II GSK 777/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Julia Kubasik po rozpoznaniu w dniu 15 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1019/09 w sprawie ze skargi Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2009 r. [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz Akademii Górniczo- Hutniczej im. Stanisława Staszica kwotę 950 zł (dziewięćset pięćdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 22 lutego 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1019/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., w sprawie ze skargi A. G.-H. w K. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2009 r. nr Sp. [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek, uchylił zaskarżoną decyzję. Ze stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że pismem z dnia [...] sierpnia 2007 r. firma K. GmbH & Co z siedzibą w N. (dalej: uczestnik postępowania) wniosła sprzeciw od decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2006 r. nr P. [...] udzielającej patentu na wynalazek pt. "Uchwyt noża styczno-obrotowego organu urabiającego maszyn górniczych" na rzecz A. G.-H. w K. (dalej: skarżąca). W sprzeciwie zarzucono wynalazkowi brak cechy nieoczywistości oraz brak cechy nowości, wymaganymi przepisami art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jednolity Dz. U. z 1993 r., Nr 26, poz. 117 ze zm.). Podniesiono, iż w rozwiązaniu wg spornego patentu wykorzystano w całości cechy techniczne objęte niezależnym zastrzeżeniem wcześniejszego patentu nr [...] pt. "Uchwyt nożowy dla bębna wrębowego lub głowicy tnącej", którego uprawnionym jest składający sprzeciw. W ocenie składającego sprzeciw rozwiązanie nie różni się od wcześniejszego patentu pod względem: stawianych celów, zastosowanych środków technicznych, zasady, na których oparte są rozwiązania, uzyskanego rezultatu technicznego. W odpowiedzi na sprzeciw skarżąca uznała go za bezzasadny. Urząd Patentowy RP zaskarżoną decyzją unieważnił sporny patent podzielając zarzut braku cechy nieoczywistości rozwiązania. Uznał, że na podstawie przedstawionych przez uczestnika dokumentów, pracownicy naukowi przy rozwiązaniu zagadnienia mogli bez żadnych dokonań twórczych, w sposób rutynowy dojść do rozwiązania według nr [...]. Dokonał porównania konstrukcji obu patentów i stwierdził, iż są one podobne, ponieważ do dyszy doprowadzone są dwa media: woda i powietrze, przy czym korzystnym jest by jedno było doprowadzone prostopadle do drugiego, w konkluzji zatem stwierdził, iż rozwiązanie według nr [...] jest typowym rutynowym dostosowaniem znanych środków do uzyskania efektu eżektorowego. Organ nie podzielił natomiast zarzutu niespełnienia przez sporny wynalazek wymogu nowości w świetle art. 10 ustawy o wynalazczości stwierdzając, iż uczestnik postępowania nie udowodnił tej przesłanki. Wskazał, iż zarzut ten może być skutecznie postawiony, jeżeli porównywane rozwiązania są identyczne. Rozwiązanie ze stanu techniki, w którym występuje ujawnienie ogólne nie stanowi dowodu braku nowości. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. złożyła A. G.-H. w K. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 10 ustawy o wynalazczości poprzez błędną wykładnię przesłanki nieoczywistości przez przyjęcie, iż nieoczywistość rozwiązania może być badana tylko z uwzględnieniem jednego rozwiązania zamiast uwzględnienia stanu techniki oraz przez przyjęcie, iż nieoczywistość rozwiązania może być badana z odwołaniem do miary umiejętności i wiedzy osoby innej niż przeciętny fachowiec w danej dziedzinie techniki. Zarzucała ponadto naruszenie art. 7, art. 8, art. 64 § 2, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Uzasadniając naruszenie przepisów procesowych podnosiła, iż przeciwstawiony w sprzeciwie patent był znany Urzędowi Patentowemu, który nie uznał go za przeszkodę w udzieleniu spornego patentu, a odmienna ocena tego patentu w postępowaniu spornym podważa zaufanie obywateli do organów państwa. W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2009 r. zarzuciła dodatkowo, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na fakt, że w składzie kolegium orzekającego działała osoba nieuprawniona, tj. przedstawiciel organizacji, o której mowa w art. 9 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.), dalej: p.w.p. Powołując się na treść art. 255 ust. 1 pkt 9 p.w.p. podniosła, iż za datę wszczęcia postępowania spornego należy uznać datę doręczenia Urzędowi Patentowemu pisma skarżącej o uznaniu sprzeciwu za bezzasadny. W dacie wszczęcia postępowania spornego obowiązywała już znowelizowana ustawa p.w.p., która w art. 280 ust. 3 nie przewiduje udziału w składzie kolegium orzekającego przedstawicieli organizacji społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał skargę za zasadną, podkreślając, że postępowanie wszczęte na skutek wniesionego sprzeciwu jest nowym postępowaniem, odrębnym od postępowania zgłoszeniowego oraz odrębnym od postępowania spornego (vide: wyrok NSA z 21 listopada 2006 r. II GSK 227/06, LEX nr 288187). W rozpoznawanej sprawie wniesienie sprzeciwu wobec udzielonego patentu spowodowało wszczęcie postępowania sprzeciwowego, a nie postępowania spornego o unieważnienie tego patentu. Postępowanie sporne, stosownie do art. 255 ust. 1 pkt 9 p.w.p., uruchamiane jest dopiero w razie podniesienia przez uprawnionego zarzutu, iż sprzeciw jest bezzasadny. Zdaniem Sądu I instancji, powyższy przepis ma charakter nie tylko kompetencyjny. Zawiera on również wskazanie terminu, w którym postępowanie sporne o unieważnienie patentu na skutek złożonego sprzeciwu jest wszczęte, tj. z datą terminowego podniesienia zarzutu przez uprawnionego, iż sprzeciw jest bezzasadny. Datą wszczęcia postępowania o unieważnienie patentu jest zatem dzień doręczenia organowi pisma uprawnionego, w którym uzna on sprzeciw za bezzasadny (art. 61 § 3 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. oraz ww. art. 255 ust. 1 pkt 9 p.w.p.). Sprzeciw wobec udzielonego patentu został wniesiony w dniu 31 sierpnia 2007 r. Zgodnie z art. 247 p.w.p. Urząd Patentowy powiadomił uprawnionego z patentu (skarżącą) o wniesionym sprzeciwie i wyznaczył termin na ustosunkowanie się do sprzeciwu (dwa miesiące od daty doręczenia zawiadomienia). Skarżąca pismem z dnia 28 listopada 2007 r. (data przesyłki pocztowej), które wpłynęło do organu w dniu 30 listopada 2007 r., podniosła zarzut o bezzasadności złożonego sprzeciwu. W dacie tej (podniesienia zarzutu, iż sprzeciw jest bezzasadny) obowiązywała już ustawa p.w.p. ze zmienioną przez ustawę z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 136, poz. 958) treścią art. 280 ust. 3. Zgodnie z tym przepisem, w skład kolegium, oprócz Przewodniczącego kolegium, wchodzą jako jego członkowie eksperci upoważnieni do orzekania w sprawach spornych przez Prezesa Urzędu Patentowego. Z wyżej wskazanych przyczyn do przedmiotowej sprawy nie mógł mieć zastosowania, jak wskazał Urząd Patentowy w odpowiedzi na zarzut rażącego naruszenia prawa, art. 7 ust. 1 noweli p.w.p., zgodnie z którym w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym, wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, sprawy rozpatrywane są przez kolegium orzekające w składzie określonym według przepisów dotychczasowych. W dacie wejścia w życie zmienionej treści art. 280 ust. 3 p.w.p., tj. w dniu 1 listopada 2007 r. nie była jeszcze wszczęta sprawa w postępowaniu spornym, trwało postępowanie sprzeciwowe, które stało się sprawą sporną w dacie doręczenia pisma, w którym uprawniony z patentu podniósł zarzut, że sprzeciw jest bezzasadny. W rozpoznawanej sprawie uznanie, iż postępowanie sporne o unieważnienie patentu na skutek złożonego sprzeciwu uznanego przez uprawnionego za bezzasadny zostało wszczęte z datą wniesienia sprzeciwu a nie z datą uznania sprzeciwu za bezzasadny, doprowadziło do rozpatrzenia sprawy o unieważnienie patentu przez kolegium w składzie określonym w art. 280 ust. 3 p.w.p. przed jego zmianą. Ponadto organ w zaskarżonej decyzji nie zawarł żadnych rozważań co do zastosowania przepisów przejściowych ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej, co stanowiło naruszenie art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. Natomiast uzasadnienie zastosowania art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej p.w.p. podane w piśmie stanowiącym odpowiedź na pismo skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a więc będącym odpowiedzią na skargę nie może służyć uzupełnieniu uzasadnienia decyzji. Z uwagi więc, że sąd administracyjny kontroluje zaskarżone rozstrzygnięcie organu a nie odpowiedź na skargę, Sąd nie mógł – jak chciała skarżąca – stwierdzić nieważności zaskarżonej decyzji, a tylko ją uchylić uznając, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. A. G.-H. w K. zaskarżyła powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niestwierdzenie przez Sąd nieważności zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa; 2. art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 i art. 3 § 1 p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie przez Sąd w toku wyrokowania i nieustosunkowanie się w uzasadnieniu wyroku do zarzutu skarżącej, dotyczącego naruszenia przez Urząd Patentowy art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, art. 7 art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 80 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.; 3. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. - poprzez zaniechanie przez Sąd stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego pomimo ujawnienia w toku postępowania toczącego się przed Sądem braków w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji stanowiących wyczerpującą podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa; 4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. - poprzez zaniechanie przez Sąd wskazania w uzasadnieniu wyroku, jakie braki w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji Sąd uznał za stanowiące wyczerpującą podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i przyczyn, dla jakich odstąpił od stwierdzenia nieważności decyzji na tej podstawie. