II SA/Bd 266/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 maja 2010 r. sprawy ze skargi A. M. – O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych z ewidencji ludności oddala skargę. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. (znak: WSOC/DT.IV.511-2/09) Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta G. z dnia [...] października 2009 r. (znak: [...]) odmawiającą skarżącej A. M. udostępnienia danych z ewidencji ludności. Decyzja ta była poprzedzona następującym postępowaniem: Pismem z dnia 14 września 2009 r. skarżąca zwróciła się do Urzędu Miejskiego w G. z prośbą o jak najszybsze udostępnienie danych z ewidencji ludności dotyczących M. M.. Wskazała, że osoba, której wniosek dotyczy jest panną, ale niewykluczone, że może być również żoną jej męża. W ocenie skarżącej potrzeba dysponowania danymi istnieje w związku z toczącymi się przed sądami powszechnymi w Ł. sprawami cywilnymi, których jest stroną. Argumentowała, że w sprawach tych konieczne będzie wezwanie M. M. w celu złożenia zeznań jako świadek. Zachodzi przy tym uzasadnione przypuszczenie, iż jej mąż, będący stroną powodową we wspomnianych sprawach cywilnych, występujący bez zgody skarżącej jako poręczyciel, spłaca kredyt o wartości 8.000 franków szwajcarskich, co być może, w świetle praktyki bankowej zdaniem skarżącej może oznaczać, że przy poręczaniu kredytu albo sfałszowano podpis skarżącej albo zgodę na poręczenie podpisała inna małżonka męża skarżącej. Możliwe też, że beneficjentem kredytu jest M. M.. W celu ustalenia bądź wykluczenia powyższej okoliczności konieczne będzie przeprowadzenie dowodu z jej zeznań w sprawach cywilnych zawisłych przed sądami w Ł. W załączonym do pisma formularzu wniosku o udostępnienie danych z ewidencji ludności skarżąca wskazała sygnatury akt spraw toczących się przed sądami w Ł. a także wskazała iż, podstawą prawną jej żądania jest art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993; z późn. zm.; zwanej dalej "ustawą o ewidencji ludności") w związku z art. 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm., zwanej w skrócie "k.p.c."). Do pisma skarżąca dołączyła również pismo sądu o doręczeniu jej odpowiedzi na pozew (w sprawie o rozwód) oraz wezwanie do sądu (w sprawie o ustanowienie rozdzielności majątkowej) w charakterze strony i jej odpowiedź na pozew w tej sprawie. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Prezydent G., na podstawie art. 44h ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 44i ust. 5 ustawy o ewidencji ludności odmówił skarżącej udostępnienia danych z ewidencji ludności dotyczących M. M. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w związku z tym, że w rozpatrywanej sprawie strona wykazała jedynie istnienie interesu faktycznego w otrzymaniu danych, wystąpił, stosownie do art. 44h ust. 2 pkt 3 ustawy o ewidencji ludności, do osoby objętej wnioskiem o wyrażenie zgody na udostępnienie swych danych, jednakże zgody takiej nie uzyskał. Organ jednocześnie podniósł, że udostępnienie wnioskowanych danych będzie możliwe w przypadku jeżeli sąd, przed którym prowadzona jest sprawa skarżącej, uzna za zasadne powołanie na świadka osoby, której danych skarżąca się domaga. Udostępnienie w takim przypadku nastąpi na wezwanie sądu. W odwołaniu skarżąca zarzuciła organowi I instancji rażące naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności przez błędną wykładnię i w rezultacie niezastosowanie) oraz rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniając swe stanowisko w sprawie podniosła, że organ bez jej zgody przeprowadził postępowanie wyjaśniające, choć z treści złożonego przez nią wniosku wynikało, że opiera się on na art. 44h ust 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności. Niedopuszczalne, w jej ocenie, było zatem występowanie do osoby, której wniosek dotyczył o wyrażenie zgody na