I OSK 1485/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 130/10 odrzucającego skargę M. B. w przedmiocie niewykonania wyroku w sprawie III SA/Kr 490/08 postanawia: oddalić skargę kasacyjną Postanowieniem z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 130/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę M. B. na Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie w przedmiocie niewykonania wyroku w sprawie III SA/Kr 490/08. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia 2 grudnia 2008 r. sygn. akt III SA/Kr 490/08 w sprawie ze skargi M. B. na dwie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia (...) stycznia 2008 r. nr (...) i nr (...) w przedmiocie zasiłków celowych (dotyczących zasiłku celowego na zakup leków i zasiłku celowego na opłatę energii elektrycznej) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł w pkt 1, że " uchyla zaskarżone decyzje i decyzje je poprzedzające", a w pkt 2 przyznał wynagrodzenie od Skarbu Państwa na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu dla skarżącego. Skarżący M. B. pismem z daty 02.03.2009 r. nadanym w dniu 6 marca 2009 r. w Urzędzie Pocztowym Kraków 53 wezwał organ I instancji – Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie – do niezwłocznego wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2008 r. sygn. akt III SA/Kr 490/08 (k. 17). Z akt sprawy o sygn. III SA/Kr 490/08 wynika, że postanowieniem z dnia 6 marca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził prawomocność powyższego orzeczenia od dnia 3 stycznia 2009 r., a doręczenie organowi II instancji – Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Krakowie - odpisu tego wyroku (z dnia 2 grudnia 2008 r.) wraz ze stwierdzeniem prawomocności nastąpiło w dniu 16 marca 2009 r. (pismo – k. 77 i dowód doręczenia – k. 78 akt). Skargę na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2008 r., wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 490/08, przez organ I instancji – Prezydenta Miasta Krakowa działającego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie - skarżący M. B. wniósł osobiście i bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w dniu 9 czerwca 2009 r. wyraźnie podkreślając, że jest to skarga wniesiona "w trybie art. 154 § 1" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po przyznaniu skarżącemu pomocy prawnej przez ustanowienie zawodowego pełnomocnika – imieniem skarżącego sprecyzowano skargę pismem z daty 21 stycznia 2010 r. określając ją również jako skargę "na podstawie art. 154 § 1 i 6 w zw. z art. 286 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Wskazując na treść tych przepisów strona skarżąca podała m.in., że "wobec brzmienia powołanego przepisu art. 286 P.p.s.a. termin do załatwienia sprawy należy liczyć od dnia doręczenia akt sprawy przez Sąd organowi – w tym wypadku organowi II instancji". Jednocześnie podkreślono, że ani Sąd ani strona skarżąca nie mają wpływu na termin, w którym organ II instancji przekaże akta sprawy organowi I instancji, a zatem to na organie II instancji jako na dysponencie akt spoczywa obowiązek ich przekazania organowi I instancji w takim terminie, aby zapewnione było załatwienie sprawy administracyjnej w terminach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Zaznaczono, że w sytuacji wniesienia do organu I instancji skargi na niewykonanie wyroku – w przypadku braku akt administracyjnych - obowiązkiem organu I instancji było podjęcie starań o wyjaśnienie przyczyn nieprzekazania mu akt przez organ odwoławczy. W odpowiedzi na skargę - piśmie z daty 8 lutego 2010 r. - organ I instancji stwierdził, że skarga jest bezzasadna, albowiem do chwili obecnej do tego organu nie wpłynął wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2008 r., wydany w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 490/08 wraz z aktami, a termin do załatwienia sprawy liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Nadto podano, że z informacji uzyskanych w dniu 29 stycznia 2010 r. w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie i w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Krakowie – akta sprawy nadal znajdowały się w tym Sądzie, a przedmiotowy wyrok w organie odwoławczym, a zatem do czasu zwrotu akt administracyjnych organ nie miał możliwości załatwienia sprawy. Na rozprawie w dniu 19 maja 2010 r. pełnomocnik organu wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie podając, że akta administracyjne dotarły do MOPS-u w dniu 12 lutego 2010 r. przy okazji przekazywania sprawy o sygn. akt III SA/Kr 492/08, a nadto podniesiono, że sprawa rozstała rozpatrzona i zakończona decyzja organu pierwszej instancji z dnia 14 maja 2010 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że akta administracyjne dotyczące postępowań