I OSK 1601/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) sędzia NSA Janina Antosiewicz Protokolant sekretarz sądowy Monika Myślak - Kordjak po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 190/10 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 190/10 oddalił skargę M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania M. P. renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.- dalej powoływana jako ustawa o emeryturach i rentach). W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z powołanym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą- ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek- podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Zatem przedmiotowe świadczenie można przyznać, gdy: 1) wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz 4) nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Przesłanki te muszą zachodzić łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. M. P. nie spełnia kumulatywnie wymienionych warunków. Jest osobą pełnoletnią i nie ma wobec niego orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, a tym samym ani jego wiek, ani stan zdrowia nie stanowią obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia i zapewnienia sobie niezbędnych środków utrzymania. Natomiast sama okoliczność kontynuowania nauki nie skutkuje jeszcze dopuszczalnością przyznania mu świadczenia w ramach regulacji zawartej art. 83 wymienionej ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. P. podniósł, że decyzją z dnia 28 listopada 2008 r. przyznano mu do 18 roku życia rentę rodzinną, której wypłatę wstrzymano po osiągnięciu pełnoletności z dniem 14 grudnia 2008 r. Wskazał ponadto, że jego zmarły ojciec posiadał 28- letni okres składkowy, od dzieciństwa miał poważne skrzywienie kręgosłupa, a bezpośrednią przyczynę jego samobójczej śmierci była depresja spowodowaną długoletnim bezrobociem. Jego matka po 27 latach pracy, jest aktualnie osobą bezrobotną bez zawodu. Stwierdził również, że odmowa przyznania renty na dalszy okres utrudni mu zdobycie zawodu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 1 grudnia 2009 r. utrzymał w mocy swe poprzednie rozstrzygnięcie. Podkreślił przy tym, że skoro wnioskodawca jest osobą pełnoletnią i nie ma wobec niego orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, to może on podjąć zatrudnienie w celu zapewnienia sobie środków do życia. Ponadto w obecnym stanie prawnym nie ma zakazów i ograniczeń w zakresie podejmowania zatrudnienia przez pełnoletnich uczniów i studentów pobierających naukę zarówno w systemie dziennym jak i zaocznym. Z treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy, tj. wiek poniżej 18 roku życia. Zamiar kontynuowania nauki i pragnienie zdobycia wykształcenia są zrozumiałe, jednakże okoliczności te nie pozwalają na obejście rygorystycznych wymogów zawartych w omawianym przepisie. Wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie może również stanowić niewątpliwie trudna sytuacja materialna rodziny wnioskodawcy. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. P., domagając się jej uchylenia oraz wypłacenia zaległej renty wraz z odsetkami. Skarżący w motywach swej skargi powołał się na fakt samobójczej śmierci swego ojca, jego stan zdrowia oraz prawie 28- letni okres odprowadzania przez niego składek na ubezpieczenie społeczne. Stwierdził ponadto, że kontynuuje naukę i z tego powodu nie może podjąć pracy dzięki, której mógłby poprawić swoją sytuację bytową. Podkreślił również, że spełnia wszelkie wymogi do przyznania mu wnioskowanego świadczenia i jest zaskoczony dowolną interpretacją przepisów prawa przez organ. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodał, że orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia 15 września 2009 r. skarżący nie został uznany za osobę niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia. Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływana jako P.p.s.a.), skargę M. P. oddalił. W uzasadnieniu wyroku podał, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, przewidziana w powołanym przepisie regulacja ma charakter szczególny. Pozwala on bowiem na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do nabycia prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Zatem świadczenia przyznawane na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach nie mają charakteru roszczeniowego, zaś ich przyznanie pozostawia się uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę w zakresie przyznawania przedmiotowego świadczenia. Na organie administracyjnym, również w sytuacji działania w ramach uznania administracyjnego, ciąży powinność wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W niniejszej sprawie, zadaniem Sądu I instancji, organ dopełnił powyższego obowiązku, gdyż wnikliwie zbadał wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i dokonał prawidłowej ich oceny. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach przyznać wnioskowanego świadczenia, gdyż nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek warunkujących taką możliwość. Bezspornym jest, że skarżący jest osobą pełnoletnią i kontynuuje naukę. Tymczasem warunkiem koniecznym, umożliwiającym organowi rozważenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia (tak np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2001 r. sygn. akt II SA 2840/00). Organ właściwie ocenił, że użyte w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach sformułowanie "wiek" oznacza w rozpatrywanej sprawie pełnoletniość. Powyższy przepis nie daje możliwości wyodrębnienia z tej grupy osób uczących się. Jest to więc odmienne rozwiązanie niż w przypadku renty rodzinnej przyznawanej w normalnym trybie na podstawie art.68 ustawy. Z powyższych względów Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie -wobec niespełnienia przez wnioskodawcę przesłanek do renty rodzinnej w drodze wyjątku-nie mógł przyznać skarżącemu takiego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał jednocześnie, że z uwagi na długi okres ubezpieczenia zmarłego ojca wnioskodawcy – ponad 25 lat i orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy – skarżący może ewentualnie rozważyć zasadność dochodzenia renty w trybie ustawowym (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego dnia 23 marca 2006r sygn. akt I UZP 5/2005, OSNP z 2006r, z. 19-20, poz.305). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł M. P. reprezentowany przez adwokata, składając także wniosek o przywrócenie mu terminu do złożenia tego środka zaskarżenia. W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach poprzez przyjęcie, że osiągnięcie pełnoletniości przez członka rodziny pozostałego po ubezpieczonym jest jednoznaczne z uzyskaniem zdolności do podjęcia pracy i tym samym wyłącza przyznanie takiej osobie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie wskazanego powyżej przepisu. W motywach skargi kasacyjnej jej autor podał, że szczególne okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku. Wbrew argumentacji Sądu I instancji za taką okoliczność należy uznać sytuacje osoby, która ukończyła 18 lat i jednocześnie uczy się w trybie dziennym. Zauważyć należy, że samo tylko osiągnięcie pełnoletniości przez osobę uczącą się i dopiero zdobywającą pierwsze kwalifikacje zawodowe nie daje jej jakichkolwiek realnych możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W ocenie skarżącego kasacyjnie szanse podjęcia zatrudnienia przez osobę legitymującą się jedynie wykształceniem podstawowym w obecnych realiach rynku pracy są jedynie teoretyczne. Możliwość podjęcia zatrudnienia nie może być rozważana w oderwaniu od osobistej i życiowej sytuacji skarżącego. Nie można się również zgodzić z poglądem, zgodnie z którym osiągnięcie pełnoletniości jest równoznaczne z usunięciem wszelkich przeszkód umożliwiających podjęcie pracy. Autor skargi kasacyjnej podzielił stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 11 maja 2000 r. sygn. akt II SA 2524/99, że w stosunku do osoby uprawnionej do otrzymania renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 granicę wieku, do której przysługuje renta ,należy określać w szczególności na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 1-3 i ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach. Przepis ten wskazuje, że do renty rodzinnej mają prawo dzieci do ukończenia 16 roku życia, a po osiągnięciu tego wieku, do ukończenia nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do osiągnięcia 25 roku życia. Reasumując skarżący kasacyjnie stwierdził, że