II FSK 472/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, WSA del. Tomasz Zborzyński, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 806/09 w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 27 lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. W. na rzecz Ministra Finansów kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 806/09 oddalił skargę M. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 27 lutego 2009 r. w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że wobec skarżącego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. prowadził postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. w wysokości 4.142.353,50 zł. Podstawą egzekucji była decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia 31 marca 2005 r. ustalająca zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w źródłach ujawnionych. W dniach 2 sierpnia 2005 r. i 6 grudnia 2005 r., na wniosek organu egzekucyjnego, Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotów VII Wydział Ksiąg Wieczystych i Sąd Rejonowy w Zakopanem dokonały wpisu hipotek na nieruchomościach skarżącego. Pismem z dnia 8 lipca 2008 r. strona złożyła wniosek o wstrzymanie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego uzasadniony był okolicznością, iż wykonanie zaskarżonej decyzji stwarzało niebezpieczeństwo powstania realnej szkody oraz spowodowania nieodwracalnych skutków. Uzasadnione również było faktem złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalającego złożoną przez stronę skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 lutego 2006 r., utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia 31 marca 2005 r. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Strona zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie składając do Ministra Finansów w dniu 26 sierpnia 2008 r. zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: "Kpa", art. 124 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005, Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz naruszenie art. 23 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Strona powtórzyła argumenty przedstawione we wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Minister Finansów postanowieniem z dnia 27 lutego 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wyjaśnił, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynikało, iż skarżący nie przedstawił okoliczności, które miałyby szczególny charakter w rozumieniu art. 23 § 6 u.p.e.a. Minister Finansów uznał, że twierdzenie strony o nieodwracalności skutków i stworzenia niebezpieczeństwa powstania realnej szkody, w przypadku prowadzenia dalszej egzekucji i sprzedaży składników majątkowych należących do zobowiązanego nie jest wystarczające i nie może stanowić przesłanki do wstrzymania prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Strona w skardze z dnia 6 kwietnia 2009 r. wniosła o uchylenie postanowienia Ministra Finansów z dnia 27 lutego 2009 r. oraz poprzedzającego je postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 sierpnia 2008 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego: art. 23 § 6 u.p.e.a. oraz naruszenie prawa procesowego: art. 7 Kpa i art. 124 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu oraz wniósł o oddalenie skargi. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o przepis art. 23 § 6 u.p.e.a. Celem tego przepisu jest, na co zwrócił uwagę Sąd, możliwość uwzględnienia, w toku postępowania egzekucyjnego, zaistniałych indywidualnych okoliczności, uzasadniających czasowe zaprzestanie prowadzenia egzekucji, stanowiące odstępstwo od zasady możliwe najszybszego wykonania zobowiązania. Okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego na tej podstawie muszą mieć charakter szczególnie wyjątkowy, co oznacza, że powinny w sposób oczywisty odbiegać od występujących powszechnie. Sąd podkreślił, że w trybie zmierzającym do wstrzymania postępowania egzekucyjnego lub czynności egzekucyjnych w oparciu o art. 23 § 6 u.p.e.a. nie jest możliwe kwestionowanie działań organu egzekucyjnego. W ocenie Sądu organy prawidłowo przyjęły, że wskazana przez skarżącego okoliczność nie miała charakteru "szczególnie uzasadnionego przypadku", gdyż za taki może być uznana tylko taka sytuacja, spowodowana określonymi czynnikami na których wystąpienie skarżący nie miałby wpływu, niezależnie od sposobu jego postępowania, mająca charakter losowy. Sąd uznał, iż postanowienie odmawiające wstrzymania