udostępnienie danych, gdyż procedurę taką stosuje się w trybie art. 44h ust. 2 pkt 3 ustawy o ewidencji ludności. O to jednak nie wnioskowała i dlatego prowadzenie postępowania w tym zakresie z urzędu było niedopuszczalne bez jej zgody. W ocenie odwołującej prowadzone przez organ postępowanie administracyjne, jako postępowanie o wydanie zaświadczenia, rządzi się zasadą skargowości, której nie przestrzegał organ, skoro prowadził postępowanie "ponad treść zgłoszonego żądania". Zdaniem skarżącej niesłusznie organ uznał, że we wniosku nie wykazała interesu prawnego, ponieważ "oczywistym jest, że postępowanie dotyczy interesu prawnego wnioskodawcy" wówczas, gdy "został on wprost wskazany poprzez powołanie art. 3 k.p.c.". Nie podzieliła ona również argumentacji organu, że uzyskanie wnioskowanych danych będzie możliwe na wniosek sądu, przed którym toczy się sprawa, w której jest stroną. W tym kontekście stwierdziła, że nie jest rzeczą organu ocena czy wnioskodawca może uzyskać żądane przez siebie dane w inny sposób, lecz jedynie ustalenie, czy złożony wniosek daje podstawy do udostępnienia danych. Podkreśliła również, że prawo do ochrony dóbr osobowych nie jest prawem absolutnym i podlega ograniczeniu z uwagi na interes publiczny lub usprawiedliwiony interes innych osób. Ochrona dóbr jednych nie może odbywać się kosztem naruszania praw innych. Prawem jest zaś także dochodzenie roszczeń przed sądem oraz możliwość obrony przed zarzutami (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 564/08). Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewoda [...] (dalej jako: "Wojewoda") utrzymał w mocy decyzję Prezydenta. W uzasadnieniu organ, po analizie orzecznictwa, podniósł, że wnioskodawczyni nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu danych ze zbiorów meldunkowych, gdyż nie wskazała żadnej normy prawa materialnego będącej podstawą tegoż interesu. Normą tą nie jest wskazany przez nią art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, który określa jedynie zasady udostępnienia danych. Udostępnienie żądanych przez stronę danych jest natomiast możliwe na wezwanie sądu, przed którym toczy się sprawa z jej udziałem, w trybie art. 44h ust. 1 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności. Strona uwiarygodniła wprawdzie istnienie interesu faktycznego w uzyskaniu danych, jednakże brak zgody osoby, której dane dotyczą (o co występował organ I instancji), uniemożliwia udostępnienie stronie żądanych danych. Nie dopatrując się naruszenia przepisów postępowania, Wojewoda zwrócił w szczególności uwagę, że zgodnie z przepisami rozdziału 8b ustawy o ewidencji ludności organ gminy, w drodze decyzji administracyjnej odmawia udostępnienia danych osobowych, jeżeli udostępnienie spowodowałoby naruszenie dóbr osobistych osoby, której dane dotyczą (art. 44i ust. 5 w związku z art. 44h ust. 2 ustawy). W skardze do sądu administracyjnego A. M. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając decyzji Wojewody naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności w zw. z art. 3 k.p.c. oraz naruszenie przepisów postępowania poprzez brak wszechstronnego rozpoznania odwołania, w tym pominięcie przy badaniu sprawy przesłanek nakazujących stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że przywołane przez Wojewodę orzecznictwo po części nie daje podstaw do przyjęcia, że nie ma w sprawie interesu prawnego, a po części nie jest ono adekwatne do okoliczności sprawy. Skarżąca podniosła (przywołując w szczególności wyroki WSA w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1525/08 oraz WSA w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2008 r. II SA/Bd 67/08), że o interesie prawnym wnioskodawcy starającego się o uzyskanie danych z ewidencji ludności stanowi każda norma prawna, która może mieć wpływ na jego sytuację prawną w zakresie prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie, niezależnie od tego, że swój interes prawny skarżąca wywodzi z art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności w związku z art. 3 k.p.c., organ powinien zwrócić uwagę na treść wniosku, wskazującego na okoliczności sprawy, z których wynika jej interes prawny tj. - okoliczność, że M. M. może być żoną męża skarżącej (art. 13 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), - okoliczność, że M. M. może być bez podstawy prawnej beneficjentką środków majątkowych pochodzących z majątku wspólnego skarżącej i jej męża (art. 405 i następne k.c.), - konieczność uzyskania danych M. M. celem przeprowadzenia postępowania przed Komisją Nadzoru Bankowego (art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym). Jeżeli organ administracji publicznej nie podzielał zdania skarżącej o posiadanym interesie prawnym, powinien był przeprowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające. Zaniechanie tego obowiązku świadczy zaś o naruszeniu art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; zwanej w skrócie "k.p.a.") w zw. z art. 77 i art. 7 k.p.a. Argumentując, że z art. 3 k.p.c. wywieść można interes prawny wnioskodawcy w uzyskaniu danych osobowych osoby, co do której wnioskodawca, będący równocześnie stroną postępowania sądowego, zamierza wnioskować do sądu o wezwanie w celu złożenia zeznań, skarżąca przywołała art. 45 ust. 1 Konstytucji. W tym kontekście wskazała, że art. 3 k.p.c. jest pochodną prawa do sądu. W prawie tym zaś mieści się również gromadzenie odpowiednich dokumentów i danych niezbędnych dla obrony własnych interesów przed sądem. Nie można więc przyjąć, że interes wnioskodawcy oparty na art. 3 k.p.c. jest jedynie interesem faktycznym. Skarżąca podniosła także, że organ nie odniósł się do zgłoszonego przez nią zarzutu nieważności wydanej przez Prezydenta G. decyzji, który wynikał z faktu wydania jej bez podstawy prawnej, tj. wniosku uprawnionej osoby (art. 61 § 2 k.p.a. w zw. z art. 6, 7 i 8 k.p.a.). W tym względzie skarżąca wskazała na potrzebę stosowania przepisów postępowania administracyjnego także w postępowaniu o wydanie zaświadczenia. Podkreśliła, że postępowanie o wydanie zaświadczenia wszczynane jest na wniosek strony i nigdy z urzędu. Postępowanie organu I instancji nie miało podstawy prawnej, konsekwentnie więc wydana decyzja jest nieważna. Wojewoda w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zasady udostępniania danych osobowych zgromadzonych przez organy prowadzące zbiory meldunkowe, zbiór PESEL oraz ewidencje wydanych i unieważnionych dowodów osobistych zostały uregulowane w rozdziale 8b ustawy o ewidencji ludności. Przepisy tegoż rozdziału różnicują sytuację prawną podmiotów żądających udostępnienia powyższych danych. W przypadku jeżeli wniosek o udostępnienie danych składa osoba, której wnioskowane dane dotyczą – organy są zobowiązane wydać zaświadczenie zawierające pełny odpis przetworzonych danych dotyczących tej osoby (art. 44g ust. 1 ustawy o ewidencji ludności). W przypadku kiedy o udostępnienie danych występuje podmiot, którego dane nie dotyczą – dla udostępnienia danych konieczne jest spełnienie przesłanek wskazanych przez ustawodawcę w art. 44h ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności. W kontrolowanej sprawie podmiotem wnioskującym o udostępnienie danych jest podmiot, której dane te nie dotyczą, przy czym nie należy on do kręgu podmiotów określonych w art. 44h ust. 1 ustawy o ewidencji ludności ani nie jest ona jednostką organizacyjną, o której mowa w art. 44h ust. 2 pkt 2 ustawy o ewidencji ludności. A zatem może ona uzyskać żądane dane jedynie z zachowaniem zasad określonych w art. 44h ust. 2 pkt 1 lub pkt 3 ustawy o ewidencji ludności, tj. wówczas kiedy wykaże w tym interes prawny (pkt 1) bądź jeżeli uwiarygodni interes faktyczny w otrzymaniu danych i za zgodą osób, których