skoro kontynuuje kształcenie w systemie dziennym, to zajęcia w szkole, jak również czas poświęcony na naukę uniemożliwiają mu podjęcie pracy, a osiągnięcia pełnoletniości nie można mechanicznie utożsamiać z byciem zdolnym i przygotowanym do podjęcia pracy zarobkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 lipca 2010rsygn.akt II SA/Wa 190/10 przywrócił M. P. termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dna 8 kwietnia 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest znacznie sformalizowanym środkiem zaskarżenia określonych orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Musi ona spełniać wymogi formalne przewidziane dla pism procesowych w postępowaniu sądowym, a ponadto powinna zawierać także wskazanie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art.176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływana jako P.p.s.a.). Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć wskazanie konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego. Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie prawa polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu lub uzasadnienie zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień normom procesowym - wykazanie dodatkowo, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przywołanie w skardze kasacyjnej właściwych podstaw zaskarżenia jest szczególnie istotne w kontekście zakresu postępowania kasacyjnego wyznaczonego art. 183 § 1 zd. pierwsze P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Zasada ta - poza przypadkami enumeratywnie wymienionymi w art. 183 § 2 P.p.s.a. - oznacza pełne związanie określonymi przez skarżącego kasacyjnie podstawami zaskarżenia. W sytuacji gdy- tak jak w rozpoznawanej sprawie - nie występuje żadna z przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest zatem ograniczyć się tylko do zarzutów postawionych przez stronę. Skarga kasacyjna rozpoznawana w tych granicach nie mogła być uwzględniona, gdyż podniesione w niej zarzuty nie zawierają usprawiedliwionych podstaw. W skardze tej nie wytknięto złamania zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa procesowego, co powoduje związanie miarodajnymi ustaleniami faktycznymi, jakie przyjął Sąd I instancji za podstawę wyrokowania. W skardze ograniczono się do zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Wytyk ten jest niezasadny, gdyż Sąd I instancji nie dopuścił się istotnych błędów w wykładni powołanej normy. W rozpoznawanej sprawie spór sprowadza się w istocie do tego, czy skarżący, który ukończył 18 lat, kontynuuje naukę w systemie dziennym w Zasadniczej Szkole Zawodowej nr [...] w B. oraz z uwagi na stan zdrowia nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku na omawianej podstawie. W związku z powyższym w pierwszej kolejności zauważyć należy, że ustawowe przesłanki nabycia prawa do emerytury i renty są sformułowane w sposób bezwzględnie obowiązujący w między innymi w powołanej ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przewidziany tam ogólny system świadczeń ubezpieczeniowych, ściśle reglamentowany przepisami prawa, został uzupełniony przez ustawodawcę świadczeniami wyjątkowymi, w tym świadczeniem, o których mowa w art.83 ust.1 ustawy. Regulacja przewidziana w tym przepisie, jak słusznie podkreślił Sąd I instancji, ma charakter szczególny. Przewiduje bowiem jeden z wyjątków od ogólnych zasad nabywania uprawnień do świadczeń ubezpieczeniowych, gdyż umożliwia przyznanie świadczeń mimo niespełnienia wszystkich warunków dających prawo do "zwykłej" emerytury i renty. Takie unormowanie musi być stosowane i interpretowane w sposób ścisły. Rozszerzająca wykładnia przepisów szczególnych jest bowiem niedopuszczalna. Sformułowanie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie pozostawia wątpliwości, że podejmowane na tej podstawie decyzje Prezesa ZUS mają- co do zasady- charakter uznaniowy. Jednakże uznanie takie będzie wchodziło w rachubę dopiero w sytuacji, gdy o przyznanie przedmiotowego świadczenia wystąpił ubezpieczony lub pozostały po nim członek rodziny, a ponadto gdy osoba taka-ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek- nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem. Jeżeli wnioskodawca nie spełnia tych podstawowych warunków do świadczenia