IV SA/Po 553/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz - Frymus Sędziowie WSA Maciej Dybowski(spr.) WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2009 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie dodatku do świadczeń oddala skargę /-/ M. Dybowski /-/ E. Makosz-Frymus /-/ E. Kręcichwost-Durchowska JH Decyzją z dnia (...) r. nr (...) (dalej decyzja z (...) r.) Burmistrz T., na podstawie art. 104 kpa i art. 5 ust. 1, art. 8, art. 14 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 20 ust. 2, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. 139/06/992 ze zm., dalej uśr bądź ustawa oświadczeniach rodzinnych), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. 105/05/881 ze zm., dalej rozporządzenie z 2005 r.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. 130/06/903, dalej rozporządzenie z 2006 r.) nie przyznał prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na dzieci: I. S., ur. (...) r., J. L., ur.(...) r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że I. S. (...) r. wystąpiła do Burmistrza T. z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na I. S. i J. L. na okres zasiłkowy 2008/2009. Na stronie trzeciej wniosku, wpisując dane członków rodziny wpisała siebie, syna I. S., córkę J. L.. Wpisany był również ojciec córki – W. L. Jednak I. S. dokonała skreślenia, a do wniosku dołączyła oświadczenie W. L., w którym oświadczył, że nie jest on członkiem rodziny Pani I. S. dołączyła również pismo, w którym wnosi o wykreślenie W. L. "z listy mojej rodziny". Do wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego dołączyła dokumenty potwierdzające wysokość uzyskanych przez Nią dochodów w roku 2007: zaświadczenie Urzędu Skarbowego o dochodach podlegających opodatkowaniu, a także oświadczenie o dochodzie nieopodatkowanym, w którym ujęła tylko kwotę wypłaconego stypendium, a brak było dochodów z tytułu otrzymanych alimentów od ojców dzieci – W. S. i W.L. Decyzją z dnia (...) r. nr (...) (dalej decyzja z (...) r.) Burmistrz T. odmówi I. S. prawa do wnioskowanych świadczeń, ponieważ w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że w skład rodziny Wnioskodawczyni poza Nią, jej synem i córką, wchodzi także ojciec J. – W. L. W wyniku wniesionego odwołania, decyzją z dnia (...) r. nr (...) (dalej decyzja z (...) r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO bądź Kolegium) uchyliło decyzję z (...) r. ze względu na budzący wątpliwości zebrany materiał dowodowy, w szczególności brak wywiadu środowiskowego (k. 44-43, 30 akt administracyjnych). W związku z zaleceniami Kolegium, organ I instancji przeprowadził dnia (...) r. oględziny w lokalu mieszkalnym na Os. K. (...) wskazanym przez I. S., jako aktualne miejsce zamieszkania. W trakcie oględzin I. S. wskazała, że wraz z dziećmi zajmują 1 pokój i kuchnię na parterze budynku jednorodzinnego. Pokój z kuchnią na parterze są pomieszczeniami po rodzicach W. L., a znajdujące się w nich meble są ich własnością. W kuchni wskazanej przez I. S. jest kuchenka bez gazu, brak lodówki i bieżącej wody. W kuchni znajdowała się niewielka ilość naczyń: 5 szklanek, 2 kubki, 3 głębokie talerze, 10 talerzy plastikowych, komplet sztućców na 3 osoby, 3 garnki i 3 patelnie. Możliwym jest, że Wnioskodawczyni korzysta z drugiej kuchni znajdującej się na piętrze budynku, niedostępnej w trakcie wizji lokalowej. We wspólnej łazience znajduje się pralka automatyczna, wanna. Środki czystości i przybory toaletowe wszystkich domowników stały na wspólnej półce. Z pralki znajdującej się w łazience, będącej własnością I. S., korzysta zarówno I. S., jak i W. L. I. S. piorąc własne rzeczy, dorzuca również rzeczy W. L. Pomieszczenia na piętrze, z których korzysta W. L, w dniu oględzin były zamknięte na klucz. W takcie oględzin I. S. potwierdziła fakt, że córka J. L. jest podwożona przez W. L. do przedszkola. Burmistrz T. przeprowadził dowód z zeznań Strony- I. S. i świadków: W. L., córki I. S. – J. J.; sąsiadów z Osiedla K.; sąsiadów z ul. (...)i siostry W. L. – M. L. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że I. S. nie wychowuje córki samotnie. W ocenie Organu zeznania świadków nie były jednoznaczne. Wszystkie jednak potwierdziły obecność ojca w życiu córki, który codziennie odwoził córkę do przedszkola i zabierał w odwiedziny do babci. Odbiegające w swej treści zeznania J. J. nie znajdują potwierdzenia w faktach. J. J. oświadczyła bowiem, że jej matka dopiero od (...) 2008 r. zamieszkuje na Osiedlu K., gdzie wynajmuje pokój z kuchnią. Natomiast w aktach będących w posiadaniu organu dotyczących ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych za poprzedni okres zasiłkowy znajduje się oświadczenie I. S. o zamieszkiwaniu na Osiedlu K., a także wywiad środowiskowy przeprowadzony z W. L., w którym potwierdza fakt wspólnego zamieszkiwania z I. S. i uczestniczenia w wychowaniu córki J. W.L potwierdził, że w miarę możliwości czasowych dzieli się obowiązkami związanymi z opieką nad córką J., odwozi ją do przedszkola, bawi się z nią po powrocie z pracy. Na ograniczone kontakty z córką wpływa fakt, że dużo pracuje i późno wraca do domu, co sprawia, że często nie widuje córki, ponieważ już śpi. Niedziela jest jedynym dniem, który W.L. stara się spędzić z córką. Nie wtrąca się w wychowanie swojej córki. I. S. zeznała, że W. L. często odwozi córkę do przedszkola, które opłaca. Zdarza się także, że robią wspólne zakupy, czy idą z córką do lekarza. Wszystko po to, by dziecko nie odczuło stresu będącego wynikiem konfliktu między I. S. a rodziną W. L.. W ocenie organu W. L.nie uchyla się od wychowywania dziecka i aktywnie uczestniczy w życiu córki J. Ograniczone kontakty wynikają raczej z ograniczeń czasowych. Nie można zatem stwierdzić, że wychowanie J.L. różni się od wychowania dziecka w przeciętnej polskiej rodzinie, która boryka się z podobnymi problemami życia codziennego. Udział W. L. w wychowywaniu córki nie uległby zmianie, nawet gdyby rodzice pozostawaliby w związku małżeńskim, bowiem z zeznań rodziców wynika że dzielą się obowiązkami rodzicielskimi w opiece nad córką, a jedynie charakter pracy W. L. powoduje, że matka spędza z córka więcej czasu niż ojciec. Nie ma konfliktu między rodzicami J. Organ stwierdził, że I. S., będąca osobą rozwiedzioną, spełnia kryterium tylko pierwszej części definicji samotnego wychowywania dziecka zawartej w art. 3 pkt 17a uśr i w związku z tym nie znalazł podstaw, by uznać ją za osobę samotnie wychowującą dziecko. W konsekwencji W. L. ojciec J. L., z którym wychowywane jest dziecko, winien być wliczony do członków rodziny, a jego dochody do dochodów rodziny. I. S. mimo wezwania, nie dostarczyła brakujących dokumentów, w związku z czym nie jest możliwe ustalenie dochodu rodziny. Skoro wnioskująca nie ma prawa do zasiłku rodzinnego, to nie ma również prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna I. S. (k. 58-56v akt administracyjnych). W odwołaniu od decyzji z (...) r. I. S. podważała ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów wskazując, że dowody przemawiają na jej korzyść. Podniosła, że z W. L. nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i że nie można traktować ich jako rodziny. Odwołująca zamieszkiwała przy ul. (...) u najstarszej córki i opiekowała się dziećmi, co potwierdziła zarówno córka i niektórzy sąsiedzi. Jednak zeznaniom tym nie dano wiary. W poprzednim okresie zasiłkowym złożyła wszelkie wyjaśnienia dotyczące przebywania w domu W. L., aby nie zarzucono jej, że nie można ustalić miejsca jej pobytu i tym samym odmówić prawa do zasiłku. Odwołując wskazała, że choć mieszka u W. L., to w ich relacjach nic się nie zmieniło i sama wychowuje ich córkę. Decyzją z dnia (...) r. nr (...) (dalej decyzja z (...) r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 5 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 16 i 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję z (...) r. W uzasadnieniu wskazano, że zalecenia wskazane w decyzji SKO z (...) r. organ I instancji wykonał prawidłowo, a wnioski wyciągnięte zostały z uwzględnieniem prawa. W ocenie Kolegium nie ma wątpliwości, że w skład rodziny I. S. wchodzi także ojciec jej córki – W. L. Jak ustalił organ I