administracyjnych zakończonych zaskarżonymi decyzjami nr (...) i nr (...) zawierają także akta dotyczące innych postępowań administracyjnych w sprawie skarżącego M. B., w tym m.in. zakończonych decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia (...) stycznia 2008 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego na wyrobienie dowodu osobistego. Skarga M. B. na tę ostatnią decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2008 r. do sygn. akt III SA/Kr 492/08 i w wyniku złożonej przez skarżącego skargi kasacyjnej sprawa została rozpatrzona przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 27 listopada 2009 r. do sygn. akt I OSK 603/09 oddalił tę skargę kasacyjną. Po zwrocie akt o sygn. III SA/Kr 492/08 do tut. Sądu wraz z całością akt administracyjnych – akta administracyjne zawierające m. in. uchylone decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia (...) stycznia 2008 r. nr (...) i nr (...) w przedmiocie zasiłków celowych (dotyczących zasiłku celowego na zakup leków i zasiłku celowego na opłatę energii elektrycznej) zostały zwrócone organowi administracyjnemu II instancji - Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Krakowie – pismem z dnia 15 stycznia 2010 r. i doręczone w dniu 20 stycznia 2010 r. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji podniósł, iż co prawda orzeczenie stało się prawomocne od dnia 3 stycznia 2009 r., nie mniej stwierdzenie prawomocności tego wyroku nastąpiło przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 6 marca 2009 roku, a doręczenie organowi II instancji – Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Krakowie - odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem prawomocności - w dniu 16 marca 2009 r., a więc po skierowaniu do organu I instancji przez skarżącego wezwania do wykonania wyroku. W niniejszej sprawie akta administracyjne zostały zwrócone przez Sąd organowi II instancji dopiero w dniu 20 stycznia 2010 r. (wraz z aktami o sygn. III SA/Kr 492/08 po zwróceniu ich z oddaloną skargą kasacyjną przez Naczelny Sąd Administracyjny). Zwrot tych akt był możliwy dopiero w takim terminie z uwagi na połączenie przez organy administracyjne do jednych akt kilku spraw skarżącego wnoszącego o różne zasiłki celowe. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż z treści przytoczonego wyżej art. 154 § 1 P.p.s.a. wynika, że warunkiem skutecznego wniesienia skargi przewidzianej w tym przepisie jest "uprzednie pisemne wezwanie właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy". Zdaniem Sądu pierwszej instancji - jest to przesłanka formalna, której nie spełnienie powoduje odrzucenie skargi. W niniejszej sprawie skarżący M. B. skierował w dniu 6 marca 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do organu I instancji wezwanie do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2008 r. sygn. akt III SA/Kr 490/08, ale organ administracyjny II instancji (co, samo w sobie nie ma to doniosłości prawnej) otrzymał odpis tego wyroku wraz ze stwierdzeniem prawomocności dopiero w dniu 16 marca 2009r., a to oznacza, że wezwanie skierowane przez skarżącego zostało wysłane przedwczesne. Takie przedwczesne wezwanie nie może stanowić wyczerpania przesłanki formalnej z art. 154 § 1 P.p.s.a. i w związku z tym nie mogło odnieść skutków prawnych. Ponieważ warunkiem wniesienia skargi na podstawie art. 154 § 1 P.p.s.a. jest skuteczne wezwania organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, a takie – wobec przedwczesności wezwania - w niniejszej sprawie nie miało miejsca, a zatem, mając na względzie przedstawione okoliczności faktyczne i prawne, Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę M. B.. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł M. B. zarzucając mu naruszenie przepisu art. 154 § 1 P.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy przez niezasadne uznanie, iż skarga M. B. nie została poprzedzona prawidłowym wezwaniem organu do wykonania wyroku, albowiem skarżący skierował przedmiotowe wezwanie przedwcześnie, a to przed doręczeniem przez Sąd organowi odpisu wyroku ze stwierdzeniem prawomocności, podczas gdy warunek taki nie wynika z powołanego przepisu, a skarżący wezwał organ do wykonania wyroku już po stwierdzeniu jego prawomocności co przesądza o skuteczności takiego wezwania. W motywach skargi kasacyjnej podniesiono m.in., iż żaden przepis ustawy, a w szczególności art. 154 § 1 P.p.s.a. nie reguluje w jakim terminie uprzednie pisemne wezwanie organu można uznać za skutecznie wniesione. Brak jest podstaw by strona wnosząca takie wezwanie - w szczególności gdy działa bez profesjonalnego pełnomocnika - dla zapewnienia jego skuteczności miała dochować warunku nie wynikającego z przepisu ustawy. Choć postępowanie w sprawie wymierzenia organowi administracyjnemu