I OZ 328/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1247/09 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1247/09 oddalił skargę M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Następnie, postanowieniem z [...] listopada 2009 r. przyznał skarżącej pomoc prawną w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Wyznaczony z urzędu pełnomocnik o fakcie tym został powiadomiony pismem z dnia 12 grudnia 2009 r., doręczonym w dniu 14 grudnia 2009 r. W dniu 12 stycznia 2010 r. pełnomocnik skarżącej wniósł skargę kasacyjną od w/w wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku podał, że niezwłocznie po wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącej zwrócił się do niej o nadesłanie pełnomocnictwa. Wyjaśnił, że wprawdzie dokument ten dotarł do niego wraz z niezbędnymi aktami sprawy w dniu 28 grudnia 2009 r., to jednak po dokonaniu analizy akt sprawy uznał za konieczne omówienie ze skarżącą niektórych szczegółów sprawy. Nastąpiło to na spotkaniu w dniu 6 stycznia 2010 r. W ocenie pełnomocnika skarżącej, dopiero po tej dacie możliwe stało się przygotowanie skargi kasacyjnej, a zatem przywrócenie terminu do jej wniesienia jest uzasadnione albowiem, jego upływ był spowodowany czasochłonną procedurą ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt. I SA/Wa 1247/09 odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, uznając brak przesłanek do jego uwzględnienia. Sąd pierwszej instancji podzielił wprawdzie stanowisko skarżącej, że złożenie przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata stanowiło obiektywną przeszkodę dla wniesienia skargi kasacyjnej, jednakże w jego ocenie moment od którego ustała przyczyna uchybienia w/w terminowi był inny (wcześniejszy) niż to zostało podniesione w przedmiotowym wniosku. Zdaniem Sądu pierwszej instancji w sytuacji, gdy w sprawie objętej skargą kasacyjną przyznano prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika siedmiodniowy termin o którym mowa w art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływana dalej jako: "P.p.s.a."). rozpoczyna swój bieg od momentu udzielenia przez stronę pełnomocnictwa. A zatem skoro wyznaczony z urzędu pełnomocnik potwierdził, iż pełnomocnictwo wraz z niezbędnymi aktami sprawy dotarło do niego w dniu 28 grudnia 2009 r., to od tej daty, a nie od daty spotkania ze skarżącą w dniu 6 stycznia 2010 r. należy liczyć siedmiodniowy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd pierwszej instancji podkreślił również, że wyznaczony przez powyższy przepis siedmiodniowy termin jest wystarczający do tego, aby osoba zawodowo trudniąca się obsługą spraw prawnych spotkała się ze swoim mocodawcą celem omówienia wszelkich kwestii niezbędnych do sporządzenia skargi kasacyjnej, przeanalizowała akta sprawy i sporządziła skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 88 P.p.s.a. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia złożonego przez pełnomocnika skarżącej do Naczelnego Sąd Administracyjnego. Pełnomocnik skarżącej, zaskarżając w/w postanowienie w całości zarzucił Sądowi pierwszej instancji błędną wykładnię art. 87 § 1 P.p.s.a. przez uznanie, że wraz z otrzymaniem przez pełnomocnika skarżącej pisemnego pełnomocnictwa (tj. z dniem 28 grudnia 2009 r.), ustały przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Podał, że w sytuacji ustanowienia pełnomocnika z urzędu dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym ów pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż dzień, w którym upłynęło 30 dni od dowiedzenia się przez stronę o fakcie jego ustanowienia. Przy czym wskazał, że rzeczywista możliwość wniesienia skargi kasacyjnej występuje dopiero po zapoznaniu się z aktami sprawy, ze stanowiskiem skarżącej co do zakresu skargi kasacyjnej. Natomiast czynności te pełnomocnik ma obowiązek podjąć bez nieuzasadnionej zwłoki, ale przy uwzględnieniu jego normalnego obciążenie pracą zawodową. W związku z powyższym