instancji zamieszkiwanie i zameldowanie pod jednym adresem, korzystanie ze wspólnych pomieszczeń w obrębie mieszkania (łazienka, korytarz) i sprzętów w nim znajdujących się (pralka), aktywne spędzanie czasu z dzieckiem (zabawy, rozmowy), wykonywanie codziennych czynności rodzicielskich (odwożenie do przedszkola, kładzenie spać), czy też wspólne z matką robienie zakupów, chodzenie z dzieckiem do lekarza albo w odwiedziny do babci, stanowiły podstawę uznania, ze następuje tu "wychowanie wspólne co najmniej jednego dziecka" (art. pkt 17a uśr). W związku z tym osoby zamieszkujące lokal przy ul. K (...) są rodziną w rozumieniu art. 3 pkt 16 uśr. Na potrzeby niniejszego postępowania bez znaczenia jest przeświadczenie Odwołującej, że "mieszkanie z kimś, a mieszkanie u kogoś" jest istotną przeszkodą dla uznania, że mamy do czynienia z rodziną. Zasadnicze znaczenie ma fakt, że rodzice J. L. nawet jeśli mieszkają osobno (na dwu różnych poziomach tego samego lokalu), to jednak wspólnie uczestniczą w wychowywaniu dziecka, a w ich codziennym zachowaniu można znaleźć znamiona "bycia rodziną". Okoliczności przytoczone w zeznaniach złożonych przez Stronę i świadków, oględziny mieszkania przy ul. K (...), pozwoliły na przyjęcie, że w zachowaniu I. S. i W. L. w stosunku do J. L.mamy do czynienia z procesem wychowania, a nie – jak chciałaby Odwołująca - wyłącznie z wąsko rozumianym wypełnieniem przez ojca władzy rodzicielskiej zgodnie z postanowieniami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wypełnianie, sprawowanie władzy rodzicielskiej jest pojęciem szerszym niż wychowanie. Skoro więc W. L. wykonuje swą władzę wobec J. L., to jej elementem, częścią składową jest też wychowanie. Dokonanie powyższych ustaleń spowodowało konieczność uwzględnienia w dochodzie rodziny Wnioskującej także dochodów W. L. (k. 69-67 akt administracyjnych). W skardze na decyzję SKO z dnia (...) r. I. S. podniosła, ze w dniu składania wniosku o zasiłek rodzinny mieszkała u córki J. S. co potwierdziły zeznania sąsiadów. W. L. nie był i nie jest członkiem Jej rodziny. Skarżąca, jak określiła, prosiła o przeprowadzenie rzeczywistego wywiadu środowiskowego, lecz został on wykorzystany tyko do funduszu alimentacyjnego. W niniejszej sprawie wzięto pod uwagę wywiad z 2007 r., który nie powinien być brany pod uwagę, ponieważ na jego podstawie wydano już decyzję w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej. Obecnie Skarżąca wynajmuje mieszkanie od W. L., na potwierdzenie czego posiada dokumenty i nic ją nie łączy z ojcem Ich wspólnego dziecka J. Nadto wniosła sprawę do Sądu Rejonowego w T. o regulowanie sytuacji prawnej córki J. L. (k. 2-2v akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji (k. 4-6 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych( Dz. U. 153/02/1269, zm. 169/05/1417, dalej: usa), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art. 1 § 2 usa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Świadczenia rodzinne z ustawy o świadczeniach rodzinnych zależą od wysokości dochodu rodziny zdefiniowanego przepisem art. 3 pkt 2 uśr jako przeciętny, miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zgodnie z nim, za rodzinę uznaje się małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka, oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także w szczególnych sytuacjach wskazanych tym przepisem dziecko po ukończeniu 25 roku życia. Z przepisu tego wynika więc, że rodzice dzieci i pozostające na ich utrzymaniu dzieci stanowią w rozumieniu tego przepisu rodzinę bez względu na to, czy rodzice są małżeństwem lub czy uzyskali rozwód, została orzeczono wobec nich separacja (wyrok NSA z 14 maja 2008 r. I OSK 1134/07, LEX nr 509727). Dochody rodziców nie są sumowane wówczas, gdy dziecko jest pod opieką rodzica samotnie go wychowującego w rozumieniu art. 3 pkt 17a uśr. Przepis ten stanowi, że za osobę samotnie wychowującą dziecko uznaje się pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest stan rodzinny osoby wnioskującej o zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego – I. S.. Sąd podziela ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji, czyniąc je integralną częścią ustaleń własnych. Organy administracji zgodnie z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 kpa, podjęły wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Dnia (...) r. przeprowadzono oględziny w lokalu mieszkalnym nr (...) przy Os. K. w T. (k. 6 akt administracyjnych). Przesłuchano świadków: J. K. (k. 18 akt administracyjnych), T. G. (k. 4 akt administracyjnych), J. M. (k. 8 akt administracyjnych), J. J. (k. 11 akt administracyjnych), B. O. (k. 12 akt administracyjnych), A. K. (k. 13 akt administracyjnych), M. J. L. (k. 17 akt administracyjnych), W. L. (k. 9-10 akt administracyjnych) oraz stronę I. S. (k. 15-16 akt administracyjnych). W aktach administracyjnych znajduje się także m.in. oświadczenie dla celów ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2008/2009 i wywiad środowiskowy (k. 47-45v akt administracyjnych) oraz wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego (k. 55-52 akt administracyjnych). Tak zebrany materiał dowodowy organ administracji wyczerpująco rozpatrzył i poddał swobodnej ocenie dowodów (art. 80 kpa) wskazując, którym dowodom odmówił wiary wyjaśniając przyczyny takiej oceny, a którym dał wiarę. W szczególności ocena dowodów nie narusza zasad doświadczenia życiowego i reguł logiki (odpowiednio- K. Piasecki: "Zasady doświadczenia w procesie cywilnym" NP 2/73/188; w: "Kpc z komentarzem" W. Pr. 1989 t. 2 s. 413). W świetle prawidłowych ustaleń organów obu instancji, W. L. ojciec córki I. S.jest członkiem Jej rodziny. Aktywnie uczestniczy w życiu ich córki, pomaga w jej wychowaniu, odprowadza do przedszkola, bawi się z nią, zapewnia kontakt z babcią, chodzi na wizyty do lekarza. Nadto partycypuje w kosztach utrzymania rodziny, opłacając przedszkole córki, czy robiąc wspólnie ze Skarżącą zakupy. I. S. wraz z córką J. i synem I. zamieszkują pod tym samym adresem co W. L., korzystają - jak trafnie zauważyło Kolegium - ze wspólnych sprzętów znajdujących się w mieszkaniu (pralka) i ze wspólnych pomieszczeń (łazienka, korytarz). Dla bytu sprawy nie ma znaczenia, jakie stosunki łączą Skarżącą z ojcem ich dziecka, ale fakt że wspólnie wychowują małoletnia córkę i aktywnie uczestniczą w jej życiu, co zostało należycie udowodnione, stanowi podstawę uznania, że Skarżąca nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Następuje tu wychowanie wspólnie co najmniej jednego dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 17a uśr. Pojęcie wspólnego wychowania zakłada pewną ciągłość dbania o zaspokajanie różnorodnych potrzeb, wynikającą z samego pojęcia wychowania. Jest to permanentny proces przejawiający się w trosce o codzienny byt dziecka, jego fizyczny i psychiczny rozwój, zmierzający do prowadzenia go do samodzielności poprzez zapewnienie mu środków utrzymania, właściwych warunków bytowych, edukacyjnych czy też poprzez osobistą dbałość. Ciągłość dbania o zaspokajanie tych potrzeb nie musi wiązać się bezwzględnie z modelowym prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, to jednak winno przekraczać cechy incydentalności kontaktów z dziećmi, co w przedmiotowej sprawie zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, 77 § 1, 80 kpa zostało udowodnione. W konsekwencji dochód W. L. winien być potraktowany jako dochód rodzica, który zlicza się przy ustalaniu dochodów rodziny (art. 3 pkt 2 i art. 5 ust. 1 uśr). Odmowa przedstawienia dowodów pozwalających ustalić dochód W. L. (oświadczenie z dnia (...) r. w całości napisane jest ręką I. S. a jedynie podpisane przez W. L- k. 50 w zw. z k. 49, 51-55 akt administracyjnych), nie pozwoliła na należyte ustalenie dochodu rodziny, co organy obu instancji prawidłowo oceniły jako przyczynę odmowy przyznania świadczeń rodzinnych na koszt podatników. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i decyzja ja poprzedzająca odpowiadają prawu, nie znajdując tym samym podstaw do uwzględnienia rozpatrywanej skargi i orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa /-/M. Dybowski /-/ E. Makosz-Frymus /-/ E. Kręcichwost-Durchowska ja