grzywny w razie niewykonania wyroku jest szczególną kategorią postępowania sądowoadministracyjnego do którego nie stosuje się przepisów kpa - to jednak na gruncie prawa administracyjnego, fikcja powszechnej znajomości prawa nie ma zastosowania. Zdaniem kasatora należy w związku z powyższym uznać, że warunek skutecznego uprzedniego pisemnego wezwania organu do wykonania wyroku określony w art. 154 § 1 P.p.s.a. jest spełniony, gdy strona wezwie organ do wykonania wyroku prawomocnego, zwłaszcza gdy jak w niniejszej sprawie skarżący do wezwania załączył odpis prawomocnego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istotą problemu zaistniałego w niniejszej sprawie jest to czy skuteczne wezwanie organu do wykonania wyroku uwzględniającego skargę może mieć miejsce przed doręczeniem organowi prawomocnego orzeczenia czy dopiero wtedy, gdy organ otrzyma to orzeczenie wraz z aktami sprawy. Zgodnie z art. 154 § 1 P.p.s.a. w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Z kolei zgodnie z art. 286 P.p.s.a. po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu pierwszej instancji akta administracyjne sprawy zwraca się organowi administracji publicznej, załączając odpis orzeczenia ze stwierdzeniem jego prawomocności. Termin do załatwienia sprawy przez organ administracji, określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd, liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Przepis ten ustanawia generalne terminy do załatwienia sprawy administracyjnej po wyroku sądowym, uchylającym zaskarżony akt. Ustanawia on zatem zasadę "realnej możliwości" wykonania wyroku sądowego. Niewątpliwie bowiem organ musi dysponować aktami sprawy w sposób możliwy do podjęcia rozstrzygnięcia, a zatem aktami kompletnymi. Dopiero wówczas rozpoczyna się początek biegu terminów do załatwienia sprawy, określonych w K.p.a., a ich niedochowanie skutkować może nałożeniem na organ grzywny. Powyższe znajduje uzasadnienie również z uwagi na okoliczność, iż ocena prawna, którą organ obowiązany jest uwzględnić wynika z uzasadnienia orzeczenia i samo ogłoszenie wyroku nie pozwala jeszcze organowi na zastosowanie się do niej ( por. wyrok WSA w Warszawie z 3.03.2008 r. IV SA/Wa 2566/07). Powyższe oznacza, że procesowa przesłanka wymierzenia grzywny za niewykonanie wyroku nie jest spełniona, jeżeli strona skarżąca wezwała właściwy organ przed doręczeniem mu prawomocnego orzeczenia sądowego wraz z aktami sprawy (por. Tarno J., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Lexis Nexis, Wydanie2, Warszawa 2006, str.354). W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżący wezwał organ do wykonania wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 2 grudnia 2008 r. w dniu 6 marca 2009 r., natomiast organ otrzymał odpis tego wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności w dniu 16 marca 2009 r. Skarżący nie czekając zatem na otrzymanie przez organ uprawomocnionego wyroku, skierował do niego pismo wzywające do załatwienia sprawy. Wobec powyższego uznać należy, iż przesłanka dopuszczalności wniesienia skargi na niewykonanie wyroku tj. uprzednie pisemne wezwanie nie została w niniejszej sprawie spełniona. Należy przy tym podzielić przytoczony przez Sąd pierwszej instancji pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26 lutego 2008 r., sygn. I OSK 1529/07, zgodnie z którym warunek skutecznego wniesienia skargi polegający na uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy jest spełniony, jeżeli wezwanie organu nastąpiło po doręczeniu organowi administracyjnemu odpisu orzeczenia sądowego wraz ze stwierdzeniem prawomocności. Natomiast ta procesowa przesłanka wymierzenia grzywny za niewykonanie wyroku sądu administracyjnego nie jest spełniona, jeżeli skarżący wezwał właściwy organ przed doręczeniem mu prawomocnego orzeczenia sądowego wraz z aktami administracyjnymi sprawy. Dopiero bowiem od tej daty zaczyna biec termin do załatwienia sprawy przez organ administracji. Wynika to z treści samego art. 286 p.p.s.a. (podobnie T. Woś w: T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2005, str. 481, J. P. Tarno w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2008, str. 387, tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w postanowieniu z dnia 1 grudnia 2009 roku, sygn. IV SA/Po 822/09 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 18 grudnia 2009 roku, II SA/Wa 1727/09). Mając powyższe rozważania na uwadze należało podzielić argumentację Sądu pierwszej instancji, że skarżący przed wniesieniem skargi nie wezwał skutecznie organu do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2008 r. co stanowiło podstawę do odrzucenia jego skargi na podstawie art. 58 §1 pkt. 6 P.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 orzekł jak w sentencji postanowienia.