dane dotyczą (pkt 3). Skarżąca, w złożonym razem z urzędowym formularzem osobnym piśmie z dnia 14 września 2009 r. wskazała, że zwraca się z prośbą o jak najszybsze udostępnienie jej danych z ewidencji ludności i innych dotyczących M. M. W takim przypadku organ ewidencyjny nie mógł załatwić sprawy przez wydanie zaświadczenia, gdyż taka forma rozstrzygnięcia została zarezerwowana dla wnioskodawców wnoszących o udostępnienie danych ich dotyczących, stosownie do art. 44g ustawy o ewidencji ludności. Nietrafne są tym samym zarzuty skarżącej odnośnie naruszenia zasad postępowania dotyczących wydawania zaświadczeń. Ponieważ skarżąca nie należy do tej kategorii podmiotów, które zostały określone w art. 44g ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, organ zasadnie przyjął potrzebę badania przesłanek określonych w art. 44h ust. 2 ustawy. W takim przypadku organ, w zależności od wyników przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie mógł bądź udostępnić żądane dane – które to udostępnienie ma formę czynności materialno – technicznej, bądź odmówić ich udostępnienia – dla którego to rozstrzygnięcia ustawodawca przewidział formę decyzji administracyjnej (art. 44i ust. 5 oraz ust. 7 ustawy o ewidencji ludności). Również w orzecznictwie sądów administracyjnych dopuszcza się w określonych sprawach administracyjnych, aby pozytywne załatwienie sprawy nastąpiło poprzez podjęcie czynności materialno-technicznej, natomiast odmowa dokonania takiej czynności następowała w drodze decyzji, albowiem jest to negatywne rozstrzygnięcie w sprawie administracyjnej, o której załatwienie zwróciła się strona (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 761/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) W ocenie Sądu, nie można kwalifikować jako naruszenia przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy starań organu o udostępnienie żądanych przez wnioskodawcę danych za zgodą osoby, której te dane dotyczą, w sytuacji, kiedy wnioskodawca wyraźnie o to nie wnosił. Wniosek skarżącej, oraz pismo do niego dołączone, dotyczyły udostępnienia danych osobowych z wykazaniem, że zachodzi jedna z przesłanek udostępnienia. Na podstawie treści złożonych przez skarżącą dokumentów nie można jednak uznać, że dotyczyły one udostępnienia wymienionych danych tylko i wyłącznie po zbadaniu jednej przesłanki (tzn. określonej w art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności) z wykluczeniem innych. Nie jest również zasadny zarzut skarżącej odnośnie błędnego uznania przez organy, iż nie wykazała ona interesu prawnego w uzyskaniu danych z ewidencji ludności. Wbrew twierdzeniu skarżącej wskazany przez nią art. 3 k.p.c. nie może być uznany za podstawę udostępnienia danych osobowych w trybie art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności. Nie jest zasadne stanowisko skarżącej, że z przepisu tego wynika jej prawo do dysponowania adresem świadka, którego wezwanie w celu złożenia zeznań w toczącej się z jej udziałem sprawie cywilnej uznaje ona za konieczne. Art. 3 k.p.c. jest adresowany do stron i uczestników postępowania cywilnego i nakłada na nie ciężar procesowy w postaci składania wyjaśnień zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ponadto również do przedstawiania dowodów, pod rygorem niekorzystnych skutków procesowych. Abstrahując od faktu, że przepis ten nie ustanawia, wbrew twierdzeniom skarżącej, uprawnienia dla strony postępowania cywilnego do gromadzenia danych koniecznych do przeprowadzenia określonego dowodu przed sądem, to podkreślić należy, że nie wynika z niego również uprawnienie do dysponowania tak szczegółowymi danymi osobowymi świadka, o których udostępnienie skarżąca zwróciła się do Prezydenta G., jak kolor oczu, wizerunek twarzy, wzrost czy też podpis (por. treść złożonego wniosku). Art. 3 k.p.c. ustanawiający obowiązek składania oświadczeń