutecznego zwolnienia ze służby ([...] zł.)". Z dokonanych przez organ wyliczeń wynika, że suma świadczeń wypłaconych wnioskodawcy w okresie pozostawania poza służbą odpowiada sumie uposażeń i innych należności pieniężnych, jakie otrzymałby w okresie od [...] marca 2003 r. do [...] grudnia 2005 r. Dlatego odsetki zostały naliczone od dnia [...] stycznia 2006 r. do dnia zapłaty zaległych należności tj. do [...] sierpnia 2006 r. W tym stanie rzeczy należało, więc na podstawie art. 145 § 1 ust.2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. z dnia [...] lutego 2009 – Nr [...]. Rozstrzygnięcia zawarte w pkt 2 wyroku oparto na art. 152 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002r., a zawarte w pkt 3 – na art. 200 w zw. z art. 205 § 1 tejże ustawy oraz przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, z późn. zm. ) - § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c. Powyższe rozstrzygnięcie obliguje organ do ponownego rozpoznania wniosku skarżącego z [...] lutego 2009 r., z powodu którego wszczęto postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją. Rozpoznając wniosek organ uwzględni uwagi zawarte w niniejszym wyroku, które po myśli art. 153 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. są dla organu wiążące. Odnosząc się do zawartego w skardze głównego wniosku o "zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie należnego świadczenia w pełnej wysokości tj. [...] zł brutto oraz przyznanie należnych odsetek z tytułu opóźnienia w zapłacie zaległych uposażeń w kwocie [...] zł" – należy stwierdzić, że nie mógł być uwzględniony, gdyż sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję administracyjną władny jest wydać tylko orzeczenie o charakterze kasacyjnym i nie jest uprawniony do merytorycznego rozstrzygania sprawy i wydania decyzji w następstwie wyroku.