II SA/Ol 655/09

Dnia 6 października 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2009 roku sprawy ze skargi P. B. na postanowienie Rektora z dnia [...] nr [...] w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana Wydziału z dnia [...] nr [...] I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia Rektora oraz utrzymanego nim w mocy własnego postanowienia z dnia [...] [...]; II. zasądza od Rektora na rzecz skarżącego P. B. kwotę 440 zł (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Postanowieniem z dnia "[...]" nr "[...] Dziekan Wydziału Nauki o Żywności stwierdził niedopuszczalność zażalenia złożonego przez P. B. na postanowienie tego organu z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie uzupełnienia pouczenia zawartego w postanowieniu z dnia "[...]", nr "[...]" wobec niezaskarżalności postanowienia wydanego w trybie art. 111 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. P. B., zaskarżył powyższe postanowienie w dniu "[...]" do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wnosząc o stwierdzenie jego nieważności. W uzasadnieniu podniesiono zarzut naruszenia przepisów o właściwości, bowiem Dziekan Wydziału nie jest władny oceniać dopuszczalność zażalenia na własne postanowienie. Jak wskazano, organem właściwym do wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia na postanowienia Dziekana jest Rektor. W dniu "[...]" Rektor wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana z dnia "[...]", nr "[...]" w związku z naruszeniem przez ten organ przepisów o właściwości. Pismem z dnia "[...]" P. B. wniósł o zawieszenie przedmiotowego postępowania do czasu skontrolowania legalności wskazanego postanowienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]", organ odmówił zawieszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana z dnia "[...]", nr "[...]", wskazując, iż zostało ono wszczęte z urzędu i nie zachodzą wskazane w art. 97 § 1 Kpa przesłanki do jego obligatoryjnego zawieszenia. Następnie postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]", Rektor podstawie art. 156 § 1 pkt 1 w zw. z art. 157 § 1 i art. 126 Kpa oraz art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stwierdził nieważność postanowienia Dziekana z dnia "[...]", nr "[...]". Wskazano, iż przedmiotowe postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. P. B. w ustawowym terminie wystąpił do Rektora z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania w sprawie. Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]", Rektor utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia "[...]", nr "[...]", w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana z dnia "[...]". W uzasadnieniu wskazano, iż organ po ponownym przeanalizowaniu sprawy podtrzymuje ustalenia zawarte w postanowieniu z dnia "[...]". Dziekan Wydziału wydając postanowienie stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na postanowienie o uzupełnieniu pouczenia naruszył przepisy Kpa w zakresie właściwości, bowiem zgodnie z art. 134 Kpa to organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania. Należy zatem stwierdzić, iż postanowienie Rektora z dnia "[...]" było prawidłowe i zgodne z przepisami prawa. Na powyższe postanowienie P. B. wniósł skargę, żądając stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Rektora, a także zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż Rektor stwierdził nieważność postanowienia Dziekana z dnia "[...]", nie zważając na właściwość Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który rozpoznawał już skargę na to postanowienie. Dodał, iż Rektor dopuścił się rażącego naruszenia prawa, ponieważ nie usunął z obrotu prawnego własnego postanowienia z "[...]" obarczonego wadą nieważności. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie oraz przeprowadzenie dowodu z akt sprawy załączonych do odpowiedzi na skargę w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 470/09, II SA/Ol 517/09 i II SA/Ol 402/09. W uzasadnieniu podniesiono, iż Rektor jako organ odwoławczy usunął z obrotu prawnego postanowienie Dziekana z dnia "[...]", dotknięte wadą nieważności. Dziekan nie mógł dokonać jego weryfikacji, gdyż na postanowienie to nie przysługiwało zażalenie do organu wyższego stopnia. Podkreślono, iż organ odwoławczy również nie miał możliwości stwierdzenia nieważności przedmiotowego postanowienia w trybie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem przepis ten wprowadza przesłankę związania organu przepisami o właściwości, co powoduje, że tylko jeśli na podstawie przepisów prawa dany organ jest właściwy do weryfikacji decyzji, może uwzględnić skargę. W przedmiotowej sytuacji natomiast zaskarżone postanowienie zostało wydane przez Dziekana, a nie przez Rektora, wobec czego organ odwoławczy, z uwagi na brak wniosku strony o stwierdzenie nieważności postanowienia, wszczął postępowanie z urzędu i usunął wadliwe postanowienie, eliminując je z obrotu prawnego. Na podstawie zarządzenia z dnia 2 października 2009r. Sąd połączył do łącznego rozpoznania sprawy ze skarg P. B. sygn. akt II SA/Ol 470/09 i sygn. akt II SA/Ol 655/09. Na rozprawie w dniu 6 października 2009r. skarżący podkreślił, iż wnosi o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia wobec rażącego naruszenia art. 126 kpa w zw. z art. 134 kpa, gdyż na postanowienie to nie przysługiwało zażalenie. Jednocześnie Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku o dopuszczenie dowodu z akt administracyjnych znajdujących się w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 470/09, II SA/Ol 517/09 oraz II SA/Ol 402/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na postanowienie Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jego wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Oznacza to, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu [art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.)]. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż stosownie do treści art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98,poz.1071 ze zm.) organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji w przypadkach enumeratywnie określonych w tym przepisie. Zgodnie zaś z art. 126 Kpa do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie - również art. 145 - 152 oraz art. 156 - 159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 149 § 3, 151 § 1, 157 § 1 i 158, wydaje się postanowienie. Przy czym, jak wynika z art. 141 § 1 Kpa na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi. Zatem weryfikacja w trybie nadzwyczajnym decyzji administracyjnych ma odpowiednie zastosowanie do postanowień, jednakże jedynie takich, na które przysługuje zażalenie. Z kolei w myśl art. 134 Kpa organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania, a postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W świetle powyższych uregulowań należy stwierdzić, iż niedopuszczalna jest weryfikacja postanowienia w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania (zażalenia), gdyż postanowienie to jest ostateczne i nie służy na nie zażalenie, a tylko takie postanowienia mogą być weryfikowane w nadzwyczajnym trybie kontrolnym jakim jest stwierdzenie nieważności. Zatem działanie Rektora dotknięte było wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, co uzasadniało stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Rektora na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy również zaznaczyć, iż wniesienie skargi do sądu administracyjnego przez uprawniony podmiot powoduje wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego. Od tego momentu uprawnionym do orzeczenia w przedmiocie sporu wywołanego wniesieniem skargi jest sąd administracyjny, przed którym zawisła sprawa. Jedyny wyjątek od tej zasady przewiduje art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Należy w tym miejscu podkreślić, że skutkiem prawnym wniesienia skargi do sądu jest powstanie ex lege nowego stosunku prawnego, w którym organ administracji publicznej staje się tylko przeciwnikiem procesowym strony, traci zatem swe kompetencje do weryfikacji stosunku prawnego, ukształtowanego wcześniej przez wydanie zaskarżonego aktu (wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 1353/98, LEX nr 39806). Wyjątek stanowi wynikająca z art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kompetencja organu do weryfikacji zaskarżonego rozstrzygnięcia w trybie autokontroli, z tym że uwzględnienie skargi w całości stanowi jedyną dopuszczalną, legalną możliwość władczego rozstrzygnięcia organu administracji w sprawie zaskarżonej do sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 kwietnia 2007r., sygn. akt I FSK 1470/06, stanął na stanowisku, iż każda ingerencja organu administracji w sprawę zawisłą przed sądem administracyjnym, wykraczająca poza dyspozycję art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest niedopuszczalna, jako godząca w określoną w art. 45 ust. 1 oraz w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP zasadę prawa do sądu. Zatem mimo niesformułowania expressis verbis w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego zakazu wszczynania nadzwyczajnych postępowań administracyjnych w sprawach, w których wniesiono skargę do sądu administracyjnego, należy przyjąć, że po wniesieniu prawnie skutecznej skargi do sądu, prowadzenie takich postępowań jest niedopuszczalne z mocy art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 29 listopada 2007r. sygn. akt III SA/Lu 327/07, LEX nr 340481). Reasumując powyższe rozważania Sąd uznał, iż zakwestionowane przez skarżącego postępowanie Rektora naruszyło dyspozycję art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, godząc jednocześnie w konstytucyjną zasadę prawa strony do załatwienia sprawy przez sąd administracyjny zgodnie z jej żądaniem. Nadto należy wskazać, iż wbrew stanowisku organu Dziekan władny był uwzględnić skargę na postanowienie z dnia "[...]", na zasadzie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazany przepis stanowi bowiem samodzielną podstawę do skorygowania przez organ własnego, zaskarżonego rozstrzygnięcia, niezależnie od uprawnień procesowych tego organu, wynikających z procedury administracyjnej. Celem tego unormowania jest umożliwienie organowi administracji publicznej ponownej weryfikacji własnego działania lub braku działania bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę ich zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi oznacza przy tym skorygowanie zaskarżonego działania wyłącznie w kierunku pożądanym przez skarżącego i w całości powinno być zgodne z żądaniem zawartym w skardze. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 §1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania sądowego, obejmujących wpis od skargi w kwocie 200 zł i koszty zastępstwa prawnego w kwocie 240 zł, orzeczono na podstawie art. 200 wskazanej ustawy i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).