procesowych zgodnie z prawdą nie określa zasad przeprowadzania dowodu z zeznań świadków, gdyż te zostały zawarte w art. 258 – 277 k.p.c. Zgodnie z art. 258 k.p.c. strona powołująca się na dowód ze świadków obowiązana jest do wskazania świadka w taki sposób aby wezwanie go do sądu było możliwe. Zakres danych, o udostępnienie których zwróciła się skarżąca w złożonym wniosku z pewnością wykracza poza te, które czynią wezwanie świadka do sądu możliwym. Natomiast istotne doprecyzowanie art. 3 k.p.c. zawiera art. 232 k.p.c. nakładający na strony obowiązek wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Jednak nawet w świetle tego artykułu nie można uznać, że niezbędne dla jego realizacji jest dysponowanie danymi osobowymi, objętymi wnioskiem skarżącej, gdyż przepis ten, mający charakter procesowy, nakłada jedynie obowiązek wskazania określonego dowodu (środka dowodowego), co jednak nie jest jeszcze tożsame z jego przeprowadzeniem. Dowody bowiem w postępowaniu sądowym w procesie cywilnym przeprowadza sąd a nie strona, która zgłasza w tym celu jedynie odpowiednie wnioski. Tymczasem skarżąca, jak wynika z opisanego przez nią stanu faktycznego oraz przedłożonych przez nią dokumentów, ma dopiero zamiar zgłoszenia stosownego wniosku dowodowego w sprawach cywilnych, w których jest stroną pozwaną. Zgłoszenie takich wniosków dowodowych nie jest jednak uwarunkowane dysponowaniem wszystkimi danymi osobowymi, o których udostępnienie zwróciła się skarżąca. Nie jest również zasadne powoływanie się przez skarżącą na konstytucyjnie gwarantowane każdemu prawo do sądu. W przedstawionym przez skarżącą stanie faktycznym mającym uzasadnić potrzebę uzyskania danych osobowych M. M. nie sposób przyjąć, że nieudzielanie jej żądanych danych doprowadzi do naruszenia prawa do sądu. Faktyczne utrudnienia w zakresie postępowania dowodowego przed sądem nie mogą być zaś kwalifikowane jako ograniczenie, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawa do sądu. Niezasadnie także skarżąca argumentuje, iż organ nie zwrócił uwagi na okoliczności, które skarżąca wiąże z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Kodeksu cywilnego czy ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym. Skarżąca podnosi, że wskazane przez nią okoliczności "mogą" powodować skutki prawne określone we wskazanych przez nią przepisach, a nie – że takie skutki nastąpiły. Wynika z tego, że skarżąca ma interes (faktyczny) w uzyskaniu danych z ewidencji ludności nie ze względu na prawa wynikające ze wskazanych przez nią przepisów, ale ze względu na to, że zamierza ewentualnie dochodzić swoich praw w oparciu o wskazane przepisy. W istocie zatem jest to poszerzenie argumentacji, iż interes skarżącej wiąże się z planowanymi przez nią czynnościami procesowymi, a tym samym – że jej interes prawny wynika z art. 3 k.p.c. Jest to sytuacja odmienna od takiej, w której osoba ubiegająca się o udostępnienie danych z ewidencji ludności czyni to w oparciu o stosunek prawny, który już istnieje i znajduje potwierdzenie w stosownym dokumencie (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 67/08). Reasumując - w ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, sama chęć zgłoszenia danej osoby jako świadka nie oznacza wykazania interesu prawnego w rozumieniu art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności w udostępnieniu danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych dotyczących tej osoby (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 417/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuację należałoby inaczej oceniać, w przypadku jeżeli sąd powszechny zobowiązałby skarżącą do przedstawienia danych adresowych wskazanego przez nią świadka (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 10/09, opubl. w CBOSA), co jednak w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd oddalił skargę.