I OSK 87/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. NSA Wiesław Morys Protokolant Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt II SA/Lu 292/09 w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ch. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 8 października 2009r., sygn. akt II SA/Lu 292/09, oddalił skargę M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia (...) marca 2009r., nr Rep. (...), w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia (...) marca 2009 r., Rep. (...), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. z dnia (...) lutego 2009 r. o odmowie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego M. G. z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz synów: D. G., B. G. i P. G. w kwocie 5887,52 zł. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dniu 16 stycznia 2009r. M. G. złożył wniosek o umorzenie zaległej zaliczki alimentacyjnej wraz z odsetkami. Wniosek ten umotywował złą sytuacją materialną, w tym zadłużeniem w Chełmskiej Spółdzielni Mieszkaniowej sięgającym kwoty 2052,18 zł, które zostało rozłożone na 12 rat płatnych po 171,07 zł miesięcznie. Ponadto organ II instancji wskazał, iż z analizy materiału dowodowego sprawy wynika, że M. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty rodzinnej wypłacanej przez ZUS w kwocie 481,30 zł, jego rodzice nie żyją, zaś mieszkająca w Krakowie siostra nie jest w stanie udzielić mu pomocy. Kolegium ustaliło, że na dzień wydania decyzji organu I instancji, tj. na dzień 12 lutego 2009r., skarżącemu pozostała do zwrotu kwota 5887,52 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Z informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Chełmie z dnia 11 lutego 2009r., wynika, że egzekucja alimentów przeciwko M. G. z wniosku A. G. prowadzona jest od dnia 10 lutego 1997r., przy czym od kwietnia 1997r. kwoty alimentów potrącane ze świadczenia rentowego dłużnika, bądź wpłacane bezpośrednio przez dłużnika w kancelarii komornika sądowego nie pokrywały w pełni zasądzonych alimentów. Ponadto w lipcu 2007 r. została uregulowana zaległość alimentacyjna wobec wierzycielki, zaś od sierpnia 2007 r. ze świadczenia rentowego dłużnika wypłacanego przez ZUS pokrywane są w pełnej wysokości alimenty bieżące. Skoro zatem okres skutecznej egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego w niniejszej sprawie nie przekroczył 3 lat i wynosił zaledwie 19 miesięcy, nie było podstaw by uwzględnić żądanie umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której ponownie powołał się on na zły stan zdrowia oraz znaczne zadłużenie w spółdzielni mieszkaniowej, które w powiązaniu z koniecznością bieżącej regulacji zasądzonych na rzecz synów alimentów, uniemożliwia mu pokrycie comiesięcznych kosztów utrzymania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu skargi uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku podał, że z akt sprawy, w szczególności z pism Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Chełmie z dnia 11 lutego 2009r. oraz z dnia 28 stycznia 2009r. wynika, iż egzekucja alimentów przeciwko M. G. z wniosku A. G. prowadzona jest od dnia 10 lutego 1997r., przy czym kwoty, które od kwietnia 1997r. uiszczane były przez dłużnika osobiście w kancelarii komorniczej bądź potrącane z przyznanego mu świadczenia rentowego, nie pokrywały w pełni zasądzonych alimentów. Dopiero od sierpnia 2007 r. ze świadczenia rentowego dłużnika potrącane są w pełnej wysokości alimenty bieżące. Sąd I instancji wskazał, że przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, reguluje art. 30 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zgodnie z którym, organ właściwy dłużnika może umorzyć te należności w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Umorzenie należności, w myśl art. 30 ust. 3 cytowanej ustawy, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z powyższego wynika, iż koniecznym i jedynym warunkiem umorzenia choćby części należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. W niniejszej sprawie skuteczna egzekucja należności alimentacyjnych w pełnej miesięcznej wysokości wobec dłużnika alimentacyjnego M. G. miała miejsce od sierpnia 2007r., a zatem w dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji (12 lutego 2009r.) trwała 19 miesięcy. Dodatkowo, Sąd podkreślił, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. G. i zaskarżając go w całości zarzucił naruszenie art. 145 § 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez oparcie rozstrzygnięcia Sądu I instancji na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym polegającym na ustaleniu, że skuteczna egzekucja należności alimentacyjnych w pełnej wysokości wobec dłużnika M. G. miała miejsce od sierpnia 2007r. a zatem trwała mniej niż 19 miesięcy, w sytuacji gdy prawidłowe ustalenia w tym zakresie winny skutkować przyjęciem, że alimenty płacone przez M. G. uiszczane były w pełnej wysokości od grudnia 2006r. Wskazując na powyższą podstawę skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podał, że z treści informacji o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej z dnia 9 listopada 2009r. wystawionej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Chełmie w sprawie (...) jednoznacznie wynika, że alimenty bieżące płacone są przez M. G. w pełnej wysokości od grudnia 2006r. Zatem w momencie sporządzania skargi kasacyjnej M. G. spełnia wszystkie określone w art. 30 ust 1 cytowanej wyżej ustawy przesłanki do umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- zwanej w dalszej części tego uzasadnienia P.