IV SA/Wr 537/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 lutego 2010 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu Marii Walkiewicz sprawy ze skargi J. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. nr 122, poz. 851 ze zm.) oraz art. 235¹ Kodeksu pracy (Dz.U. nr z 1998 r. nr 98, poz. 94 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869), dalej: rozporządzenie, oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. z dnia [...] r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej przewlekłej choroby układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1) u J. K.. Uzasadniając swoje stanowisko, na wstępie organ odwoławczy szczegółowo opisał przebieg zatrudnienia J. K. Wnioskujący ur. dnia [...] r., był zatrudniony: - od 25 kwietnia 1965 r. do 6 lutego 1971 r. w Kombinacie Górniczo-Hutniczym Miedzi Zakłady Górnicze "[...]'" w I. (zakład zlikwidowany) na stanowisku ślusarza i ślusarza remontowego; - od 22 kwietnia 1971 r. do 15 marca 1972 r. w Przedsiębiorstwie Sprzętowo-Transportowym Budownictwa Rolniczego w Ś. - Zajezdnia w Z. (zakład zlikwidowany) jako kierowca samochodu ciężarowego; - od 1 kwietnia 1972 r. do 15 września 1988 r. w Spółdzielni Transportu Wiejskiego w Z. (zakład zlikwidowany) jako kierowca samochodu ciężarowego; - od 16 września 1988 r. do 29 sierpnia 1992 r. we W. Zakładach Graficznych Przedsiębiorstwo Państwowe W. Zakład Produkcyjny w Z. (zakład zlikwidowany) jako kierowca autobusu; od 1992 r. przebywa na rencie. Przeprowadzona ocena narażenia zawodowego nie wykazała narażenia J. K. na obciążenie kończyn górnych ruchami monotypowymi w środowisku pracy. Był on badany w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. Oddział w L., który dnia [...] r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] znak: [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1) u odwołującego, potwierdzone weryfikacją z dnia [...] r. znak: [...]. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia stwierdzono, że: "W wykonanych w tutejszym Ośrodku badaniach i konsultacjach stwierdzono w radiogramach kręgosłupa obserwowany od wielu lat obraz zmian zwyrodnieniowych z wielopoziomową dyskopatią odcinka szyjnego i lędźwiowo-krzyżowego, przepukliny centralne na poziomie C5-C6-C7 i L5-S1. Badanie EMG z 30 października 2002 r. wykazało obustronny zespół cieśni nadgarstka. Konsultacje specjalistyczne, neurologiczna i ortopedyczna, wskazują na kliniczny obraz schorzeń wynikający z licznych zmian w zakresie kręgosłupa. Ponadto w badaniu neurologicznym nie stwierdzono odchyleń od stanu prawidłowego. Kończyny górne są sprawne ruchowo, zborne, siła i napięcie mięśniowe równe, odruchy symetryczne, czucie niezaburzone, objaw Tinnela ujemny. Dla rozpoznania choroby zawodowej wymagane jest potwierdzenie wieloletniego narażenia zawodowego na obciążenie dłoni w stawach nadgarstkowych wynikające z częstych ruchów zginania i prostowania, co wiąże się z uciskiem na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka, rozpoznanie kliniczne schorzenia, a także wykazanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami pracy. W przypadku pana J. K. konsultacje specjalistyczne wykluczyły obecność schorzenia, jak również dochodzenie epidemiologiczne nie potwierdziło narażenia zawodowego na wskazane powyżej ruchy monotypowe. Poza tym zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. okres zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego w przypadku przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka wynosi l rok. Jak wynika z zebranego wywiadu i dokumentacji medycznej pacjent zawodowo nie pracuje od 1992 r. a badanie EMG z 2002 r. nie ma potwierdzenia klinicznego." W trybie odwoławczym J. K. był badany w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. który dnia [...] r. wydał orzeczenie lekarskie nr kz/168/08 o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1) u odwołującego. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia stwierdzono, iż: "(,..) W 2002 r. rozpoznano u pacjenta zespół cieśni nadgarstka. W trakcie pobytu w Klinice IMP badaniem neurologicznym rozpoznano: zespół pozapiramidowy hipertoniczno-hipokinetyczny, obustronny zespół cieśni nadgarstka, dyskopatię C6-C7 i L5-L6, uogólnioną chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa i stawów oraz przewlekły zespół bólowy kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego. Rozpoznany zespół cieśni nadgarstka nie jest następstwem wykonywanej pracy ponieważ badany w trakcie pracy zawodowej nie był narażony na długotrwałe wykonywanie ruchów zginania i prostowania kończyn górnych w obrębie nadgarstków połączonych z koniecznością zamykania dłoni lub chwytania narzędzi palcami. Po przeanalizowaniu całości zgromadzonej dokumentacji lekarskiej, przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego oraz wyników badań nie znaleziono podstaw do rozpoznania u badanego przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy." W oparciu o powyższe orzeczenia lekarskie oraz przeprowadzoną ocenę narażenia zawodowego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Z. dnia [...] r. wydał decyzję nr [...] znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1) u J. K.. Od powyższej decyzji zainteresowany w dniu 11 maja 2009 r. wniósł odwołanie do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem.. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. nie znajdując podstaw prawnych ani merytorycznych do zmiany decyzji organu I instancji utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą być spełnione łącznie, jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w art. 2351 Kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, dwa warunki: 1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy. W przypadku J. K. zarówno D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w L. jak i Instytut Medycyny Pracy w Ł. wykluczyły możliwość rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20. 