II FSK 66/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), , Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 października 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 534/09 w sprawie ze skargi D. M. i H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 3 czerwca 2009 r. nr Sygn. akt [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2009 r. oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi D. i H. M. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 czerwca 2009 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2009 r. Z przyjętego do rozpoznania stanu sprawy wynika, że decyzją tą Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy N. z dnia 6 lutego 2009 r. ustalającą skarżącym podatek od nieruchomości za 2009 r. dla gruntu o pow. 700 m kw. oraz budynku o powierzchni 95,03 m kw. Organ odwoławczy nie zgodził się ze skarżącymi, jakoby opodatkowany budynek był budynkiem mieszkalnym w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 121, poz. 844 ze zm,, dalej: u.p.o.l.). Jak wskazał, z akt sprawy, a w szczególności z wykazu zmian danych ewidencji gruntów i budynków, wynikało, że grunt stanowiący przedmiot własności skarżących został oznaczony symbolem "Bi" — inne tereny zabudowane, natomiast budynek oznaczono w ewidencji budynków jako "inny", (tj. niemieszkalny). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podatnicy podnieśli między innymi, że w ich ocenie okoliczność, że budynek posadowiony na działce figuruje w ewidencji gruntów i budynków jako "inny" nie stanowi wystarczającej podstawy do odmowy zakwalifikowania tego budynku jako mieszkalnego i w konsekwencji naliczenia podatku od nieruchomości jak dla budynków mieszkalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Wskazał, że o kwalifikacji budynku, jako budynku mieszkalnego, świadczy jego rzeczywista funkcja, a więc czy służy on zaspokajaniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych danej rodziny, czy też nie. Uznał, że organy podatkowe nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego sposób wykorzystania spornej nieruchomości przez skarżących, przez co naruszyły art. 122 oraz art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.). Pomimo wielokrotnie wskazywanej przez skarżących okoliczności, że przedmiotowy dom stanowi ich centrum życiowe, organy nie podjęły żadnych działań, które zweryfikowały twierdzenia skarżących, a co byłoby już możliwe np. przez przeprowadzenie oględzin nieruchomości. Wydane w sprawie rozstrzygnięcie nie zostało, w ocenie Sądu pierwszej instancji, podjęte w oparciu o rzetelnie zebrane dowody, natomiast organy naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów, nie biorąc pod uwagę składanych w tym zakresie, logicznych w kontekście całej sprawy, wyjaśnień skarżących. Podkreślił przy tym, że miejsce zamieszkania jest obiektywną okolicznością faktyczną, natomiast nie została ona ustalona przez organy podatkowe. Sąd pierwszej instancji wskazał również, że z dokumentów załączonych do akt postępowania przed organem pierwszej instancji wynikało, że w lipcu 2007 r. Urząd Gminy powziął wiadomość o zmianach w ewidencji gruntów i budynków co do stanu budynku, zatem należy uznać, że wynikające z tej ewidencji informacje były podstawą wydania przez SKO decyzji dotyczącej tak 2008 r., jak i roku 2009. W tej sytuacji, w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie można było przyjąć, że nastąpiła jakakolwiek zmiana w zapisach ewidencyjnych między rokiem 2008 i 2009. Wskazał również, że nie można przyjąć, że przeciwko wynikającym z ewidencji informacjom nie można prowadzić postępowania. W tej sytuacji dowody, jakie zaoferowała strona skarżąca powinny były zostać przez organ ocenione, a postępowanie dowodowe — uzupełnione. W skardze kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze zarzuciło zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. — art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o.l. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż pod pojęciem "budynek mieszkalny", użytym w tym przepisie mieści się każdy budynek, który służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych właściciela i osób mu bliskich; — art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o.l. oraz § 1 pkt 1 lit. a uchwały nr ... Rady Gminy N. z dnia 22 października 2008 r. w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości na rok 2009 (Dz.Urz.Woj.Pom. Nr 122, poz.2909) w związku z art.21 ust. 1 ustawy — Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz z § 63 ust. 1 pkt 5 i § 65 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż o kwalifikacji — dla celu podatku od nieruchomości - danego budynku, jako budynku mieszkalnego świadczy jego "rzeczywista funkcja", nie zaś określona dla tego budynku w treści ewidencji gruntów i budynków "podstawowa funkcja użytkowa" i w konsekwencji przyjęciu, iż przedmiotowy budynek podlega opodatkowaniu wg stawek właściwych dla "budynków mieszkalnych"; 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. — art.145 §1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art.122 i art.187 §1 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, iż w sprawie dokonano naruszenia (innych) przepisów postępowania, polegającego na niepodjęciu działań mających na celu weryfikację twierdzenia skarżących, że dom położony we wsi G. stanowi ich centrum życiowe; — art.141 § 4 zd. 1 w zw. z art. 153 p.p.s.a. oraz art.6 ust.7 zd. 1 u.p.o.l., poprzez przyjęcie w uzasadnieniu podstawy zaskarżanego wyroku, iż ocena prawna wyrażona przez Sąd w sprawie dotyczącej wymiaru wobec skarżących podatku od nieruchomości za 2008 r. wiąże także w analogicznej sprawie wymiarowej za 2009 r. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi kasacyjnej bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, podatnicy wnieśli o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie jest trafny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 5 ust. 1 pkt 2 lit a u.p.o.l. poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że pod pojęciem "budynek mieszkalny" mieści się każdy budynek, który służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych właściciela i osób mu bliskich, bowiem wskazany przepis jest przepisem kompetencyjnym, wskazującym radę gminy jako organ właściwy do ustalania stawek podatkowych od nieruchomości, regulujący sposób ich ustalania oraz stawki podatku i możliwości ich różnicowania w zależności od charakteru budynku. Faktem jest, że ustawodawca nie zawarł w przepisach ustawy podatkowej definicji budynku letniskowego. W art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. zdefiniował jedynie pojęcie budynku, stanowiąc, że jest to obiekt budowlany w rozumieniu prawa budowlanego, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiadający fundamenty i dach. Powyższe odesłanie do przepisów prawa budowlanego nie nakazują ani też nie uzasadniają poszukiwania definicji budynku mieszkalnego w przepisach prawa budowlanego. Wobec tego należy wywieść, że ustawodawca dając gminom uprawnienie do ustalania i różnicowania stawek w zależności od rodzaju budynków zobowiązał je do przeprowadzania postępowania w celu ustalenia funkcji użytkowej budynku, a mianowicie czy budynek jest zajęty w całości lub w części na cele mieszkalne, czy też związanej z działalnością gospodarczą, zajęty na prowadzenie działalności gospodarczej, zajęty na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie obrotu kwalifikowanym materiałem siewnym, zajęty na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych lub też pozostałych, w tym zajętych na prowadzenie odpłatnej działalności pożytku publicznego oraz organizacji pożytku publicznego (art. 5 ust. 1 pkt 2 lit a-e u.p.o.l.). Tylko przeprowadzając postępowanie administracyjne organ podatkowy może orzec o zakwalifikowaniu budynku do właściwej kategorii budynków. Aby ustalić czy budynek mieszkalny, jakim jest niewątpliwie budynek letniskowy, służy podatnikowi do zaspokajania własnych potrzeb mieszkaniowych niezbędne było, jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji – przeprowadzenie postępowania dowodowego, do czego organ był zobowiązany przepisami art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Takie też stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej kwestii (por. uchwała NSA z dnia 22 kwietnia 2002 r. sygn. akt FPK 17/01, uchwała NSA z dnia 1 lipca 2002 r., sygn. akt FPK 3/02, wyrok NSA z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt II FSK 542/08). Brak przeprowadzenia przez organ gminy postępowania w celu ustalenia sposobu faktycznego użytkowania budynku mieszkalnego przez właściciela i jego bliskich i jednoznacznej oceny czy to użytkowanie służy zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb mieszkalnych uzasadnia twierdzenie, że organy naruszyły art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. To właśnie art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej wskazuje, że na organie podatkowym spoczywa inicjatywa w zakresie zbierania dowodów. Jeżeli materiał dowodowy przedstawiony przez podatnika, świadczący o zasadności jego twierdzenia, był niewystarczający, należało zwrócić się o jego uzupełnienie lub wskazanie dowodów, które przemawiałyby za argumentacją podatnika. Należy pamiętać, że zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na które składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Ustalając zamiar organ nie może poprzestać tylko na oświadczeniu podatnika, ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 896/08 LEX 478565). Odnośnie powołanej w zaskarżonym wyroku oceny prawnej wyrażonej przez Sąd pierwszej instancji w sprawie dotyczącej podatku od nieruchomości za 2008 r. w analogicznym stanie faktycznym należy wyjaśnić, że powyższa argumentacja powołana przez Sąd w końcowej części uzasadnienia wskazuje jedynie na niekonsekwencję organu podatkowego, natomiast w żadnym miejscu uzasadnienia nie stwierdzono, że wiąże Sąd w sprawie niniejszej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.