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sad Administracyjny w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podkreśliła, że zaskarżona decyzja została wydana przez organ, w którego składzie działała osoba nieuprawniona, tj. przedstawiciel jednej z organizacji społecznej, o których mowa w art. 9 p.w.p., co stanowi rażące naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji, a Sąd I instancji, pomimo stwierdzenia takiej rażącej nieprawidłowości, nie stwierdził nieważności tej decyzji, a jedynie uznał, że zachodzi przypadek innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) i decyzję tę uchylił. Ponadto nie podzielił zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia art. 64 § k.p.a., natomiast nie ustosunkował się w ogóle do zarzutów naruszenia przez organ art. 10 ustawy o wynalazczości, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. Dokonał zatem daleko idącej selekcji zarzutów odnosząc się merytorycznie jedynie do dwóch z nich, a z uzasadnienia wyroku nie wynika, dlaczego właśnie te a nie inne zarzuty stały się przedmiotem dociekań Sądu, nie sformułował też wskazań co do dalszego postępowania, czym naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano bowiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Określenie " inne naruszenie przepisów postępowania" użyte w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, nie obejmuje naruszeń prawa procesowego, które dają podstawę do wznowienia postępowania, a także naruszenia przepisów postępowania, będących podstawą do stwierdzenia nieważności. Uwzględnienie skargi przez stwierdzenie nieważności decyzji następuje w przypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przy czym rozstrzygnięcia sądu nie wymaga w tym przypadku wcześniejszego ustalenia, ze ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji stwierdził, że organ nieprawidłowo przyjął, iż postępowanie sporne o unieważnienie patentu na skutek złożonego sprzeciwu uznanego przez uprawnionego za bezzasadny, zostało wszczęte z datą wniesienia sprzeciwu, a nie z datą uznania sprzeciwu za bezzasadny, co w konsekwencji doprowadziło do rozpatrzenia sprawy o unieważnienie patentu przez kolegium w składzie określonym art. 280 ust. 3 p.w.p. przed jego zmianą. Dalej Sąd wywiódł, że podniesienie dopiero w odpowiedzi na skargę okoliczności, które powinny być zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, jest wadą postępowania administracyjnego, a w przedmiotowej sprawie jest wadą tego rodzaju, iż stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taki stan rzeczy obligował Sąd do stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2009 r. nr Sp.11/08, jako wydanej przez organ kolegialny w nieprawidłowym składzie, z powodu zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W bogatym w tej kwestii orzecznictwie administracyjnym i piśmiennictwie przyjmuje się, że niezgodny z przepisami prawa procesowego lub ustrojowego skład organu kolegialnego administracji powoduje, że decyzję wydaną przez taki organ należy uznać za wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., uchylając zaskarżoną decyzję, która dotknięta jest najcięższą wadą materialnoprawną, naruszył wskazane w petiitum skargi kasacyjnej przepisy proceduralne, tj. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. art. 134 § 1 i 3 § 1 p.p.s.a. Natomiast brak jest podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 i art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 8, 7, 77 § 1, 107 § 3, 80, 84 § 1 k.p.a. oraz 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, ponieważ w następstwie wydania zaskarżonego wyroku sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu w postępowaniu przez Urzędem Patentowym RP i ocena Sądu w kwestiach podnoszonych w zarzutach skargi kasacyjnej, co do naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogłaby przesądzić treść rozstrzygnięcia administracyjnego. To zaś prowadziłoby do zmiany funkcji pełnionych przez administrację publiczną i sądownictwo administracyjne, ponieważ orzeczenie sądu zastępowałoby decyzję organu administracji ( por. wyrok NSA z 10 lutego 1998 r., sygn. akt I SA 1342/97, Lex 45991). Z istoty kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika, że stwierdzenie nieważności decyzji, a de facto takie ustalenia Sąd poczynił w zakażonym wyroku, czyni zbędną potrzebę dokonania przez sąd merytorycznej oceny zarzutów zawartych we wniesionej przez stronę skardze. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do treści art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok uznając, że skarga kasacyjna opiera się na usprawiedliwionej podstawie, iż w sprawie zachodziła podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 203 p.p.s.a.