II OZ 297/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 57/10 o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych w części wynoszącej 1/2, oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów w pozostałej części oraz ustanowieniu na rzecz skarżącego adwokata w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 13 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 57/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwolnił skarżącego J. S. od kosztów sądowych w części wynoszącej 1/2, oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów w pozostałej części oraz ustanowił na rzecz skarżącego adwokata w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że w sprawie została odrzucona skarga J. S. z uwagi na nieusunięcie braków formalnych, tj. nienadesłanie jej odpisów. Następnie, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 6 lipca 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Po rozpoznaniu zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 września 2010 r., sygn. akt II OZ 902/10 uchylił zaskarżone postanowienie. W jego uzasadnieniu zalecił, by przed rozpoznanie wniosku Sąd wezwał wnioskodawcę, w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.; dalej jako p.p.s.a.), do nadesłania dodatkowych dokumentów. Wezwany do nadesłania w czytelnej formie dodatkowego oświadczenia dotyczącego aktualnej sytuacji majątkowej oraz uzyskiwanych dochodów poprzez: 1. wskazanie jaki jest aktualny dochód osiągany w ciągu miesiąca, 2. wskazanie średniej wysokości wydatków przeznaczanych w ciągu miesiąca na utrzymanie siebie (m.in. zakup żywności, leków, bieżące wydatki) oraz zajmowanego domu (opłaty), 3. wskazanie czy korzysta z jakiejkolwiek pomocy finansowej państwa, instytucji, bądź innej formy finansowego wsparcia (jeżeli tak to w jakiej formie i wysokości) oraz 4. przedłożenie wyciągów z operacji z posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawcę za okres od 1 sierpnia 2010 r. do czasu wykonania wezwania, J. S. nie wykonał go. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie podkreślił, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd, biorąc pod uwagę sytuację materialną i życiową wnioskodawcy, oraz związanie na podstawie art. 190 p.p.s.a. oceną prawa wyrażoną w orzeczeniu NSA z 22 września 2010 r., sygn. akt II OZ 902/10, uznał złożony przez niego wniosek za częściowo zasadny, uzasadniający przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w ½ oraz ustanowienie adwokata. Ze względu na niewykonanie przez wnioskodawcę wezwania Sądu z 27 października 2010 r. i nienadesłania dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym, Sąd oparł się na informacjach zawartych w formularzu PPF i pismach procesowych. Z informacji tych wynika, że wnioskodawca zamieszkuje samotnie, posiadany przez niego majątek obejmuje dom oraz nieruchomość rolną o pow. 90 a, nie ma innych wartościowych składników majątku. Wysokość pobieranej przez niego renty to ok. 1050 zł. Na zakup żywności przeznacza 600 zł, zaś opłaty za prąd wynoszą ok. 100 zł/m-c. Sąd podkreślił, że zawarte w oświadczeniach informacje są niepełne oraz niepozwalające na ocenę aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Brak aktualnych danych uniemożliwia Sądowi rozważenie możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, przy czym, ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym. Ocena Sądu dokonana na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej J. S. wskazuje, że nie posiada on dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji podniósł, że to na J. S. spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. To w jego interesie było przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku. Podkreślenia wymaga, że Sąd nie może działać w tym zakresie z urzędu. Brak współdziałania wnioskodawcy w zakresie wykazania aktualnej sytuacji majątkowej uniemożliwił Sądowi ocenę czy w sprawie zachodzą przesłanki pozwalające na przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zażaleniu na powyższe postanowienie, skarżący wyraził niezadowolenie z orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.), Sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do informacji przedstawionych w formularzu PPF, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwać go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go do uzupełnienia złożonego wniosku i przedstawienia dokumentów związanych z jego sytuacją majątkową. Skarżący nie wykonał w pełni zarządzeń, uchylając się od współpracy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a zatem powinien się liczyć z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Fakt przyznania prawa pomocy w innym postępowaniu przed sądem, czy samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, wystarczającego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wezwanie sądu, nie uzasadnia uwzględnienia jej zażalenia (tak postanowienia NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 45/09, z 14 września 2009 r., sygn. akt I FZ 315/09 oraz z 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt I FZ 13/10). W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.