II FZ 412/11

II FZ 412/11 POSTANOWIENIE Dnia 31 sierpnia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Aleksandra Wrzesińska- Nowacka po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 maja 2011r. sygn. akt I SA/Kr 1639/09 w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty sądowej od skargi w sprawie ze skargi L.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 września 2009r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002 od dochodów z nieujawnionych źródeł lub nieznajdujących pokrycia w nieujawnionych źródłach postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. II FZ 412/11 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 26 maja 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek L.C. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 września 2009r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002r. od dochodów z nieujawnionych źródeł lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Z przedstawionego przez Sąd przebiegu postępowania wynika, że postanowieniem z dnia 15 listopada 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po prawomocnej odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, odrzucił skargę. Pismem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 29 kwietnia 2011r. skarżący wniósł o przywrócenie mu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Podał, że po otrzymaniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o oddaleniu zażalenia na postanowienie odmawiające przyznania mu prawa pomocy oczekiwał na wezwanie do uzupełnienia braków fiskalnych skargi. Ostatecznie takiego wezwania nie otrzymał. O odrzuceniu skargi dowiedział się dopiero z decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 8 kwietnia 2011r., doręczonej mu 27 kwietnia 2011r. , w uzasadnieniu której przywołano postanowienie WSA z dnia 15 listopada 2010r. Z uzasadnienia tego postanowienia ( dostępnego na stronach internetowej bazy orzecznictwa sądów administracyjnych) dowiedział się, że wezwanie do uiszczenia wpisu było dwukrotnie awizowane 28 września i 6 października 2010r. i jako nieodebrane zostało zwrócone nadawcy. Skarżący podniósł także, że nie otrzymał postanowienia odrzucającego jego skargę, a jedynie uzyskał w sądzie informację, że również ono było dwukrotnie awizowane i jako nieodebrane zwrócone do WSA. W ocenie skarżącego problem z doręczaniem pism sądowych przez pocztę winien być potraktowany jako niezawiniona przyczyna uchybienia terminu. Do tej pory skarżący odbierał wszystkie pisma i nie miał interesu, aby ich nie odbierać. Pod wskazanym adresem znajduje się jego zakład pracy, a także mają siedzibę inne podmioty gospodarcze, ale to nie powinno rzutować na prawidłowość doręczenia. Oceniając wniosek Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Stwierdził, opierając się na twierdzeniach skarżącego zawartych we wniosku, że wniosek został złożony został w terminie, wraz z jego wniesieniem dokonano także wpisu sądowego od skargi. W ocenie Sądu skarżący nie uprawdopodobnił jednakże, że nie dochował terminu do uiszczenia wpisu bez swej winy. W ocenie Sądu pierwszej instancji wezwanie do uiszczenia wpisu zostało skarżącemu doręczone w sposób prawidłowy. Zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma adresatowi przez pocztę pismo składa się na okres 14 dni w placówce pocztowej, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie to wraz z informacją o możliwości odbioru pisma w terminie 7 dni w placówce pocztowej umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy nie jest to możliwe- na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat dokonuje swoich czynności zawodowych. