III SA/Kr 24/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2010 r. sprawy ze skargi A S.A. w K. na czynność Prezydenta Miasta z dnia 14 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części opłaty za niewykorzystany okres ważności zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych I. uchyla zaskarżoną czynność, II. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 25 maja 2009 r. A S.A. z siedzibą w K. zwróciła się do Urzędu Miasta , Wydział Podatków i Opłat, o zwrot nadpłaty za korzystanie z zezwolenia "kat A, B, C" na sprzedaż napojów alkoholowych za okres od 25 października 2008 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. Prezydent Miasta pismem z dnia 14 października 2009 r., znak: [...], udzielił odpowiedzi na powyższy wniosek informując, że w obecnym stanie prawnym nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Odmówił, zatem zwrotu części nadpłaty za niewykorzystany okres ważności zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w prowadzonym przez wnioskodawcę punkcie, opłaconych do 31 grudnia 2008 r. Pismem z dnia 27 października 2009 r. skarżąca wezwała Prezydenta Miasta do usunięcia naruszenia prawa. Prezydent Miasta, pismem z dnia 2 listopada 2009 r. w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa podtrzymał swoją odmowę zwrotu części opłaty za niewykorzystany okres ważności zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w prowadzonym przez spółkę punkcie. Pismem z dnia 7 grudnia 2009 r. A S.A. z siedzibą w K. wniosła skargę na czynność Prezydenta Miasta polegającą na odmowie zwrotu części opłaty za niewykorzystany okres ważności zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych opłaconych do 31 grudnia 2008 r., domagając się stwierdzenia bezskuteczności tej czynności. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że stanowisko organu narusza przepis art. 11 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity, Dz. U. z 2007 r., Nr 70, poz. 473 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi). Zdaniem strony skarżącej za błędne uznać należy rozumowanie organu, że w/w ustawa nie przewiduje konstrukcji "niewykorzystania zezwolenia", z którą wiązałby się zwrot przedmiotowej opłaty. Z brzmienia wskazanego artykułu jednoznacznie wynika, że opłatę pobiera się za "korzystanie z zezwoleń". W przypadku, zatem gdy podmiot gospodarczy utracił na przestrzeni roku, niezależnie od przyczyny, możliwość korzystania z zezwolenia, wygasł także obowiązek uiszczania opłaty za okres, w którym z zezwolenia nie korzystał. Opłata winna być zawsze uiszczana proporcjonalnie do okresu korzystania z zezwolenia w danym roku. Zatem w sytuacji, gdy zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych utraci w danym roku kalendarzowym ważność z jakiejkolwiek przyczyny, a podmiot gospodarczy uiści opłatę, to gmina jest zobowiązana zwrócić mu opłatę za niewykorzystany okres zezwolenia. Z faktu, że opłatę uiszcza się corocznie jednorazowo na początku danego roku kalendarzowego nie można wysnuć wniosku, że wyprowadzona zasada proporcjonalności odnosić się będzie wyłącznie do sytuacji, w których zezwolenie wygasa na skutek upływu w danym roku terminu jego ważności. W związku z powyższym, jeśli skarżąca spółka dokonała opłaty trzeciej raty za korzystanie z zezwolenia wydanego na sprzedaż napojów alkoholowych dzień po upływie terminu ważności i organ wydał decyzję w sprawie wygaśnięcia zezwoleń od dnia 25 października 2008 r. do dnia 31 grudnia 2008 r., to żądanie zwrotu tej opłaty za niewykorzystany okres jest zasadne. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta wskazał, że bezspornym w sprawie pozostaje, iż skarżąca spółka prowadziła sprzedaż napojów alkoholowych na podstawie stosownych zezwoleń ważnych od dnia 13 marca 2006 r. do dnia 12 marca 2009 r. wydanych na podstawie przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Z powodu nie dokonania przez spółkę w wymaganym terminie opłaty trzeciej raty za korzystanie z powyższych zezwoleń, zostały one wygaszone przez organ decyzjami administracyjnymi. Od decyzji stwierdzających wygaśnięcie, spółka wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy zaskarżone decyzje. Zdaniem organu skarga na odmowę zwrotu części opłaty przez Prezydenta Miast jest bezzasadna. Zgodnie z art. 111 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych gminy pobierają opłatę. W przypadku wygaśnięcia zezwolenia z mocy prawa, tak jak ma to miejsce w niniejszym przypadku, organ administracji nie ma prawnej możliwości zwrotu opłaty, jak również dokonania oceny przyczyn nie dokonania opłaty czy przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Na wstępie rozważenia wymagała kwestia dopuszczalności skargi w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądowym wyrażono poglądy, że pismo odmawiające zwrotu opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, jest czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uznania albo odmowy uznania uprawnienia wynikającego z przepisów prawa (por. między innymi wyrok NSA z 22 września 2005 r., sygn. akt II GSK 149/05, publik. w Wokanda 2006/4/30), bądź aktu z tego zakresu (por. wyrok WSA w Gliwicach z 16 grudnia 2004 r., sygn. akt II SA/Ka 520/03). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w tym zakresie poglądy sądów administracyjnych, że czynność odmowy dokonania zwrotu opłaty, jako czynność z zakresu administracji publicznej podlega kontroli sądu administracyjnego w myśl art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Skarga niniejszej sprawie jest, zatem dopuszczalna. Bezspornym jest, że skarżąca spółka prowadziła sprzedaż napojów alkoholowych na podstawie stosownych zezwoleń ważnych od dnia 13 marca 2006 r. do dnia 12 marca 2009 r., wydanych na podstawie przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Z uwagi na nie dokonanie wpłaty trzeciej raty za korzystanie z tych zezwoleń, zostały one wygaszone z dniem 1 października 2008 r. odpowiednio decyzjami z dnia [...] 2008 r., znak: [...]. Analiza akt administracyjnych wskazuje, że skarżąca spółka trzecią ratę za korzystanie z zezwoleń jednak uiściła, lecz po terminie. W dniu 25 października 2008 r. zaprzestała handlu alkoholem, co zostało potwierdzone przez organ w piśmie z dnia 14 maja 2009 r. Spór w niniejszej sprawie dotyczy możliwości zwrotu opłaty za niewykorzystany okres zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych na podstawie art. 11¹ ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, w celu pozyskania dodatkowych środków na finansowanie zadań określonych w art. 41 ust. 1 ustawy, gminy pobierają opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, o których mowa w art. 18 ustawy. Ust. 2 art. 11¹ ustawy stanowi, że opłatę, o której mowa w ust. 1, wnosi się na rachunek gminy, przed wydaniem zezwolenia, w wysokości: 1) 525 zł na sprzedaż napojów zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa; 2) 525 zł na sprzedaż napojów zawierających powyżej 4,5 % do 18 % alkoholu (z wyjątkiem piwa); 3) 2.100 zł na sprzedaż napojów zawierających powyżej 18 % alkoholu. W świetle ust. 3 art. 11¹ ustawy opłata, o której mowa w ust. 2, dotyczy przedsiębiorców rozpoczynających działalność gospodarczą w tym zakresie. Ust. 7 art. 11¹ ustawy stanowi natomiast, że opłata, o której mowa w ust. 1, wnoszona jest na rachunek gminy w każdym roku kalendarzowym objętym zezwoleniem w trzech równych ratach w terminach do 31 stycznia, 31 maja i 30 września danego roku kalendarzowego. Ust. 8 tego przepisu stanowi, że w roku nabycia zezwolenia lub