1) u odwołującego. Zespół cieśni nadgarstka rozpoznany został u odwołującego w 2002 r. badaniem EMG (dziesięć lat po zakończeniu pracy zawodowej). Aktualnie D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w L. nie potwierdził rozpoznania, natomiast Instytut Medycyny Pracy w Ł. potwierdził je, nie znalazł jednak związku przyczynowo-skutkowego z wykonywaną pracą zawodową. Zespół cieśni nadgarstka spowodowany jest uciskiem nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Jego przyczyny mogą być miejscowe lub ogólne. Wg współczesnej wiedzy medycznej zalicza się do nich: "zmiany pourazowe zniekształcające kanał kostny (...), blizny, zmiany zwyrodnieniowe pochewek ścięgnistych, dodatkowe twory anatomiczne, guzy i zmiany guzopodobne, zaburzenia naczyniowe, przeciążenia spowodowane charakterem wykonywanej pracy zawodowej lub uprawianiem sportu (krykiet, tenis), zaburzenia hormonalne, przemiany materii i krążenia oraz choroby alergiczne (...). Wielokrotnie towarzyszy chorobom reumatoidalnym" ("Choroby Zawodowe" pod redakcją Kazimierza Marka, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2001: s. 420). Jak podają lekarze specjaliści z dziedziny medycyny pracy, do powstania zespołu cieśni nadgarstka jako choroby zawodowej konieczna jest wieloletnia praca w narażeniu na wykonywanie ruchów monotypowych: zginania i prostowania dłoni w stawie nadgarstkowym, przy użyciu siły. Praca kierowcy nie może spowodować tego rodzaju choroby. Niektóre prace ślusarskie mogą charakteryzować się wykonywaniem ruchów zginania i prostowania dłoni w stawie nadgarstkowym, nie są to jednak czynności monotypowe, czyli związane z koniecznością wykonywania wielokrotnych ruchów w krótkich odstępach czasowych (jak np. u pracowników przy taśmach produkcyjnych, u maszynistek, stenotypistek). Ponadto J.K. nie pracuje w charakterze ślusarza od 1971 r. Organ dodał także, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, póz. 1115) okres zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego w przypadku przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wynosi l rok, u odwołującego okres ten wynosi 10 lat, co nie upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej. J. K. nie zgodził się z decyzją Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że pierwsze objawy choroby pojawiły się w 1974 r. i obejmowały zwyrodnienie kręgów lędźwiowych, następnie szyjnych, rwą kulszową, osłabieniem i bólem dłoni. W 1989 r. nastąpiło gwałtowne pogorszenie jego stanu zdrowia objawiające się drętwieniem rąk, bólem rąk, brakiem czucia i siły w rękach. Skarżący podał, że w 1992 r. komisja ZUS przyznała mu rentę do 2006 r. i w tym czasie wiele razy przebywał w szpitalach sanatoriach i na rehabilitacji ruchowej rąk i nóg. W 2002 r. został on skierowany na badania rąk i rozpoznano u niego obustronny zespół cieśni nadgarstka oraz podejrzenie choroby wibracyjnej. Skarżący podał także, że przez cały okres choroby nie był świadomy schorzeń zawodowych i dopiero w 2005 r. dowiedział się, że te schorzenia są wynikiem wykonywanych zawodów i są zaliczane do chorób zawodowych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, uzasadniając jak w decyzji ostatecznej. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie dokonuje więc kontroli aktów lub czynności pod względem słusznościowym i nie orzeka w przedmiocie przyznania stronom uprawnień. Orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej następuje w drodze decyzji wydanej przez uprawniony organ administracji publicznej. Sąd nie może wypowiadać się w kwestii stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, a jedynie ocenić legalność, czyli zgodność z prawem, rozstrzygnięcia dokonanego przez organy administracji. Kodeks pracy w art. 235¹ - stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów choroby w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy). Oznacza to, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą (jej rodzajem, charakterem i warunkami jej wykonywania). Choroby zawodowe zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Uregulowania tego aktu prawnego obowiązywały już w chwili wydania decyzji organu odwoławczego i według tych przepisów należy oceniać postępowanie organu. Wskazuje na to § 11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., który stanowi, że z zastrzeżeniem postępowań wszczętych i zakończonych przez dniem 3 września 2002 r., do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Zgonie z § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 tego rozporządzenia, oraz formularza oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. W związku z tym skarżący został poddany badaniu w dwóch jednostkach medycznych, to jest Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy Oddział w L. i Instytucie Medycyny Pracy w Ł.. Obydwa Ośrodki nie znalazły podstaw do stwierdzenia u skarżącego przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywanej pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników nadań stanowiących postawę orzeczeń lekarskich (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007, sygn. akt II OSK 1078/06 publikowany w CBOSA i powołane w nim orzecznictwo). Sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk. Nie będąc uprawniony do poddawania analizie materiału dowodowego z medycznego punktu widzenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2007 r., sygn.. akt VII SA/Wa 2429/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 256/08 dostępne w CBOSA), należało uznać, że organ, opierając się o stanowiska zajęte przez uprawnionych lekarzy, zgodnie z prawem rozstrzygnął sprawę. Nadmienić także należy, że zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, okres zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego w przypadku przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wynosi jeden rok (identyczny termin przewidywało uchylone rozporządzenie z dnia 30 lipca 2002 r.). U odwołującego okres ten wynosi 10 lat, co nie upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.) orzekł, jak w sentencji.