stwierdził, że na podstawie doręczonego mu w dniu 28 grudnia 2009 r. pełnomocnictwa oraz dokumentacji sprawy, uznał za konieczne skontaktowanie się ze skarżąca celem ustalenia faktów istotnych dla prawidłowego sporządzenia skargi kasacyjnej. Przy czym, spotkanie to nastąpiło dopiero w dniu 6 stycznia 2010 r., albowiem skarżąca zamieszkuje poza Warszawą, a także z uwagi na przypadające w dniach 1, 2 i 3 stycznia 2010 r. dni wolne od pracy. A zatem skoro nadanie skargi kasacyjnej z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia nastąpiło w dniu 12 stycznia 2010 r., to siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. został zachowany. Podkreślił, że wymaganie od adwokata sporządzenia skargi kasacyjnej w tak krótkim terminie koliduje z wymaganiami rzetelności, ograniczając możliwość dokładnej analizy faktycznej i prawnej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. A zatem przywrócenie terminu możliwe jest jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Przy czym, stosowanie do treści art. 87 § 1 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem, charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Natomiast przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt. II OZ 712/08 niepubl.). Ponadto, wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2001 r. sygn. akt I SA 431/00 (niepubl.) wyraził pogląd, że uchybienie przez stronę terminu, spowodowane okolicznościami związanymi z osobą jej pełnomocnika, w pełni odnosi negatywne skutki wobec niej samej. Brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona i jej pełnomocnik nie mogła usunąć przeszkody przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie strony rozumie się szeroko rozciągając je także na pełnomocnika, a winę w sposób obiektywny – wymagając od strony staranności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99 publ. Biuletyn SN 2000/5/12). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w pierwszej kolejności wyjaśnia wymaga kwestia ustalenia daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu w tej sprawie. Należy przyjąć, że jest to dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej, nie później jednak, niż dzień, w którym upłynęło trzydzieści dni od dnia zawiadomienia strony o wyznaczeniu konkretnej osoby do udzielenia jej pomocy prawnej. Przypomnieć należy, że stosowanie do treści art. 244 § 2 P.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa. Co za tym idzie, aby pełnomocnik mógł skutecznie podejmować jakiekolwiek czynności w sprawie sądowoadministracyjnej, musi dysponować pełnomocnictwem udzielonym mu przez stronę. Oczekiwanie, by w terminie siedmiu dni od uzyskania informacji o ustanowieniu pełnomocnika strona skontaktowała się z nim, a ten zapoznawszy się ze sprawą sporządził i wniósł skargę kasacyjną, jest zbyt rygorystyczne i może powodować, że przyznane prawo pomocy okaże się iluzoryczne. Ponadto, bez wątpienia prowadzi do bezzasadnego różnicowania stron, którym przyznano prawo pomocy po oddaleniu ich skargi i pozostałych stron, które mają aż 30 dni na podjęcie niezbędnych kroków w sprawie. Dlatego też uzasadnionym jest pogląd, że przyczyna niedokonania czynności z tym dniem nie ustała. Co za tym idzie, należy przyjąć, że w wypadku ustanowienia adwokata w trybie art. 246 P.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż dzień, w którym upłynęło 30 dni od dowiedzenia się przez stronę o fakcie jego ustanowienia (por. postanowienie NSA z 12 października 2006 r., sygn. akt I FZ 371/06 i z 8 grudnia 2006 r., sygn. akt I FZ 569/06 niepubl. oraz z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z odmienności postępowania cywilnego w zakresie skutków procesowych przyznania stronie pełnomocnika z urzędu postanowienie SN z 29 czerwca 2000 r., sygn. akt I CZ 62/00, publ. OSNC 2001/1/7 i z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt II UZ 72/04, publ. OSNP 2005/20/325). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 marca 2009 r. sygn. akt I FZ 30/09 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych stwierdził, że przyczyna niedokonania czynności (uchybienia terminowi do jej dokonania) nie ustaje zatem z dniem, w którym strona dowiedziała się o wyznaczeniu konkretnej osoby jako pełnomocnika z urzędu, jednakże to na stronie występującej o przyznanie pełnomocnika z urzędu spoczywa odpowiedzialność za efektywne wykorzystanie udzielonej jej pomocy prawnej. Powinna ona zatem dołożyć wszelkich starań, aby po otrzymaniu informacji o przyznaniu jej pełnomocnika jak najszybciej się z nim skontaktować, gdyż formalnie pełnomocnik ten nie ma przed udzieleniem pełnomocnictwa prawa do jej reprezentowania przed sądem. Skoro termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna bieg od momentu doręczenia stronie wyroku wraz z uzasadnieniem, to od starań strony będzie zależało, jak szybko w ciągu 30 dni skontaktuje się z osobą, której udzieli pełnomocnictwa i ile czasu pozostanie jej pełnomocnikowi na zapoznanie się ze sprawą i sporządzenie skargi kasacyjnej. Nie można więc przyjąć, że przeszkoda uniemożliwiająca wniesienie skargi kasacyjnej ustała z dniem, w którym pełnomocnik dowiedział się o fakcie wyznaczenie go do prowadzenia sprawy skarżącej. Z drugiej jednak strony brak jest podstaw do twierdzenia, że przeszkoda ustała dopiero z dniem 6 stycznia 2010 r. kiedy to pełnomocnik skontaktował się osobiście ze skarżącą, albowiem fakt nieznajomości przez ustanowionego pełnomocnika akt, a co za tym idzie, stanu sprawy nie jest w sprawie przeszkodą obiektywnie uniemożliwiającą skarżącej dokonanie w/w czynności. Skoro w dniu 28 grudnia 2009 r. pełnomocnik skarżącej legitymował się już stosownym dokumentem pełnomocnictwa, to co najmniej od tego momentu mógł zapoznać się z aktami niniejszej sprawy. Natomiast jego wyjaśnienia stwierdzające, że spotkanie ze skarżącą w dniu 6 stycznia 2010 r. podyktowane było koniecznością "odtworzenia faktów istotnych dla sporządzenia skargi" nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach przedmiotowej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli zatem pełnomocnik skarżącej dostrzegł taką konieczność to zarówno on, jak i skarżąca, powinni przystąpić do podjęcia tych czynności niezwłocznie, tj. w pierwszym możliwym terminie. Zauważyć należy bowiem, że co prawda jak wskazano w zażaleniu dni: 1, 2 i 3 stycznia 2010 r. były dniami wolnymi do pracy, jednakże obiektywna możliwość skontaktowania się ze skarżącą, zapoznania się z aktami sprawy, a w konsekwencji rzeczywista możliwość wniesienia skargi kasacyjnej wystąpiła co najmniej od dnia 28 grudnia 2009 r. tj. od dnia doręczenie mu dokumentu pełnomocnictwa. Z powyższego wynika, że pełnomocnik skarżącej, uchybił wskazanemu w art. 87 § 1 P.p.s.a. terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co powoduje, że wniosek ten powinien być przez Sąd pierwszej instancji odrzucony w oparciu o art. 88 P.p.s.a., albowiem stosownie do treści tego przepisu spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wynika to z faktu, że konsekwencją przekroczenia terminu siedmiodniowego jest bezskuteczność dokonanej czynności (art. 85 P.p.s.a.) i brak jest podstaw do rozważania w sprawie jakichkolwiek innych okoliczności. Wskazać należy, że pomimo stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe, to z uwagi na wyrażony w art. 134 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a. zakaz reformationis in peius Naczelny Sąd Administracyjny władny jest jedynie do oddalenia zażalenia skarżącej jako bezzasadnego, gdyż skutkiem uchylenia zaskarżonego postanowienia mogło być jedynie to, że Sąd pierwszej instancji byłby zobowiązany wniosek skarżącej jako złożony po terminie, odrzucić (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2007 r. sygn. akt I FZ 667/06 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2, art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.