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2 art. 73 pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej ( art. 73 § 3 p.p.s.a.). Doręczenie uznaje się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Wezwanie do uiszczenia wpisu było dwukrotnie prawidłowo awizowane 28 września i 6 października 2010r., a następnie zostało zwrócone dnia 1 października 2010r. Postanowienie o odrzuceniu skargi również dwukrotnie awizowano ( 30 listopada i 8 grudnia 2010r.), a następnie zwrócono Sądowi jako nieodebrane 16 grudnia 2010r. Potwierdzają to pieczęcie urzędu pocztowego w D. oraz adnotacje listonosza i pracowników poczty znajdujące się na druku zwrotnego potwierdzenia odbioru oraz na kopercie. Uprawniało to Sąd do uznania, że postanowienie o odrzuceniu skargi stało się prawomocne z dniem 14 stycznia 2011r. W ocenie Sądu twierdzenia skarżącego o niedoręczeniu mu zawiadomień o nadejściu przesyłek i sugestia, że mogły one zostać doręczone innym podmiotom gospodarczym nie uprawdopodobniają winy urzędu pocztowego, który doręczył pisma prawidłowo. Sąd podkreślił, że jeżeli skarżący otrzymał postanowienie NSA z dnia 3 września 2010 r., II FZ 335/10 oddalające jego zażalenie na postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy, to powinien się liczyć z ewentualnością nadejścia ( w krótkim terminie czasu) korespondencji związanej ze wszczętą sprawą. Nadto, jeżeli pod wskazanym adresem zarejestrowano inne podmioty, zawsze istnieje ryzyko, że pozostawione awizo zostanie faktycznie przejęte przez osoby działające w imieniu tych podmiotów i nie zostanie przekazane właściwemu adresatowi. W tym przypadku takie doręczenie nie miało jednak miejsca. Sąd, odwołując się do poglądów orzecznictwa, stwierdził, że przywrócenie terminu może mieć miejsce wówczas, gdy uchybienie terminowi nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Twierdzenia o rzekomej winie urzędu pocztowego i braku wiedzy o wysłaniu wezwania do uiszczenia wpisu nie wskazują na zachowanie przez skarżącego największej w danych warunkach staranności i uprawdopodobnieniu winy urzędu pocztowego. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i przywrócenie mu terminu do uiszczenia wpisu od skargi ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu środka odwoławczego wskazał, że przepisy nie nakładają na niego obowiązku uprawdopodobnienia winy urzędu pocztowego, dokonującego doręczenia, a jedynie uprawdopodobnienia braku jego winy w niedokonaniu czynności w terminie. Podniósł, że problemy z doręczeniem zdarzyły się po raz pierwszy, nie ma więc żadnej możliwości uprawdopodobnienia winy urzędu pocztowego. Wskazał, że do wniosku o przywrócenie terminu dołączył reklamację, jaką złożył w urzędzie pocztowym. Skoro nie miał problemów z doręczeniami przesyłek, nie miał potrzeby wyczekiwania ( w sposób odbiegający od przyjętych zwyczajów poprzez np. dzwonienie do urzędu pocztowego z pytaniem, czy jej nie ma lub sprawdzaniem osobiście) na przesyłkę z Sądu. Nie można zarzucać stronie, że wskazuje na możliwość doręczenia przesyłki innemu podmiotowi, skoro tak nie czyni czy też stawiać jej zarzut wskazania adresu wspólnego z innymi podmiotami. Jeżeli listonosz nie mógłby z tego powodu odnaleźć skarżącego, powinien był zwrócić przesyłkę z adnotacją, że adresat jest nieznany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym dokonana przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Uchybienie terminowi może zatem często powodować skutek w postaci uniemożliwienia stronie dochodzenia jej praw przed sądem. Instytucja przywrócenia terminu, przewidziana w art. 86 § 1 p.p.s.a. służy pogodzeniu zasady sprawności postępowania ( art. 7 p.p.s.a.), której służą m.in. wymogi proceduralne dotyczące terminów, z prawem do sądu ( na które składa się także prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnej m.in. z zasadą sprawiedliwości) stronie, która bez swej winy uchybiła terminowi ( tak NSA w postanowieniu z dnia 17 marca 2008 r., II FZ 99/08, dostępne http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodzić się należy z prezentowanymi w orzecznictwie poglądami, że uprawdopodobnienie braku winy jest obowiązkiem strony, ubiegającej się o przywrócenie terminu. Trafnie przy tym podnosi strona skarżąca, że