III SA/Wa 1469/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (spr.), Sędzia WSA Hieronim Sęk, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2009 r. spraw ze skarg C. J. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołań 1) uchyla zaskarżone postanowienia, 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz C. J. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dwoma postanowieniami z [...] czerwca 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od dwóch decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. w przedmiocie odpowiedzialności C. J. (zwanego dalej "Skarżącym") za zaległości podatkowe P. Sp. z o.o.: a) w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego, b) w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2003 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. decyzjami z dnia [...] grudnia 2008 r. orzekł o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego jako członka zarządu P. Sp. z. o. o. Decyzje te organ podatkowy wysłał za pośrednictwem poczty na adres zamieszkania Skarżącego. Zostały one po dwukrotnym awizowaniu (w dniach [...] stycznia 2009r. oraz [...] stycznia 2009r.) i niepodjęciu w terminie zwrócone do nadawcy, a następnie złożone zostały w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia w dniu [...] stycznia 2009 r. Pismami z dnia [...] kwietnia 2009 r. (data nadania w placówce pocztowej – [...] kwietnia 2009r.) pełnomocnik Skarżącego złożył odwołania od tych decyzji, w których zarzucił: • naruszenie art. 107 § 1 i 2 w związku z art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej dalej "O.p.", poprzez niezasadne orzeczenie o odpowiedzialności Strony za zaległości za okresy, w których nie wykonywał już funkcji członka zarząd oraz nie miał żadnego wpływu na działalność Spółki, • naruszenie art. 123 § 1 w związku z art. 129 i art. 145 § 1 oraz art. 165 § 4, art. 174 § 2 i art. 200 § 1 O.p. poprzez uniemożliwienie Stronie czynnego udziału w postępowaniu, • art. 210 § 1 pkt 3 O.p. poprzez błędne oznaczenie Strony w zaskarżonej decyzji, • art. 211 O.p. poprzez niedoręczenie decyzji Stronie. W uzasadnieniu odwołań pełnomocnik wskazał m.in. na uchybienia organu I instancji w doręczeniach korespondencji urzędowej Skarżącemu (który ostatnio przez większość czasu przebywa poza granicami kraju), w tym brak skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji i konieczność osobistego jej odbioru przez Stronę w dniu [...] marca 2009 r. Ponadto pełnomocnik wyjaśnił, iż Skarżący, jako obywatel Chin, nie włada językiem polskim w stopniu pozwalającym mu na komunikację z organami i zrozumienie otrzymanych decyzji, a organ nie zagwarantował mu w toku postępowania możliwości skorzystania z tłumacza przysięgłego języka chińskiego. Pełnomocnik zarzucił także błędne oznaczenie adresata wskazując, że podano nazwisko J. Z. C. zamiast C. J.. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniami z dnia [...] czerwca 2009 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołań. W uzasadnieniach organ stwierdził, że decyzje Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. zawierają prawidłowe pouczenie o przysługującym prawie i terminie wniesienia odwołania. W decyzjach tych, jako Strona postępowania, wskazany został Skarżący, a jego dane osobowe, w tym fakt zamieszkiwania w Warszawie, organ podatkowy ustalił zgodnie ze zgłoszeniem identyfikacyjnym NIP-3. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w W. w rozpatrywanych sprawach nie zachodzi błąd co do osoby będącej Stroną postępowania. Tożsamość Skarżącego nie budzi wątpliwości, a kolejność podania poszczególnych członów nazwiska i imion Skarżącego, ich rozdzielna lub łączna pisownia, nie daje podstaw do twierdzenia, że decyzję skierowano do osoby nie będącej stroną postępowania w sprawie. Organ podkreślił, że decyzje z dnia [...] grudnia 2008 r. wysłane zostały do Skarżącego na jego adres zamieszkania za pośrednictwem poczty. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej te decyzje Strona była zawiadomiona 2-krotnie o pozostawaniu pisma (decyzji) w placówce pocztowej. Pierwsze zawiadomienie nastąpiło w dniu [...] stycznia 2009 r. przy pierwszej próbie doręczenia pisma (decyzji). Powtórne zawiadomienie nastąpiło w dniu [...] stycznia 2009 r. Korespondencja nie została podjęta z placówki pocztowej i w dniu [...] stycznia 2009r. zwrócono ją do nadawcy tj. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. wpływ w dniu [...] stycznia 2009 r.). Organ powołał treść art. 150 § 1 i § 2 O.p. podkreślił, że czasowa nieobecność adresata w mieszkaniu i wynikająca z niej niemożność osobistego doręczenia pisma, jest wystarczającą przesłanką do zastosowania trybu określonego w art. 150 O.p., przy czym doręczenie na zasadach określonych w tym przepisie jest skuteczne, gdy miejsce zamieszkania adresata nie budzi wątpliwości. Zdaniem organu w rozpatrywanych sprawach adres zamieszkania Strony nie budził wątpliwości. Skarżący nie kwestionował jego aktualności w okresie, gdy toczyło się postępowanie podatkowe zakończone decyzją Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. Skarżący odebrał pod tym adresem osobiście, w dniu [...] listopada 2008 r., postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...].06.2008 r. wszczynające postępowanie w sprawie przeniesienia odpowiedzialności. Jeżeli zatem Skarżący przebywał w toku postępowania za granicą, to okoliczność ta – po skutecznym doręczeniu postanowienia wszczynającego postępowanie - nie ma wpływu na ważność doręczeń dalszej korespondencji, gdyż Strona miała świadomość, iż prowadzone jest wobec niej postępowanie, które zakończy się wydaniem decyzji, winna więc była liczyć się z konsekwencjami wyjazdu poza miejsce zamieszkania na dłuższy okres. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał ponadto, że zgodnie z art. 147 § 1 O.p., w razie wyjazdu za granicę na okres co najmniej 2 miesięcy, strona obowiązana jest do ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń. Natomiast § 2 stanowi, iż obowiązek, o którym mowa w § 1, dotyczy również osób fizycznych będących nierezydentami w rozumieniu przepisów prawa dewizowego. Niedopełnienie obowiązku ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń powoduje, że pismo uważa się za doręczone pod dotychczasowym adresem - w przypadku strony postępowania oraz pod adresem ostatniego czasowego pobytu - w przypadku osoby fizycznej będącej nierezydentem i wynika to z § 4 cyt. przepisu. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w W. decyzje Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. doręczone zostały [...] stycznia 2009 r. Dzień [...] lutego 2009r. (poniedziałek) był ostatnim dniem terminu do złożenia odwołań od w/w decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W.. W związku ze złożeniem odwołań od tych decyzji w dniu [...] kwietnia 2009 r. stwierdzić należało uchybienie terminowi do ich wniesienia. W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień. Postanowieniom tym zarzucił: • naruszenie podstawowych zasad prowadzenia postępowania podatkowego, a w szczególności zasad wynikających z art. 120, art. 121 § 1, art. 123 § 1 O.p. w zw. z art. 129 O.p. - poprzez niekonsekwentne postępowanie organu wprowadzające Skarżącego w błąd oraz uniemożliwiające mu świadome i umożliwiające skuteczną obronę praw realizację środków zaskarżenia; • naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 145 § 1, art. 148 § 1 i 2, art. 149 i art. 150 § 1 O.p. w zw. z art. 165 § 4 O.p., co miało istotny wpływ na wynik sprawy - poprzez rażące i niekonsekwentne zaniedbania przez Organ w doręczeniach pism związanych z jednym postępowaniem, jak również wprowadzenie Skarżącego w błąd poprzez doręczenie mu odpisu z akt sprawy zawierającego zaskarżone postanowienie w trybie art. 148 § 2 pkt. 1 wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia środka zaskarżenia, • rażącą obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez błędne zastosowanie art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej do sytuacji, w której wyjazd Skarżącego za granicę nie przekraczał okresu 2 - miesięcy, • istotne naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 223 § 2 w zw. 228 § 1 pkt. 2 O.p. oraz art. 218 O.p. poprzez błędne zakwalifikowanie złożonego w terminie 14 – dniowym od doręczenia zaskarżonej decyzji odwołania jako wniesionego z uchybieniem terminu do jego wniesienia. W odpowiedzi na skargi organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonych postanowieniach i wniósł o oddalenie skarg. Na rozprawie w dniu 4 grudnia 2009 r. Sąd na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze. zm.) dalej w tekście "P.p.s.a." połączył sprawy III SA/Wa 1469/09 i IIISA/Wa 1470/09 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargi należało uwzględnić. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozpoznaje skargę w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Korzystając z tego uprawnienia Sąd przy orzekaniu w niniejszej sprawie uwzględnił naruszenia prawa inne niż wskazane w skargach. Konsekwencją stwierdzenia przez organ odwoławczy uchybienia terminowi do wniesienia odwołania jest pozostawienie go bez rozpatrzenia. Podatnik w takiej sytuacji pozbawiony zostaje prawa do kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia; dlatego też postanowienia dotyczące stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania powinny być wydawane wówczas, gdy przekroczenie terminu jest oczywiste. Aby przyjąć, że odwołanie zostało złożone po terminie, należy ustalić w jakiej dacie nastąpiło doręczenie decyzji stronie i czy doręczenie to spełnia warunki pozwalające uznać je za skuteczne. Jeżeli bowiem doręczenie nie może być uznane za dokonane ze skutkiem prawnym, to nie rozpoczyna się dla strony bieg terminu do złożenia odwołania. Termin do złożenia odwołania rozpoczyna swój bieg dopiero od dnia skutecznego doręczenia decyzji stronie. W rozpoznawanych sprawach organ odwoławczy przyjął, że decyzje Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] grudnia 2008 r. zostały doręczone w trybie art. 150 O.p. w dniu [...] stycznia 2009 r. Jednakże w świetle załączonego materiału dowodowego konstatacja ta jest nieuprawniona. Zgodnie z art. 150 O.p. w przypadku pisma doręczanego drogą pocztową, w razie niemożności jego doręczenia w sposób określony w art. 148 § 1 lub 149 O.p. (bezpośrednio osobie fizycznej np. nie zastanie adresata w miejscu zamieszkania, lub za pośrednictwem pełnoletniego domownika, sąsiada lub dozorcy) poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej, zawiadamiając adresata dwukrotnie o pozostawieniu pisma w tej placówce. Z tym, że powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. W takim przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia wskazanego okresu, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Termin 14-dniowy liczy się od dnia następnego po dniu stwierdzenia niemożności doręczenia pisma, a ta okoliczność z kolei wynika z daty dokonania pierwszego zawiadomienia adresata o nieodebranej przesyłce. Paragraf 2 art. 150 O.p. wymaga, by zawiadomienie o pozostawaniu pisma w placówce pocztowej umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Konieczność ścisłego interpretowania art. 150 O.p. i uznawania skuteczności doręczenia tylko w przypadku spełnienia wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie była wielokrotnie podkreślana w orzecznictwie sądowym. Np.: "Dla uznania, że decyzja została skutecznie doręczona stronie w trybie art. 150 O.p. konieczne jest wykazanie przez organ administracji, że placówka pocztowa zawiadomiła adresata w sposób nie budzący wątpliwości o nadejściu pisma i miejscu, gdzie może je odebrać." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 565/05, LEX nr 187585). "Brak pewności co do miejsca pozostawienia zawiadomienia o złożeniu awizowanej przesyłki w urzędzie pocztowym skutkuje niedoręczeniem przedmiotowych decyzji podatkowych." (wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1094/04, LEX nr 222371). "Istotne jest zatem, czy pismo złożono na czas określony w powołanym przepisie w placówce pocztowej i czy dwukrotnie pozostawiono w jednym z miejsc wymienionych w art. 150 § 2 O.p. zawiadomienia (awizo) o miejscu złożenia pisma" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1962/06 LEX nr 301841). Dla uznania, że decyzje organu I instancji z [...] grudnia 2008 r. zostały skutecznie doręczone stronie w trybie art. 150 O.p. konieczne zatem było wykazanie, że Urząd Pocztowy zawiadomił skarżącego w sposób nie budzący wątpliwości o nadejściu pisma i miejscu, gdzie może pismo odebrać. Okoliczności te powinny wynikać ze zwrotnego potwierdzenia odbioru i być potwierdzone podpisem doręczyciela. Tymczasem w treści potwierdzenia odbioru nie zawarto informacji o miejscu pozostawienia zawiadomienia, ta część formularza nie została w ogóle wypełniona. W tej sytuacji nie można uznać, by przedmiotowe decyzje zostały doręczone w dniu [...] stycznia 2009 r., a w konsekwencji brak było podstaw do przyjęcia w/w daty do obliczania zachowania terminu do wniesienia przedmiotowych odwołań. Mając na względzie wadliwość ustaleń faktycznych co do terminu doręczenia decyzji o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a - uchylił zaskarżone postanowienia. Rozstrzygnięcie dotyczące ich wykonalności zapadło na podstawie art. 152 P.p.s.a., a o zwrocie kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.