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. ( choć w kasacji błędnie wskazano art. 145§ 1 lit. c) P.p.s.a. ), który to stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konstrukcja normy prawnej zawartej w tym przepisie składa się z hipotezy w postaci: jeżeli Sąd stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania... oraz dyspozycji w postaci: ...uchyla decyzję lub postanowienie. Zatem warunkiem zastosowania dyspozycji tej normy prawnej jest spełnienie hipotezy w postaci stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej. Jeżeli Sąd nie stwierdzi naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej, to nie może stosować tego przepisu. W przypadku oddalenia skargi na decyzję lub postanowienie organu administracji można zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to Sąd ten nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Jeśli z wyroku wynika, że Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić oddalającemu skargę Sądowi I instancji a tak przecież jest w rozpoznawanej sprawie, naruszenia omawianego przepisu, gdyż rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd I instancji normy prawnej. Zatem przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, wymienionej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., gdyż wymienione w hipotezie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. przepisy postępowania nie obejmują swym zakresem art. 145. Ten pogląd jest utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (porównaj wyroki NSA z dnia 16 lutego 2005r. FSK 1471/04, LEX 164057, z dnia 18 kwietnia 2008r. II OSK 458/07 Lex 467121, z dnia 7 listopada 2007r. I OSK 91/07 Lex 470177). Oddalenie albo odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji jest jedynie konsekwencją zastosowania przez ten Sąd innych przepisów postępowania sądowego, w trakcie przewodu sądowego. Rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd jest efektem postępowania przed tym Sądem, a przepisy określające sposób rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd nie są przepisami regulującymi proces dochodzenia do rozstrzygnięcia. Art. 145 jest przepisem regulującym sposób rozstrzygnięcia sprawy, a więc wynik sprawy, a nie sposób postępowania Sądu przed określeniem wyniku tego postępowania. Podstawą skargi kasacyjnej wymienioną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a przepisy określające samo rozstrzygnięcie tylko w przypadku nadania rozstrzygnięciu innej niż przewidziana w przepisie formuły. Niewskazanie w skardze kasacyjnej żadnego z przepisów regulujących proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, którego naruszenie spowodowało, że Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia prawa przez organ administracyjny, czyni ten zarzut całkowicie nieusprawiedliwionym. Stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania należało wskazać konkretne przepisy normujące postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej, ewentualnie zarzucić naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w powiązaniu z konkretnymi przepisami procedury administracyjnej (por. wyroki NSA z dnia 9 marca 2006r., sygn. akt I OSK 569/05 - Lex nr 198165 i z dnia 14 marca 2006r., sygn. akt I FSK 548/05 - Lex nr 197533 ). Mimo jednak, że w podstawie skargi kasacyjnej skarżący nie powiązał podniesionego zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. z odpowiednim przepisem procedury administracyjnej, czy też sądowoadministracyjnej, to jednak z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że w istocie kwestionuje on ustalenia faktyczne podnosząc, iż Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ustalił, że okres, w którym spłacał on zadłużenie alimentacyjne w pełnej wysokości rozpoczął bieg od sierpnia 2007r., podczas gdy w istocie, w ocenie skarżącego okres ten rozpoczął bieg w grudniu 2006r. Na dowód powyższego skarżący załączył do skargi kasacyjnej pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Chełmie z dnia 9 listopada 2009r. Wskazać zatem należy, iż z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że Sąd orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.), zaś zmiana stanu faktycznego czy też prawnego już po wydaniu zaskarżonych decyzji nie wpływa na wynik sądowej kontroli decyzji dokonywanej przed sąd administracyjny. Dlatego też mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż Sąd ma zatem obowiązek ocenić, jaki stan faktyczny sprawy wynika z materiału zebranego w aktach i czy w świetle obowiązującego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie jest zgodne z obowiązującym prawem. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego w przekazanej mu do rozpoznania sprawie, lecz opiera się na materiale zebranym przez organ administracyjny w trakcie postępowania wyjaśniającego w tej sprawie. Mając powyższe na względzie wskazać należy, iż z akt administracyjnych sprawy wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że egzekucja należności alimentacyjnych w pełnej wysokości wobec skarżącego miała miejsce od sierpnia 2007r. W szczególności potwierdza to pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Chełmie z dnia 11 lutego 2009r, ( k-64 akt administracyjnych ). Podkreślenia także wymaga, że ani na etapie postępowania administracyjnego, ani na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący okoliczności tej nie kwestionował. Zatem nie może zostać uwzględniony zarzut błędnego dokonania przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych w sprawie. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż przyjmując nawet, że egzekucja należności alimentacyjnych w pełnej wysokości wobec skarżącego miała miejsce od grudnia 2006r., jak wskazuje na to autor skargi kasacyjnej, to okoliczność ta nie miałaby wpływu na wynik postępowania, gdyż Sąd pierwszej instancji orzeka według stanu sprawy na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. w przedmiotowej sprawie - na dzień 31 marca 2009r. Mając zatem na uwadze treść art. art. 30 ust. 1 pkt.1 ustawy z dnia z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zgodnie z którym warunkiem umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej, niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat, ( 36 miesięcy – przypomnienie Sądu ) to jednoznacznie stwierdzić należy, iż na moment wydania zaskarżonej decyzji, skarżący warunku tego nie spełniał, gdyż okres ten wówczas wynosił 28 miesięcy. Jednocześnie bez znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku jest okoliczność podnoszona w motywach kasacji, iż w momencie jej sporządzania tj. 14 grudnia 2009r. a więc po około 9 miesiącach od chwili wydania w sprawie zaskarżonej decyzji, skarżący spełniał przesłanki z art. 30 ust.1 cytowanej ustawy z dnia 7 września 2007r. Niespornym bowiem pozostaje to, iż podstawowe znaczenie w sprawie miał stan faktyczny ustalony na dzień 31 marca 2009r. Zaś zmiana stanu faktycznego sprawy już po wydaniu zaskarżonej decyzji w tej sprawie nie może być wzięta pod uwagę, gdyż zaprzeczałaby istocie sądowej kontroli przestrzegania prawa. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie został oparta na usprawiedliwionych podstawach, to na mocy art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.