w drodze wyjątku, to organ stosując prawo, nie działa w granicach uznania administracyjnego. Działanie w granicach uznania administracyjnego ma bowiem miejsce wówczas, gdy wybór sposobu załatwienia sprawy pozostawiony jest organowi. Prezes ZUS ma możliwość rozważenia, czy ubezpieczony (pozostały po nim członek rodziny) spełnia pozostałe kryteria uzasadniające przyznanie przedmiotowego świadczenia, do których ustawa zalicza wymóg braku niezbędnych środków utrzymania oraz warunek określany jak "szczególne okoliczności" wykluczające ustalenie prawa do emerytury lub renty "w trybie zwykłym", dopiero wówczas, gdy stan zdrowia lub wiek uniemożliwiają legitymowanemu uzyskanie niezbędnych środków utrzymania we własnym zakresie. Gdy nie są spełnione te warunki, organ nie działa w granicach uznania administracyjnego i zobowiązany jest do odmowy przyznania dochodzonego świadczenia w drodze wyjątku. W rozpoznawanej sprawie z niepodważonych przez skarżącego ustaleń wynika, ze jest on zdolny do pracy. Nie ma bowiem stwierdzonej takiej niezdolności orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Oznacza to, że stan zdrowia nie pozbawia Marcina Połockiego prawnej zdolności do podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. W tej sytuacji WSA w Warszawie trafnie skoncentrował swą uwagę na kwestii wieku skarżącego i zasadnie uznał, że osiągnięcie przez niego pełnoletniości wyklucza możliwość przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Ustawodawca w art.83 ust.1 ustawy. o emeryturach i rentach, stanowiąc ogólnie o wieku jako przesłance niemożności podjęcia pracy miał niewątpliwie na uwadze tzw. wiek emerytalny Skoro jednak wiek człowieka warunkuje nie tylko możliwość zakończenia ale także rozpoczęcia aktywności zawodowej, to nieosiągnięcie pewnego wieku również stanowi przeszkodę podjęcia pracy. Ustalając dolną granice wiekową, której przekroczenie pozwala przyjąć, że wiek nie uniemożliwia już zarobkowania, nie można kierować się cenzusem wiekowym, wymaganym od dzieci uprawnionych do renty rodzinnej na ogólnych zasadach. Taką rentę rodzinną może pobierać- co do zasady- osoba ucząca się w szkole do osiągnięcia 25 roku życia (art.68 ust.1 pkt.2 ustawy emerytalno-rentowej). Długość okresu pobierania renty rodzinnej na ogólnych zasadach zależy od wieku dziecka i kontynuowania nauki. Renta rodzinna dla dzieci nie jest natomiast uwarunkowana niemożnością podjęcia przez nie pracy. Dlatego na użytek uprawnień przyznawanych w drodze wyjątku za granice wiekową umożliwiającą pojęcie pracy zasadnie uznaje się 18 rok życia. Zgodnie bowiem z art.22 § 2 kodeksu pracy minimalny wiek, od którego osoba fizyczna uzyskuje tzw. zdolność pracowniczą, czyli zdolność do występowania w stosunkach pracy, wnosi w zasadzie 18 lat. Tylko wyjątkowo pracownikiem może być młodociany, który nie przekroczył 18 lat, ale osiągnął 16 lat. Z powyższych względów na aprobatę zasługuje pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że zgodnie z art. 83 ust. 1 wymienionej ustawy emerytalno-rentowej, przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki lecz taki wiek wnioskodawcy, który w ogóle uniemożliwia mu podjęcie pracy. W obecnym stanie prawnym nie ma zakazów i ograniczeń w zakresie podejmowania zatrudnienia przez pełnoletnich uczniów i studentów. Zamiar podjęcia czy kontynuowanie nauki nie pozwala zatem na obejście ściśle określonych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Omawiane świadczenie służy zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy i spełniającym pozostałe przesłanki. Kwestia nauki nie jest w ogóle objęta hipotezą powołanego przepisu. Dlatego za przesłanka niemożności podjęcia pracy można uznać tylko wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Zarzuty złamania zaskarżonym wyrokiem art.83 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach nie zawierają zatem usprawiedliwionych podstaw, gdyż Sąd I instancji dokonał właściwej wykładni tego przepisu i normę tę w okolicznościach niniejszej sprawy właściwie zastosował. Biorąc pod uwagę wiek skarżącego (ukończone 18 lat) i jego zdolność do podjęcia zatrudnienia ze względu na stan zdrowia Prezes ZUS zobowiązany był odmówić M.i P. dochodzonego świadczenia. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.