utraty jego ważności, opłaty, o których mowa w ust. 1 – 5, dokonuje się w wysokości proporcjonalnej do okresu ważności zezwolenia. Analiza językowa tego przepisu nie prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Wobec tego należy sięgnąć do wykładni systemowej i celowościowej, zwłaszcza, że zasadą jest, iż norm prawnych nie należy interpretować pojedynczo, w oderwaniu od całości, lecz należy wykładać je systemowo, mając na uwadze całość przyjętych w danym akcie rozwiązań. Z treści art. 18 ust. 1 ustawy wynika, że sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży, zwanego dalej "organem zezwalającym". Zezwolenia, w myśl ust. 3 tego artykułu, o których mowa w ust. 1, wydaje się oddzielnie na następujące rodzaje napojów alkoholowych: 1) do 4,5 % zawartości alkoholu oraz na piwo; 2) powyżej 4,5 % do 18 % zawartości alkoholu (z wyjątkiem piwa); 3) powyżej 18 % zawartości alkoholu. Zezwolenia, jak stanowi ust. 12 art. 18 ustawy, wygasają w przypadku: 1) likwidacji punktu sprzedaży; 2) upływu terminu ważności zezwolenia; 3) zmiany rodzaju działalności punktu sprzedaży; 4) zmiany składu osobowego wspólników spółki cywilnej; 5) niezłożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 111 ust. 4, lub niedokonania opłaty w wysokości określonej w art. 111 ust. 2 i 5 w terminach, o których mowa w art. 111 ust. 7 ustawy. Z art. 11¹ ustawy, w tym z ust. 1 i 8 tego przepisu, wynikają doniosłe konsekwencje, mianowicie, że ustawodawca wprowadził opłatę za korzystanie z udzielonego zezwolenia, proporcjonalną do okresu jego ważności. Przeprowadzona wykładnia przepisu art. 11¹ ustawy z odniesieniem do innych przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi prowadzi, więc do wniosku, że gdy zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, przeznaczonych do spożycia na miejscu, lub poza miejscem sprzedaży, utraci w danym roku kalendarzowym ważność z jakiejkolwiek przyczyny, powodującej, zgodnie z przepisami tej ustawy taki skutek, a podmiot gospodarczy, w myśl ustawowych regulacji, uiści opłatę za cały rok do dnia 31 stycznia danego roku, to gmina jest zobowiązana zwrócić mu opłatę za niewykorzystany okres zezwolenia. Celem wprowadzenia opłaty było wprawdzie zapewnienie środków finansowych na realizację zadań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowym, nie mniej jednak, skoro podmiot ze sprzedaży napojów alkoholowych czerpie określone korzyści, to działając w zaufaniu do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) ma prawo oczekiwać, że opłata za korzystanie z udzielonego mu zezwolenia na sprzedaż będzie adekwatna to okresu jego wykorzystania. W sytuacji, zatem, gdy skarżąca spółka dokonała wpłaty trzeciej raty przedmiotowej opłaty, wprawdzie po terminie (termin ten nie może być przywrócony, por. wyrok NSA w Warszawie z 31 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 816/08), to nie może budzić wątpliwości, iż Prezydent Miasta zobowiązany był do zwrotu opłaty za niewykorzystany okres zezwolenia przez A S.A. z siedzibą w K., skoro opłata ta wiąże się z korzystaniem z zezwolenia, proporcjonalnie do jego okresu ważności. Uiszczenie, zatem trzeciej raty przedmiotowej opłaty z naruszeniem ustawowego terminu nie wpływa na zmianę zasadniczej kwestii związanej z obowiązkiem zwrotu opłaty. Zwrot przedmiotowej opłaty winien, więc nastąpić w takiej samej formie, w jakiej następuje ustalenie wysokości przedmiotowej opłaty, tj. w drodze czynności materialno – technicznej wynikającej z samego prawa. W związku z powyższym uznać należało skargę za zasadną wskutek naruszenia przez Prezydenta Miasta przepisów prawa materialnego – art. 11¹ ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – poprzez jego błędną wykładnię. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.