strona nie ma obowiązku wykazywania, że wina leży po stronie innego, konkretnego podmiotu. Nie musi ona także udowodnić braku winy. Art. 87 § 2 p.p.s.a. wymaga jedynie uprawdopodobnienia okoliczności, które świadczą o braku winy strony(postanowienie NSA z 17 marca 2008r., II FZ 99/08, z dnia 13 stycznia 2010 r., II GZ 121/09, z dnia 21 sierpnia 2009 r., II FZ 238/09, dostępne http:// orzeczenia.nsa.gv.pl).. Uprawdopodobnienie, jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie i piśmiennictwie, jest środkiem zastępczym dowodu niedającym pewności, ale prawdopodobieństwo wystąpienia okoliczności czy faktu. W tej sprawie strona skarżąca wywodzi, że nie otrzymała zawiadomień o nadejściu przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu. Powołany przez Sąd pierwszej instancji art. 73 p.p.s.a. pozwala na przyjęcie tzw. fikcji doręczenia po spełnieniu wskazanych w nim warunków. Przepis ten ma zapobiegać uchylaniu się przez stronę od negatywnych skutków doręczenia. Jednocześnie jednak nie może on być interpretowany w sposób, który narusza zaufanie jednostki do państwa i prawa. Z tych względów przyjmuje się, że warunki pozwalające na przyjęcie domniemania doręczenia przesyłki ( o którym mowa w art. 73 § 4 p.p.s.a.) muszą być przestrzegane rygorystycznie ( por. postanowienie NSA z dnia 7 października 2010r., I OSK 1653/10, opubl.w Lex pod nr 1653/10). Jednym z warunków przyjęcia fikcji doręczenia jest umieszczenie zawiadomienia o nadejściu pisma w jednym z miejsc wskazanych w art. 73 § 2 p.p.s.a. Aby możliwe było sprawdzenie, czy czynność ta dokonana została prawidłowo, konieczne jest uczynienie przez doręczyciela na zwrotnym potwierdzeniu odbioru informacji, gdzie pozostawił zawiadomienie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2002r., I CKN 861/00, opubl. w Lex pod nr 56892). Wzór formularza potwierdzenia odbioru, stanowiący zał. Nr 1 do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999r. w sprawie szczegółowego doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 62,poz. 697), obowiązującego w dacie doręczenia wezwania do dokonania wpisu i mającego zastosowanie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi z mocy art.65 § 2 p.p.s.a. na stronie 2 przewiduje zresztą miejsce na dokonanie takiej adnotacji. W tej sprawie uszło uwadze Sądu pierwszej instancji, że potwierdzenie odbioru wezwania do uiszczenia wpisu ( k.113) nie zawiera żadnej informacji o miejscu pozostawienia zawiadomienia o nadejściu korespondencji. Nie wiadomo zatem, czy został zatem spełniony warunek, o którym mowa w art. 73 § 2 p.p.s.a. Sąd nie zauważył także, ze do wniosku o przywrócenie terminu skarżący załączył reklamację złożoną w urzędzie pocztowym ( wraz z dowodem jej złożenia) dotyczącą doręczenia pisma sądowego. Tymczasem nie budzi wątpliwości ( por. B.Dauter w: B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Prawo o postępowanie przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009,s. 238), iż domniemanie faktyczne doręczenia może być obalone przez stronę, a jedną z możliwości, która ma temu służyć, jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej u operatora pocztowego, dokonującego doręczenia. Z akt sprawy nie wynika, czy reklamacja skarżącego została rozpatrzona i jaki był jej wynik. Z tych względów stwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu uznać należy za co najmniej przedwczesne. Zaskarżone postanowienie należało zatem uchylić na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i sprawę przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Orzekając ponownie Sąd pierwszej instancji winien ponownie ocenić, czy strona uprawdopodobniła brak winy w niezachowaniu terminu do dokonania opłaty sądowej, biorąc od uwagę wiarygodność jej twierdzeń o nieotrzymaniu zawiadomienia o nadejściu korespondencji ( w świetle treści potwierdzenia odbioru) i złożenie przez skarżącego reklamacji w urzędzie pocztowym , a także jej ewentualny wynik.