czynności egzekucyjnych było zgodne z prawem, a organy orzekające nie przekroczyły granic zasady swobodnego uznania. W niniejszej sprawie organy podatkowe zasadnie zdaniem Sądu uznały, że ani niebezpieczeństwo powstania realnej szkody na skutek egzekwowania decyzji, będącej podstawą egzekwowanej należności, ani fakt złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalającego złożoną przez stronę skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 lutego 2006 r., utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 31 marca 2005 r. - nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku dającego podstawę do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł też wskazywanych przez skarżącego naruszeń prawa procesowego, tj. art. 7 Kpa i art. 124 Ordynacji podatkowej. Sąd uznał, iż w sprawie nie doszło również do naruszenie prawa materialnego, tj. art. 23 § 6 u.p.e.a. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną wniósł skarżący. Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w związku z art. 23 § 6 u.p.e.a. oraz w związku z art. 7 Kpa – poprzez oddalenie skargi, mimo że naruszenie wskazanych przepisów proceduralnych miało istotny wpływ na wynik sprawy. Strona wyrok zaskarżyła w całości i wniosła o jego uchylenie w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Z istoty przepisu art. 23 § 6 u.p.e.a. wynika, że wstrzymanie egzekucji (czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego) zależy od uznania organu nadzoru. Nadzór nad egzekucją administracyjną to kontrola oraz możliwość ingerowania w działalność jednostki nadzorowanej. Możliwość wstrzymania przez organ wykonujący nadzór czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego uzależnione jest od istnienia szczególnych okoliczności. Innymi słowy, uprawnienia do wstrzymania czynności lub postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 26 § 6 cytowanej ustawy, przysługujące organowi nadzoru, mogą być wykorzystane wyłącznie w ramach tego nadzoru tj. kontroli prawidłowości działania organu egzekucyjnego, w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Omawiany i przywołany w skardze kasacyjnej przepis art. 23 § 6 cytowanej ustawy nie daje żadnych bezpośrednich uprawnień dłużnikowi poddanemu egzekucji. W wyrokach: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 1999 r., sygn. akt III SA 778/98, a także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2009 r. sygn. akt II FSK 1925/07 Sąd stwierdził, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zna instytucji wstrzymania postępowania egzekucyjnego lub czynności egzekucyjnych na wniosek dłużnika. Wniosek dłużnika o wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego skierowany do organu nadzoru mógłby co najwyżej zainicjować przeprowadzenie czynności kontrolnych w nadzorowanym organie i w ramach tej kontroli dokonanie wstrzymania tychże czynności. Uprawnienie organu nadzoru do wstrzymania czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez nadzorowany organ egzekucyjny powstaje w przypadku rozpatrywania zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego, jak też w przypadkach przeprowadzenia z urzędu czynności kontrolnych w nadzorowanym organie egzekucyjnym. Uprawnienie to, jak już wcześniej podkreślono, ma charakter uznaniowy. W tym miejscu jeszcze raz należy wskazać, że normodawca w art. 23 § 6 cytowanej ustawy ustanawia możliwość wstrzymania czynności lub postępowania egzekucyjnego tylko w "szczególnie uzasadnionych przypadkach". Pojecie powyższe jest nieostre i wobec tego wymaga interpretacji z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Jak wynika z akt sprawy postępowanie egzekucyjne wobec M. W. obejmuje zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujacych pokrycia w źródłach za 2002 r. Zaległość została ustalona na kwotę 4.142.353,50 zł i zabezpieczona stosownymi wpisami hipotek do ksiąg wieczystych nieruchomości skarżącego. Decyzja ustalająca zryczałtowany podatek dochodowy za 2002 r. od przychodów z nieujawnionych źródeł została utrzymana w mocy przez Sąd administracyjny obu instancji. Wobec tego podniesiony w skardze kasacyjnej argument powstania realnej szkody na skutek wyegzekwowania określonej w decyzjach kwoty nie znajduje uzasadnienia. Powyższa sytuacja uzasadnia, właśnie w interesie podatnika, szybkie wyegzekwowanie dochodzonej kwoty aby nie powstały odsetki od zaległości podatkowej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 cytowanej ustawy.