IV SA/Wa 1030/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2009 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - IV SA/Wa 1030/09 UZASADNI EN IE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zwany dalej "Ministrem", utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] marca 1979 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenie emerytalne gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,1431 ha położonego w T. i U., stanowiącego byłą współwłasność R. i L. K. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister wskazał, co następuje. Decyzją z dnia [...] marca 1979 r. Prezydent Miasta T. orzekł o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art.45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. nr 32, poz.140), zwanej dalej "ustawą z 1977 r.". H. K., zwany dalej "skarżącym", wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta T. Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Minister odmówił stwierdzenia decyzji z dnia [...] marca 1979 r. Decyzją z dnia [...] października 2007 r. Minister utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2007 r. Wyrokiem z dnia 6 marca 2008 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2620/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił powołane wyżej decyzje Ministra, stwierdzając, że organ nie wyjaśnił w sposób dostateczny, czy zstępni byłych właścicieli gospodarstwa odmówili jego przyjęcia oraz czy posiadali kwalifikacje do jego prowadzenia. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Minister ponownie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 1979 r. Skarżący wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrując sprawę ponownie Minister utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. Minister wskazał, że w świetle art.45 ustawy z 1977 r. przejęcie gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa uzależnione było od łącznego spełnienia się dwóch przesłanek: 1) braku następców lub niespełnianiu przez następców warunków do przejęcia gospodarstwa albo odmowy przejęcia przez nich gospodarstwa, 2) złożenia stosownego wniosku przez właściciela gospodarstwa. W niniejszej sprawie złożenie przez R. i L. K. wniosku z dnia [...] stycznia 1979 r., w którym wyrazili oni wolę przekazania swojego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę, ze względu na podeszły wiek i stan zdrowia jest niesporne. Wyrokiem z dnia 6 marca 2008 r. Sąd zobowiązał jednakże Ministra do ustalenia, czy zstępni wnioskodawców, tj. L. B., H. K., J. K., H. F. i H. C. odmówili przejęcia gospodarstwa od swoich rodziców, a także, czy posiadali oni kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że z pięciorga zstępnych jedynie L. B. odmówiła przejęcia gospodarstwa od rodziców. Pozostali nie składali żadnych oświadczeń w tym zakresie. W niniejszej sprawie nie wystąpiła zatem sytuacja, w której wszyscy zstępni wnioskodawców odmówili przejęcia gospodarstwa. Kwestię kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa oceniać należy w świetle art.75 ust.1 pkt 2 ustawy z 1977 r., §3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (tj. Dz.U. z 1972 r. nr 31, poz.215 z późn.zm.) (por.uchwała 7 sędziów z dnia 21 października 1982 r., sygn. akt SN III CZP 30/82 OSNC 1983/1/3) oraz §37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. z 1977 r. nr 37, poz.166). W świetle powyższych regulacji należy stwierdzić, że jedynie H. F. posiadała w dacie przejęcia gospodarstwa wymagane prawem kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. dyplom ukończenia szkoły rolniczej. Pozostali zstępni takich kwalifikacji nie posiadali. Pomimo posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego H. F. nie dawała jednakże wymaganej §37 rozporządzenia z 9 grudnia 1977 r. faktycznej gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przesądzało o tym: prowadzenie własnego gospodarstwa o powierzchni 4,52 ha, zamieszkiwanie w innej miejscowości połączone z brakiem możliwości sprawnego przemieszczania się z C. do T. i U., położenie obu omawianych gospodarstw w znacznej odległości od siebie, konieczność częstego przebywania w C. z uwagi na opiekę nad dziećmi oraz faktyczny brak wiedzy o stanie gospodarstwa rodziców, nawet na kilka lat po jego przejęciu na rzecz Skarbu Państwa. Stwierdzić wobec powyższego należy, że decyzja Prezydenta Miasta T. nie naruszała w sposób rażący obowiązującego wówczas prawa. Skarżący wniósł skargę na decyzję Ministra, zarzucając jej: * naruszenie art.156§1 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 1979 r., * naruszenie art.45 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, * art.15 k.p.a. Skarga podnosi w szczególności, że (-) wbrew art.15 k.p.a. Minister nie rozpoznał zaskarżoną decyzją sprawy po raz drugi, ale że ograniczył się do powtórzenia argumentacji zaprezentowanej w decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r., (-) twierdzenie organu, że H. F. nie dawała gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego nie odpowiada prawdzie, albowiem prowadzenia przez nią gospodarstwa rodziców było całkowicie wykonalne, (-) organ nie wziął pod uwagę faktu, że posiadanie kwalifikacji rolniczych byłby w stanie wykazać również skarżący. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. -zwanej dalej "p.p.s.a."). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie zawiera uchybień, które skutkowałyby obowiązkiem jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Zgodnie z art.153 p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Orzekając ponownie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 1979 r. organ związany był poprzednim wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanym w niniejszej sprawie. Wyrok ten zalecił organowi wyjaśnienie tego, czy następcy L. i R. K. mieli kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego i czy odmówili przejęcia tego gospodarstwa. Organ zalecenia te wykonał. Zgodzić należy się ze skargą, że ocena organu jakoby H. F. nie dawała gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego jest oceną zbyt daleko idącą. Podobnie rzecz się ma z niewyjaśnieniem posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego. Uchybienia te nie miały jednakże istotnego wpływu na wynik sprawy, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zasadnie bowiem uznał organ, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 1979 r. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi wyłom w zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, ustanowionej w art.16§1 k.p.a. Z uwagi na doniosłość tej zasady zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste i oczywistość tę właściwy organ ma obowiązek wykazać (wyrok NSA z dnia 22 października 1999 r., I SA 8/98, publ. w LEX nr 47276). Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wypracowało konsekwentne stanowisko odnośnie właściwego rozumienia terminu "rażące naruszenie prawa". Stosownie do powyższego rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt 2998/99, publ. w LEX nr 51249). O rażącym (a nie jakimkolwiek) naruszeniu prawa można mówić, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Cechą rażącego prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2000 r., lii SA 1935/99, publ. LEX nr 47008). W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2008 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II OSK 387/07, wskazano, odwołując się również do starszego orzecznictwa (wyrok NSA z 27 maja 1988 r. GAP 1989, Nr 13), że rażące naruszenie prawa to tylko takie jego naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności w państwie prawa. Wychodząc z powyższych założeń za trafne uznać należy stanowisko Ministra, że decyzja Prezydenta Miasta T. z dnia [...] marca 1979 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Decyzja ta wydana została na podstawie art.45 ustawy z 1977 r. Zgodnie z tym przepisem w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Z wydaniem decyzji z dnia [...] marca 1979 r., mocą której Skarb Państwa nabył na własność gospodarstwo wiążą się następujące okoliczności: 1) przejęcie gospodarstwa nastąpiło na dobrowolny i zgodny wniosek jego współwłaścicieli z dnia [...] stycznia 1979 r. ("Wniosek o wszczęcie procedury w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa"), 2) upaństwowienie gospodarstwa było ekwiwalentne, albowiem w zamian za gospodarstwo wnioskodawcy otrzymali emeryturę, 3) wnioskodawcy nie odwoływali się od decyzji z dnia [...] marca 1979 r., 4) w uzasadnieniu decyzji wskazano, że następcy wnioskodawców odmówili przejęcia gospodarstwa (niepodpisana adnotacja podobnej treści znajduje się również na odwrocie wniosku wszczynającego postępowanie), 5) w uzasadnieniu decyzji nie wskazano dowodów, na podstawie których przyjęto, że następcy odmówili przejęcia gospodarstwa, 6) stan ukształtowany decyzją z dnia [...] marca 1979 r. zaczął być kwestionowany przez jednego z następców prawnych wnioskodawców dopiero po upływie 27 lat od wydania tej decyzji ([...] maja 2006 r. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji). W świetle powyższego (tj. dobrowolności, ekwiwalentności, długiego okresu niekwestionowania decyzji ani przez wnioskodawców, ani przez ich następców) samego faktu niedostatecznego udokumentowania przez Prezydenta Miasta T. sformułowanej przez niego oceny, że następcy wnioskodawców odmówili przejęcia gospodarstwa nie można w ocenie Sądu uznać za uchybienie niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności w państwie prawa (a zatem nie można uznać go za uchybienie rażące). Podkreślić należy, że długotrwały okres, w którym żaden z następców nie kwestionował decyzji z dnia [...] marca 1979 r. sugeruje, że następcy ci co najmniej pogodzili się ze skutkami prawnymi tej decyzji, co jest równoważne w skutkach z odmową przejęcia gospodarstwa. Skarga nie ma zatem usprawiedliwionych podstaw. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie aart.151 p.p.s.a.