II OSK 1389/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Kisiel Sędzia NSA Joanna Banasiewicz /spr./ Sędzia del. NSA Andrzej Irla Protokolant asystent sędziego Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 27 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. i R. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Po 244/10 w sprawie ze skargi M. K. i R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanowił uchylić zaskarżone postanowienie W dniu 6 kwietnia 2010 r. M. K. i R. K. wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji tego Kolegium z dnia [...] stycznia 2010 r. stwierdzającej nieważność decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Ż. z dnia [...] grudnia 2009 r. Skarga została podpisana przez radcę prawnego G. W. Do skargi dołączono pełnomocnictwo upoważniające radcę prawnego do reprezentowania skarżących w postępowaniach przed sądami administracyjnymi oraz potwierdzenie uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 6 maja 2010 r. odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), zwracając skarżącym uiszczony wpis od skargi. Sąd podniósł, że w myśl art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik strony jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Zgodnie zaś z treścią art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) radca prawny ma prawo sporządzania poświadczonych odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami. Poświadczenie powinno zawierać podpis radcy prawnego, datę i oznaczenie miejsca jego sporządzenia, na żądanie – również godzinę dokonania czynności. Jeżeli dokument zawiera cechy szczególne (dopiski, poprawki lub uszkodzenia) radca prawny stwierdza to w poświadczeniu. Na skutek pisma Sądu z dnia 22 kwietnia 2010 r. wyzywającego pełnomocnika skarżących do usunięcia w terminie 7 dni braków formalnych skargi poprzez złożenie oryginału pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżących przed sądami administracyjnymi bądź jego uwierzytelnionego odpisu spełniającego warunki prawidłowego poświadczenia wynikające z aktualnie obowiązującej ustawy o radcach prawnych – pod rygorem odrzucenia skargi, pełnomocnik przesłał uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa, który wbrew powołanemu przepisowi ustawy o radcach prawnych nie zawierał daty i oznaczenia miejsca jego sporządzenia, co musiało zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skutkować odrzuceniem skargi. Skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 maja 2010 r. wnieśli M. K. i R. K. zaskarżając w całości powyższe postanowienie i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA z Poznaniu oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania kasacyjnego w wysokości 460 zł. Skarżący zarzucili na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 49 p.p.s.a. polegające na wadliwym wezwaniu strony do uzupełnienia braków pełnomocnictwa, w konsekwencji czego doszło do błędnego odrzucenia skargi oraz na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegające, jeśli nie na zamknięciu drogi do sądu, to z pewnością ograniczeniu prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd. Skarżący podkreślili, że z treści art. 49 § 1 p.p.s.a. wynika, że do uzupełnienia braków formalnych winien wyzywać stronę przewodniczący wydziału, a nie sekretariat sądu, tymczasem w przedmiotowej sprawie wezwanie wystosował sekretariat. Ponadto wezwanie do uzupełnienia braków pisma powinno być tak jasne i niedwuznaczne, by u strony, do której zostało skierowane, nie powstała wątpliwość co do przedmiotu wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści. Zdaniem skarżących nie można uznać, że z punktu b) wezwania z dnia 22 kwietnia 2010 r. jasno wynikało, że intencją Sądu było uzyskanie na odpisie pełnomocnictwa określenia miejsca i daty wykonania czynności uwierzytelnienia. Podnieśli ponadto, że wielokrotnie przez nich składane takie samo pełnomocnictwo, w identyczny sposób uwierzytelnione i doręczone WSA w Poznaniu nie budziło dotąd żadnych zastrzeżeń Sądu, zaś w jednej ze spraw otrzymali prawidłowo sformułowane wezwanie do uzupełnienia braków skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Postawione w tej skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 49 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wadliwe wezwanie do uzupełnienia braków pełnomocnictwa oraz naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez pozbawienie strony prawa do merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd należało uznać za usprawiedliwione. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę w wyniku dokonanej przez ten Sąd błędnej wykładni przepisu art. 37 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, który dodany został (z dniem 1 stycznia 2010 r.) ustawą z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów (Dz. U. Nr 216, poz. 1676). Wykładnia ta doprowadziła do wadliwego wezwania pełnomocnika skarżących do uzupełnienia braków pełnomocnictwa (wezwanie z dnia 22 kwietnia 2010 r.) i odrzucenia skargi z naruszeniem art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 49 p.p.s.a. Z dniem 1 stycznia 2010 r. na mocy powołanej wyżej ustawy z dnia 23 października 2009 r. art. 37 § 1 p.p.s.a. otrzymał brzmienie: "§ 1. Pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony". Z powyższą datą wskazaną ustawą zmieniono także art. 48 p.p.s.a. Jego dotychczasowa treść: "Strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązana jest na żądanie sądu złożyć oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą" oznaczona została jako § 1 tego artykułu i dodano § 2–§ 5. W myśl art. 48 § 3 "Zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym", natomiast zgodnie z § 4 "Zawarte w odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z oryginałem przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym ma charakter dokumentu urzędowego". Jednocześnie od dnia 1 stycznia 2010 r., jak już wcześniej zaznaczono, dodano w art. 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) ust. 3 w brzmieniu: "3. Radca prawny ma prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami. Poświadczenie powinno zawierać podpis radcy prawnego, datę i oznaczenie miejsca jego sporządzenia, na żądanie – również godzinę dokonania czynności. Jeżeli dokument zawiera cechy szczególne (dopiski, poprawki lub uszkodzenia) radca prawny stwierdza to w poświadczeniu". Jak podano w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów (Sejm RP IV kadencji, druk nr 2064) celem nowelizacji jest odformalizowanie postępowania cywilnego, administracyjnego, sądowoadministracyjnego oraz podatkowego przez racjonalizację istniejącego obowiązku dołączania do akt sprawy dokumentów oryginalnych lub ich odpisów notarialnych. Zamierzonym skutkiem nowelizacji, polegającej na szerszym niż dotychczas umożliwieniu uwierzytelniania odpisów dokumentów przez profesjonalnych pełnomocników stron jest wydatne umniejszenie uciążliwości polegającej na konieczności wyzbywania się przez strony postępowania, często na długi czas, dokumentów oryginalnych albo poniesienia kosztów ich notarialnego uwierzytelniania bądź uzyskania ich urzędowych odpisów. Tak zakreślony cel nowelizacji nie wskazuje, by zasady uwierzytelniania dokumentów wprowadzone w art. 48 § 3 i 4 w związku z art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. miały się odnosić także do pełnomocnictw. Uwierzytelnienie odpisu udzielonego pełnomocnictwa i innych dokumentów wykazujących umocowanie, o czym mowa w art. 37 § 1 p.p.s.a., nie ma na celu – tak jak w przypadku dokumentów, których dotyczy art. 48 p.p.s.a. – nadania odpisowi dokumentu poświadczonemu przez profesjonalnego pełnomocnika charakteru dokumentu urzędowego. Poświadczenie pełnomocnictwa ma jedynie na celu wykazanie istnienia umocowania do reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Umieszczanie na poświadczeniu tego rodzaju zapisów jak stwierdzenie miejsca i daty sporządzenia odpisu, nie ma w przypadku pełnomocnictwa istotnego znaczenia, skoro jego poświadczony odpis nie musi mieć cech dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 48 § 3 i 4 p.p.s.a. z związku z art. 6 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Wobec powyższego za nieuzasadnione uznać należało wezwanie pełnomocnika do uzupełnienia braków skargi poprzez złożenie uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa spełniającego warunki poświadczenia wynikające z ustawy o radach prawnych (art. 49 § 1 p.p.s.a). Trzeba przy tym zauważyć, że wezwanie do usunięcia braków skargi nie było dokonane przez sekretariat, jak stwierdzono w skardze kasacyjnej lecz pochodziło od przewodniczącego i zarządzenie to jedynie wykonał sekretarz. Nieuzupełnienie w terminie braków, których dotyczyło zarządzenie nie mogło z przedstawionych wcześniej względów skutkować odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z tych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w celu merytorycznego rozpoznania skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie zasądził, jak wnosili skarżący, zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia postanowienia Sądu pierwszej instancji nie ma bowiem zastosowania art. 203 p.p.s.a. Natomiast w sytuacji, gdy skarga strony zostanie uwzględniona, strona ma możliwość domagania się w ramach zwrotu kosztów również zwrotu kosztów niniejszego postępowania jako kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 200 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2008 r., sygn. akt I FSK 1478/08, LEX nr 527742).